I SA/Łd 244/19

Dnia 13 sierpnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Sędzia WSA Joanna Tarno Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2019 roku sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od lipca 2013 r. do kwietnia 2018 r. 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat D. S.-C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy A 4/1 kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z [...] r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z [...] r. odmawiającą, M. J. umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2013 r. do 1 kwietnia 2018 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 28 maja 2018 r. M. J. zwrócił się do Wójta Gminy W. o umorzenie zaległych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz o cofnięcie wszczętych czynności egzekucyjnych. Decyzją z [...] r. Wójt Gminy W. odmówił wnioskodawcy umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 lipca 2013r. do 1 kwietnia 2018 r. w wysokości 427, 40 zł. W uzasadnieniu organ, cytując treść art. 67a § 1 pkt 3 o.p. dokonał wykładni przesłanek określonych w tym przepisie, umożliwiających organowi podatkowemu umorzenie zaległości podatkowych, a mianowicie "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego". Organ ustalił, że zaległość z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstała wskutek nieregulowania przez M. J. tych opłat, tj. w wysokości miesięcznej 5 zł za okres od 1 lipca 2013r. do 31 stycznia 2015 r., w wysokości 6 zł za okres od 1 lutego 2015 r. do 31 lutego 2015 r. oraz w wysokości 8 zł za okres od 1 lutego 2016 r, do 31 marca 2018 r. W związku z powstałymi zaległościami organ wielokrotnie wzywał M. J. do uregulowania zaległych opłat, kierując do niego upomnienia. Brak wpłaty spowodował wystawienie przez organ tytułów wykonawczych. Analizując sytuację finansową podatnika organ ustalił, że M. J. w miejscowości A 58, gm. W., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a ze złożonego przez niego oświadczenia o sytuacji finansowej wynika, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 876 zł (netto) i jest właścicielem domu mieszkalnego o powierzchni 60 m2 oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,54 ha, z którego szacunkowa dochodowość wynosi 19 544,25 zł. Wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego jego chorobę. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego uzasadniające umorzenie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy ww. decyzję wyjaśniło, że organ pierwszej instancji, rozpatrując wniosek J. o umorzenie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, dokonał wszechstronnych ustaleń pod kątem zaistnienia przesłanek warunkujących umorzenie zaległości na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p., czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji. Kolegium, oceniając materiał dowodowy sprawy w odniesieniu do przesłanki ważnego interesu podatnika, o którym mowa w art. 67a § 1 pkt 3 o.p., stwierdziło, że nie można przyjąć, że powstanie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi było spowodowane czynnikami nadzwyczajnymi, niezależnymi od wnioskodawcy. Analizując natomiast sprawę w kontekście przesłanki interesu publicznego umożliwiającego umorzenie przedmiotowych zaległości, tak jak na to wskazuje art. 67 § 1 pkt 3 o.p. oraz w oparciu o opisane wyżej kryteria tego interesu, Kolegium uznało, że również i ta przesłanka nie zaistniała w sprawie. Odnosząc się do zarzutu zignorowania przez organ stanowiska M. J. co do braku obowiązku uiszczania podwójnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi Kolegium podniosło, że analizowanie prawidłowości naliczenia tej opłaty nie należy do przedmiotu niniejszej sprawy. W postępowaniu w sprawie ulg w opłatach organ bada bowiem jedynie istnienie przesłanek uzasadniających zastosowanie tych ulg (w tym przypadku umorzenia zaległości). Powyższą decyzję zaskarżył M. J., wnosząc o jej zmianę i umorzenie spornych zaległości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 67a§1 pkt 3 o.p. stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b o.p. (bez znaczenia w sprawie), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Powołany przepis wyraźnie stanowi, że organ "może" m. in. umorzyć zaległości podatkowe, co oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on - ale nie musi - umorzyć zaległości, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy zaległości powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz organ, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć, ale nie musi. Tak więc kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu podlega zatem sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to, czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Ocena, czy istnieją przesłanki udzielenia ulgi podatkowej w konkretnej sprawie, może być więc dokonana przez organ tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 122, art. 187§1 i art. 191 o.p. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przesłanki "ważnego interesu" podatnika nie należy utożsamiać tylko i wyłącznie z sytuacją majątkową . Oczywiście w orzecznictwie sądowym jest ona przedstawiana jako najbardziej typowa okoliczność, przez którą definiuje się pojęcie "ważnego interesu", niemniej jednak nie można wykluczyć również innych sytuacji, które to pojęcie obejmuje. Samo pojęcie nie jest zresztą na gruncie prawa podatkowego zdefiniowane. Zasady przyznawania ulg i umorzeń zostały ustalone przez ustawodawcę w sposób bardzo ogólny, a kryteria ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego są bardzo pojemne, co uzasadnia konieczność, przy każdej rozpatrywanej sprawie, nie tylko wyjaśnienie tych pojęć lecz również powoduje potrzebę zbadania czy w danym konkretnym przypadku nie zaszły okoliczności spełniające ww. kryteria. Po ustaleniu czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. tj. ważny interes podatnika lub interes publiczny, organy są zobligowane w sposób należyty wyważyć interes publiczny z indywidualnym ważnym interesem strony. Należy podkreślić, że pojęcie "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" mają na gruncie Ordynacji podatkowej równorzędny charakter. Nie jest przy tym do zaakceptowania sprzeczność interesu jednostkowego