I SA/Łd 250/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk - Drozda Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Protokolant: Szymon Chrostek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wprowadzenia zmian w wymiarze podatku od nieruchomości na 2011 r. oddala skargę. I SA/Łd 250/12 UZASADNIENIE Pismem z dnia 9 lutego 2012 r. A. G. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie wprowadzenia zmian w wymiarze podatku od nieruchomości za 2011 rok. Z akt sprawy wynika, iż w dniu 20 lipca 2005 r. zawarta została pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Prezydenta Miasta S. a A. G. - właścicielem Przedsiębiorstwa Handlowo - Produkcyjno - Usługowego A umowa najmu pomieszczeń o łącznej powierzchni 652 m², znajdujących się w budynku położonym przy ul. [...] w S.. Umowę zawarto na okres od dnia 1 lipca 2005 r. do dnia 30 czerwca 2008 roku. W umowie przewidziano możliwość jej przedłużenia po uprzednim zawiadomieniu wynajmującego przez najemcę, a także zastrzeżenie, że najemca nie może przenosić praw i obowiązków z tej umowy bez pisemnej zgody wynajmującego. W dniu 15 października 2007 r. Prezydent Miasta S. wyraził zgodę na podnajem przez skarżącego spółce B (w której A. G. jest prezesem zarządu i właścicielem wszystkich udziałów) na czas trwania umowy z dnia 20 lipca 2005 r., czyli do dnia 30 czerwca 2008 r. Jednak nie doszło do podpisania aneksu do umowy najmu z dnia 20 lipca 2005 r. W ocenie SKO należało zatem przyjąć, iż prawo Spółki B wywodziło się z określonego w umowie z dnia 20 lipca 2005 r. prawa PPHU A i zakończyło się w dniu 30 czerwca 2008 roku. W oparciu o treść art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 336 Kodeksu cywilnego organ wywiódł, że choć po zakończeniu okresu poddzierżawy nieruchomość nie została zwrócona właścicielowi i nadal znajdowała się w bezumownym korzystaniu, to dla obowiązku podatkowego nie miało znaczenia, że z nieruchomości mogła ewentualnie korzystać Spółka B., ponieważ pierwotnym korzystającym i posiadaczem zależnym pozostał A. G.. Odwołanie od decyzji złożył A. G., w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta Miasta S., wobec wydania jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 247 § 1 pkt 2 i 3 O.p.) Ponadto, jak podniósł odwołujący, dowodem potwierdzającym, iż nie był on posiadaczem nieruchomości, stał się fakt zawieszenia z dniem 30.09.2010 r. działalności gospodarczej. Dodatkowo strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu art. 252 Ordynacji podatkowej, bowiem Kolegium winno rozpatrzyć kwestię wstrzymania wykonania decyzji - wydając tym samym stosowne postanowienie. Podatnik dodatkowo podniósł, iż kolejnym dowodem potwierdzającym, iż nie był posiadaczem nieruchomości, stał się fakt zawieszenia z dniem 30.09.2010 r. działalności gospodarczej. Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy, a także rozważeniu zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] roku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania uznało, że kwestionowana decyzja jest zasadna i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. A. G., jako podstawę żądania do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. wskazał art. 247 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a., czyli wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Organ odwoławczy wskazał, że w orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, iż o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Organ podniósł, iż w niniejszej sprawie kluczowe znaczenia miało to, czy A. G. był posiadaczem przedmiotowej nieruchomości w omawianym czasie i czy zatem Prezydent zasadnie nałożył na niego obowiązek podatkowy. Organ odwoławczy stwierdził, iż z akt sprawy bezspornie wynika fakt zawarcia w dniu 20 lipca 2005 r. umowy najmu między podatnikiem a Prezydentem Miasta S. pomieszczeń o łącznej powierzchni 652 m² w budynku położonym przy ul. [...] w S.. Umowę zawarto na okres od dnia 1 lipca 2005 r. do dnia 30 czerwca 2008 roku. W jej treści przewidziano możliwość przedłużenia umowy po uprzednim zawiadomieniu wynajmującego przez najemcę, a także zastrzeżenie, że najemca nie może przenosić praw i obowiązków z tej umowy bez pisemnej zgody wynajmującego. W dniu 15 października 2007 r. Prezydent Miasta S. wyraził zgodę na podnajem przez A. G. