I SA/Łd 242/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 23 stycznia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z 29 grudnia 2015 r., sygn. akt I SO/Łd 15/15, referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku T. W., przyznał stronie prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. w wykonaniu powyższego postanowienia wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu imiennie wskazanego przez wnioskodawcę radcę prawnego – A. G.. Wyrokiem z 15 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. Postanowieniem z 5 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy cofnął skarżącej prawo pomocy. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 14 września 2016 r. W uzasadnieniu sąd zwrócił uwagę, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało nierzetelność wniosku, na podstawie którego zwolniono podatnika z kosztów sądowych i przyznano pełnomocnika z urzędu. Strona skarżąca ubiegając się o prawo pomocy zataiła fakt posiadania budynku mieszkalnego. Mimo wezwania uchyliła się także od wyjaśnień co do prawa do lokalu przy ul. A. 4 m. 35 w T. M.. Ponadto nie potrafiła również przekonująco wyjaśnić w jaki sposób spożytkowała środki (ponad 700 tys. zł) uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w latach 2008–2011. Powyższe okoliczności dały asumpt do poddania w wątpliwość prawdziwość złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej od tego orzeczenia, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W swoim wniosku podatniczka ponownie wskazała, że wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, oboje utrzymują się z emerytur, które po potrąceniach komorniczych, wynoszą łącznie 2.297 zł miesięcznie. Strona wskazała dalej, że jest po dwóch zawałach serca i leczy się na nadciśnienie tętnicze, natomiast jej mąż jest inwalidą II grupy. W związku ze swoimi chorobami przewlekłymi ponoszą wydatki na leki i leczenie w wysokości 100 zł, a ponadto obciążeni są obowiązkiem spłaty kredytów zaciągniętych na leczenie i prawników w łącznej wysokości 1.100 zł. Ponoszone co miesiąc koszty utrzymania określono na ok. 590 zł (czynsz 429 zł, prąd 114 zł, gaz 48 zł); dodatkowo małżonkowie opłacają składkę ubezpieczeniową w wysokości 160 zł. Jedyny majątek małżonków stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha, na której znajduje się dom w stanie surowym o powierzchni ok. 90 m2, który nadaje się jedynie do rozbiórki. Postanowieniem z 30 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy w żądanym zakresie, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu złożonego w sprawie sprzeciwu, postanowieniem z 17 marca 2017 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie referendarza sądowego. Następnie postanowieniem z 28 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną podatniczki z powodu jej nieopłacenia. W kolejnym postanowieniu z 25 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił jako niedopuszczalne zażalenie skarżącej od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Na to ostatnie postanowienie skarżąca złożyła zażalenie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym na wezwanie sądu urzędowym formularzu PPF strona wskazała, że wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są emerytury małżonków, z których w związku z zajęciami komorniczymi do wypłaty przypada kwota 2.216 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała, że leczy się na serca i nadciśnienie tętnicze zaś jej mąż jest inwalidą II grupy, w związku ze swoimi chorobami przewlekłymi małżonkowie ponoszą wydatki na leki i leczenie (100 zł), a ponadto obciążeni są obowiązkiem spłaty pożyczek w łącznej wysokości 1.100 zł. Ponoszone co miesiąc koszty utrzymania wnioskodawczyni określiła na 590 zł (czynsz, prąd, gaz). Dodatkowo małżonkowie opłacają składkę ubezpieczeniową w wysokości 160 zł. Jedyny ich majątek stanowi nieruchomość rolna o pow. 0,28 ha, na której znajduje się dom w stanie surowym o powierzchni ok. 90 m2, który nadaje się do rozbiórki. Nieruchomość jest zajęta przez naczelnika urzędu skarbowego. Referendarz wezwał stronę do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość posiadanych na utrzymanie dochodów z tytułu emerytur oraz wysokości potrąceń z tytułu zajęć komorniczych oraz wskazanie czyją własnością jest mieszkanie położone w T. M. przy ul. A. 4/35 i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz innych stałych obciążeń. W wyznaczonym terminie skarżąca nadesłała pismo, w którym wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i dlatego jej wniosek jest w pełni uzasadniony, zaś wysokość potrąceń z emerytur znajduje się w różnych sprawach zawisłych przed tutejszym sądem. Postanowieniem z 23 stycznia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że strona skarżąca nadal nie podała wiarygodnego wyjaśnienia w jaki sposób rozdysponowała znaczne środki (ok. 700 tys. zł), które uzyskała ze sprzedaży nieruchomości, a zatem nie można było przyjąć, że definitywnie środkami tymi już nie dysponuje. Referendarz zwrócił dalej uwagę, że wysokość comiesięcznych wydatków gospodarstwa domowego strony (ok. 1.950 zł), z których większość nie stanowiła wydatków niezbędnego utrzymania (kredyty, dobrowolne ubezpieczenia), w zestawieniu z kwotą posiadanych na utrzymanie dochodów (ok. 2.200 zł), w kontekście zasad logiki i doświadczenia życiowego, prowadziła do wniosku, że strona musi posiadać dodatkowe źródła dochodów służące pokryciu tych wydatków. Prawdziwość oświadczeń strony co do wysokości dochodów budziła dodatkowo wątpliwości w związku z tym, że dochody te były niższe od deklarowanych we wniosku złożonym dwa lata wcześniej. Referendarz zwrócił dalej uwagę, że strona nadal nie udziela rzetelnych wyjaśnień dotyczących tytułu prawnego do lokalu w T. M., oraz nie dokumentuje wielkości dochodów oraz wysokości deklarowanych wydatków, wskazując że informacji tych udzielała już wcześniej i znajdują się one w aktach spraw prowadzonych przed tutejszym sądem. W konsekwencji referendarz uznał, że strona nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na powyższe postanowienie strona skarżąca złożyła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy jeszcze podkreślić, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił treść oświadczeń strony, zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności zasadnie wskazał na brak należytego wyjaśnienia sposobu rozdysponowania przez skarżącą znacznych środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości w latach poprzednich. Okoliczność ta była już podstawą cofnięcia prawa pomocy, a mimo to strona nadal pomija w swoich wyjaśnieniach tę kwestię. Strona skarżąca nie podjęła również próby wyjaśnienia tytułu prawnego do lokalu w T. M. oraz rzeczywistej wartości należącej do niej nieruchomości. Przychylić się również należy do zawartego w uzasadnieniu postanowienia wniosku o nieujawnieniu przez stronę wszystkich źródeł dochodów. Z zestawienia wskazanych przez stronę comiesięcznych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz na zobowiązania kredytowe i dodatkowe ubezpieczenia (ok. 1.950 zł), z deklarowanymi dochodami (ok. 2.200 zł), w kontekście zasad logiki i doświadczenia życiowego, przyjąć należy, że strona musi posiadać dodatkowe jeszcze źródła dochodów. Powyższe niejasności skutkowały brakiem pełnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej strony, rodzącym wątpliwości co do prawdziwości jej oświadczeń o braku jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania, co skutkować musiało odmową uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. AKE.