z interesem publicznym (L. Etel, komentarz do art. 22 Ordynacji podatkowej, źródło: Lex). Jeżeli mimo istnienia przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 o.p. organ podejmuje decyzję polegającą na odmowie umorzenia zaległości podatkowych, to negatywne rozstrzygnięcie powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Innymi słowy, uznając, że podatnik znajduje się w sytuacji, w której możliwe jest zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych na organie ciąży obowiązek należytego wyjaśnienia, dlaczego w ramach uznania administracyjnego odmawia jednak jej udzielenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego 4 lutego 2014r. sygn. akt: II FSK 3213/12-CBOSA). Z powyższego wynika, że decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w art. 67a o.p. pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organy podatkowe obu instancji uczyniły zadość obowiązkom ciążącym na nich z mocy przepisów prawa. Zbadały bowiem sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy oraz dokonały odpowiadającej wymogom prawnym oceny materiału dowodowego. Sąd, dokonując oceny zaskarżonej decyzji, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych oraz w ramach swojego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. W toku postepowania organy ustaliły, że zaległość z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstała wskutek nieregulowania przez M. J. od 1 lipca 2013 r. do 31 marca 2018 r. Mimo wielokrotnych wezwań organu do uregulowania zaległych opłat M.J. nie iścił spornych opłat, spowodowało wystawienie przez organ tytułów wykonawczych. Analizując sytuację finansową podatnika organ ustalił, że M.J. w miejscowości A 58, gm. W., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a ze złożonego przez niego oświadczenia o sytuacji finansowej wynika, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 876 zł (netto, po uwzględnieniu potrąceń komorniczych) i jest właścicielem domu mieszkalnego o powierzchni 60 m2 oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,54 ha, z którego szacunkowa dochodowość wynosi 19 544,25 zł, mieszkania o powierzchni 45 m2, samochodu osobowego [...] ( rok produkcji 2000 ), traktora rok produkcji 1979 oraz maszyn rolniczych. Z oświadczenia majątkowego skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika natomiast, że jego dochód jest obciążony kwotą 450 zł miesięcznie z tytułu czynszu, 50 zł – opłata za energię elektryczną ( mieszkanie, także miesięcznie ), 140 zł – opłata za energię elektryczną ( A, co dwa miesiące ), 40 zł miesięcznie - gaz, 40 złotych miesięcznie – telefon. Dochód skarżącego jest ponadto obciążony spłatą zaległego podatku rolnego, podatkiem rolnym w kwocie 145 zł oraz wydatkami na lekarstwa w kwocie 100 złotych miesięcznie. Wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego jego chorobę. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy organy słusznie uznały, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego uzasadniające umorzenie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. nie zaistniała zatem ani przesłanka "ważnego interesu podatnika", ani przesłanka "interesu publicznego". Skarżący bowiem sam doprowadził do powstanie zaległości, nie regulując opłat za gospodarowanie odpadami, mimo posiadania środków finansowych na ich uiszczenie. Trudno zatem, uwzględniając aktualną sytuację życiowo-finansową skarżącego uznać, że zaistniała przesłanka "ważnego interesu podatnika". Tym bardziej, że wniosek o umorzenie spornych opłat został złożony wskutek wystawienia tytułów wykonawczych. Wcześniej skarżący nie reagował na ponaglenia wysyłane przez organ, co powodowało wzrost zaległości. Należy także zwrócić na uwagę na okoliczność, że wysokość miesięcznych opłat, których nieuiszczenie w terminie stało się podstawą do powstania zaległości w kwocie 427 złotych, wynosiła początkowo 5 złotych, a następnie 8 złotych i trudno znaleźć jakiekolwiek argumenty finansowe, czy rodzinne skarżącego, które usprawiedliwiałyby zaniechania ich uiszczania. Można za to podnieść, że skarżący wykazał się daleko idącą konsekwencją w nieuiszczaniu należności Gminie, skarżący nie uiszczał ich bowiem przez okres blisko 5 lat. Poza tym jednolity dla wszystkich sposób i termin płacenia podatków przejawia się zasada równości podatników i sprawiedliwości podatkowej. Z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa wynika równowaga interesu indywidualnego i publicznego, a granicą ochrony słusznych interesów jednostki jest dobro ogółu. Tym samym w interesie publicznym leży, aby należności stanowiące dochód jednostek samorządowych regulowane były w sposób terminowy i sumienny. Należy więc stwierdzić, iż nie zaszła także przesłanka interesu publicznego dla umorzenia zaległości podatkowej. W treści przepisu 67a § 1 o.p. "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny" połączone są spójnikiem "lub", oddającym logiczną alternatywę zwykłą, co oznacza, że hipoteza normy dekodowanej z ww. przepisu aktualizuje się zarówno przy zajściu tylko jednej, jak i obu z tych przesłanek. Skoro jednak w niniejszej sprawie nie zaszła żadna z wyżej wymienionych przesłanek nie było podstaw do zastosowanie owej regulacji prawnej. Końcowo wskazać należy, iż umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników z tego obowiązku (wyrok NSA w Gdańsku z 15 maja 1991r. sygn. akt: SA/Gd 295/91, POP 1994, z. 1, poz. 7). Podobnie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 16 maja 2005r. sygn. akt: III SA/Wa 80/04, LEX nr 230795, w którym podkreślił, że jednym z przejawów równości wobec prawa jest to, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie (art. 84 Konstytucji RP). Uzyskanie ulgi podatkowej jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy indywidualnej decyzji podatnik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. W orzecznictwie pojawia się również teza, że z uwagi na charakter podatku od nieruchomości nie jest przesłanką do umorzenia zaległości w tym podatku brak środków pieniężnych na zapłatę podatku jako ważnego interesu podatnika (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 20 maja 2004r., sygn. akt: III SA 2919/03-CBOSA). Z wyżej wymienionych względów sąd, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 i art. 250 p.p.s.a.. dc