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo - Produkcyjno - Usługowe A (zwanego także PPHU A) spółce B (w której A. G. był prezesem zarządu i właścicielem wszystkich udziałów) na czas trwania umowy z dnia 20 lipca 2005 r. (to jest do dnia 30 czerwca 2008 r.). SKO wyjaśniło, że w sprawie podatku od w/w nieruchomości prowadzone było postępowanie egzekucyjne. W toku tego postępowania organ podatkowy ustalił, że po upływie okresu najmu przedmiotowych pomieszczeń dzierżawca nie podpisał umowy na kolejny okres, jednocześnie nie wydając nieruchomości, lecz do dnia 31 marca 2011 r. korzystał z niej bezumownie. Stwierdzono zatem, że po tym czasie brak było podstawy prawnej do władania w/w nieruchomością zarówno przez podnajemcę - spółkę B, jak też PPHU A. W tej sytuacji, SKO przyjęło, że prawo spółki B. (ograniczone czasowo) wywodziło się z określonego w umowie z dnia 20 lipca 2005 r. prawa PPHU A. i zakończyło się w dniu 30 czerwca 2008 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, powołując się na orzecznictwo, iż posiadanie stanowi instytucję prawa rzeczowego, oznaczającą stan faktyczny, polegający na władaniu określoną rzeczą przez posiadacza. Przez władztwo to rozumieć należy możność władania rzeczą; efektywne w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy (nieruchomości) nie jest konieczną przesłanką posiadania; dla istnienia posiadania nie jest bowiem konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możność takiego korzystania. Organ odwołał się również do art. 336 Kodeksu cywilnego, zgodnie z treścią, którego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Organ podkreślił, iż w orzecznictwie akcentuje się, że tak jak posiadacz zależny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w dalsze posiadanie zależne, tak - w drodze analogii do art. 337 K.c. - posiadacz zależny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w dalsze posiadanie zależne. W ocenie SKO podatnikiem podatku od nieruchomości w tej sytuacji jest zatem najemca (dzierżawca nieruchomości), bowiem ten podmiot jest stroną umowy zawartej bezpośrednio z właścicielem. Organ stwierdził również, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej przez podatnika nie ma wpływu na wysokość stawki, jaką należy stosować do gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, powołując wyrok NSA z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt II FSK 847/07. Organ odwoławczy zgodził się z zarzutem odwołania dotyczącym konieczności rozpoznania przez organ I instancji kwestii wstrzymania wykonania decyzji w oparciu o art. 252 O.p., uznał jednak, że brak ten nie miał wpływu na wynik podjętego rozstrzygnięcia. Nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją A. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji SKO w S., powielając zarzuty podniesione wcześniej w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. Kwestia sporna w niniejszym postępowaniu dotyczy zasadności wymierzenia A. G. podatku od nieruchomości z tytułu najmu lokalu będącego własnością Miasta S., przy ul. [...] w S.. W szczególności zaś spór dotyczy ustaleń stanu faktycznego, kto był posiadaczem zależnym wskazanej nieruchomości w okresie objętym opodatkowaniem. Podmioty, na których ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości określa art. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: 1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; 2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; 3) użytkownikami wieczystymi gruntów; 4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości, b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2. Z powyższego wynika, że podatnikami podatku od nieruchomości są właściciele, posiadacze samoistni oraz użytkownicy wieczyści nieruchomości i obiektów budowlanych niezłączonych trwale z gruntem. Podkreślić jednak należy, iż reguła ta nie znajduje w pełni zastosowania do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W tym przypadku obowiązek w podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczach, jeśli ich posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem lub Agencją Nieruchomości Rolnych. Posiadanie natomiast stanowi instytucję prawa rzeczowego, oznaczającą stan faktyczny, polegający na władaniu okresloną rzeczą przez posiadacza. Przez władztwo to zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze rozumie się możność władania rzeczą. Efektywne w sensie gospodarczym z niej korzystanie nie jest konieczną przesłanką posiadania; dla istnienia posiadania nie jest, bowiem konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, ale sama możliwość takiego korzystania (por. orzeczenie SN z 3 czerwca 1966, III CR 108/66, OSPiKa 10/67, poz. 234, oraz wyrok NSA z dnia 29.09.2011 r., sygn. akt II FSK 1716/10, www.nsa.gov.pl ). Sąd zwraca uwagę, że Kodeks cywilny wyróżnia dwa rodzaje posiadania: samoistne i zależne. Analizowana sprawa dotyczy posiadania zależnego. Przypomnieć zatem należy, że w myśl art. 336 Kc posiadaczem zależnym rzeczy jest m.in. ten, kto nią faktycznie włada jako użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca . Posiadanie to powstaje na ogół w wyniku wydania rzeczy na podstawie umowy o czasowe z niej korzystanie. Typowym posiadaczem zależnym nieruchomości, w zależności od jej rodzaju, jest dzierżawca (nieruchomość gruntowa) lub najemca (nieruchomość lokalowa). Zgodnie z powszechnie panującym poglądem osoba (jednostka), która objęła w posiadanie zależne nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a następnie podnajęła tę nieruchomość innej osobie nie pozbawiła się tym samym posiadania takiej nieruchomości. W orzecznictwie podkreśla się, iż tak, jak posiadacz zależny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w dalsze posiadanie zależne, tak w drodze analogii do art. 337 Kc – posiadacz zależny nie traci posiadania w wyniku oddania rzeczy innej osobie w dalsze posiadanie zależne (por. wyrok SN z dnia 19 listopada 1993 r., II CRN 130/03, Biuletyn SN 1994/1/21). Jak wynika z treści przytoczonego art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w odniesieniu do nieruchomości państwowych lub komunalnych oddanych w posiadanie zależne, podatnikiem podatku od nieruchomości jest nie Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, ale posiadacz tej nieruchomości tj. jej dzierżawca lub najemca. Użyte w tym przepisie sformułowanie "bez tytułu prawnego" oznacza sytuację, w której dany podmiot objąwszy w posiadanie daną nieruchomość nie dokonał tego na podstawie umowy, czy innego tytułu prawnego. Sytuacja taka materializuje zatem posiadanie faktyczne, nawet niemające oparcia w jakimkolwiek tytule prawnym. W przedmiotowej sprawie, co jest bezsporne, na mocy umowy najmu z dnia 20 lipca 2005 r. zawartej ze Skarbem Państwa, reprezentowanym prze Prezydenta Miasta S. skarżący stał się najemcą lokalu użytkowego położonego w S. przy ul. [...]. W konsekwencji stwierdzić należy, iż A. G. na mocy umowy najmu z dnia 20 lipca 2005 r. był posiadaczem zależnym nieruchomości stanowiącej własność Miasta - jednostki samorządu terytorialnego. Zatem w świetle powołanego art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych skarżący był również podatnikiem podatku od nieruchomości położonej w S. przy ul. [...]. Po zakończeniu umowy najmu A. G. nie zwrócił przedmiotu najmu wynajmującemu ale wcześniej przekazał posiadanie nieruchomości na rzecz Spółki B. Nie oznacza to, że przestał być posiadaczem zależnym nieruchomości zobowiązanym do zapłaty podatku od nieruchomości. Spółka B. nie stała się posiadaczem nieruchomości przy ulicy [...] w S. na podstawie umowy zawartej z Prezydentem Miasta S. tylko na skutek przekazania posiadania przez A. G.. A. G. po zakończeniu umowy najmu stał się posiadaczem bez tytułu prawnego zobowiązanym do zapłaty podatku od nieruchomości. W ocenie Sądu podkreślenia wymaga, że zaskarżona decyzja została podjęta w trybie nadzwyczajnym i dotyczy odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ze względu na naruszenie art. 247 § 1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej. Zarówno zarzuty wydania decyzji podatkowej bez podstawy prawnej, jak i wydania jej z rażącym naruszeniem prawa są całkowicie chybione. W tym miejscu Sąd przypomina, że wśród przeważających zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie poglądów wydanie decyzji bez podstawy prawnej ma miejsce w sytuacji, gdy w systemie obowiązującego prawa brak jest przepisu upoważniającego organ administracji publicznej do rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej w drodze decyzji (zob. wyrok NSA z 27 maja 1988 r., IV SA 23-28/88, Gospodarka i Administracja Państwowa nr 6 z 1989 r. z glosą H. Starczewskiego). Dodatkowo bezspornym jest, iż brak podstawy prawnej do wydania decyzji nie można utożsamiać z brakiem powołania podstawy prawnej w treści decyzji, ponieważ są to zupełnie odrębne okoliczności. Natomiast odnośnie drugiego z zarzutów stwierdzenia nieważności, jakim jest wydanie decyzji z naruszeniem prawa, najczęściej w judykaturze przywoływany jest pogląd, iż warunkiem koniecznym do uznania naruszenia prawa za rażące jest to, ze treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu. Co istotne w orzecznictwie dość powszechnie przyjmowany jest pogląd, że oczywisty charakter naruszenia prawa pozostaje warunkiem koniecznym, lecz jednak niewystarczającym do uznania, że naruszenie prawa ma charakter rażący. Reasumując, Sąd stwierdza, że organ podatkowy zasadnie ocenił, iż decyzja ostateczna z dnia [...] r. nie została wydana ani z rażącym naruszeniem prawa, ani bez podstawy prawnej, jak podnosił skarżący. Istnieje bowiem przepis prawa powszechnie obowiązującego uprawniający organ podatkowy do wydania decyzji w sprawie podatku od nieruchomości. Nadto okoliczności powołane przez skarżącego nie mają cech rażącego naruszenia prawa w zacytowanym wyżej rozumieniu. Wobec powyższego, ocena legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] r. prowadzi do wniosku, iż została ona wydana zgodnie z prawem materialnym i procesowym. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) oddalił skargę. pzc