I SA/Łd 257/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 7 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. D. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W dniu 17 lutego 2009 r. W. D. wniosła skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. stwierdzające uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W dniu 31 marca 2009 r. do sądu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, sporządzony na urzędowym formularzu PPF. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżąca podała, iż jest osobą samotną, której jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1.000-1.200 zł miesięcznie. Oświadczyła ponadto, że mieszka w lokalu spółdzielczym o powierzchni 43 m2 i całe swoje dochody przeznacza na wydatki eksploatacyjne oraz swoje utrzymanie wobec czego nie ma środków na prowadzenie procesu. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2009 r., doręczonym w dniu 28 kwietnia 2009 r. skarżąca została wezwana do wyjaśnienia czy nadal prowadzi działalności gospodarczą w zakresie usług introligatorskich, a w przypadku odpowiedzi pozytywnej, do podania przeciętnych dochodów miesięcznych uzyskiwanych z tego tytułu, ewentualnie nadesłanie zaświadczenia o wykreśleniu z ewidencji; nadesłania zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości jej dochodów za ostatnie dwa lata kalendarzowe w sposób umożliwiający określenie wysokości uzyskiwanych przychodów i kosztów ich uzyskania, bądź nadesłania odpisów zeznań podatkowych za te lata, nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków (osobistych i firmowego) i ewentualnych lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Powyższy termin upłynął bezskutecznie. Postanowieniem z dnia 27 maja 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W dniu 2 czerwca 2009 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym poinformował, że nie złożyła we właściwym czasie dokumentów, bowiem źle oczytała intencje sądu. Do sprzeciwu załączyła kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej stary) PIT-36 w roku podatkowym 2008 r., informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2008, kserokopię decyzji ZUS z dnia 1 marca 2008 r. o waloryzacji emerytury z której wynika, że wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 731,55 zł, kserokopię decyzji ZUS z dnia 10 marca 2009 r. o waloryzacji emerytury z której wynika, że wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 784,79zł, kserokopię wyciągu bankowego za okres od 17 marca do 15 kwietnia 2009 r. – saldo końcowe -3 zł oraz kserokopię decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]r. o wykreśleniu skarżącej z ewidencji działalności gospodarczej. Zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2009 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni, przez nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2008, ewentualnie nadesłania fotokopii zeznania podatkowego o wysokości uzyskanego dochodu za wskazany rok, podpisanego i złożonego w urzędzie skarbowym, nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, udokumentowanie wysokości wydatków na utrzymanie mieszkania za ostatni miesiąc (wysokość czynszu, opłat za energię, gaz itp.). Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 26 sierpnia 2009 r. Skarżąca nie złożyła dokumentów, o których mowa w wezwaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 powołanej ustawy. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Zawarty w przepisie art. 246 §1 powołanej ustawy zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie tych wszystkich okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., sygn. akt II FZ 498/07). Zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. W rozpoznawanej sprawie Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku skarżącej, przy czym o odmowie jego uwzględnienia zadecydowały dwojakiego rodzaju przyczyny. Po pierwsze odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd miał na uwadze, iż skarżąca jest zwolniona z poniesienia tych kosztów z mocy prawa. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. e) ppsa obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Rozpoznawana sprawa dotyczy stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Jest to zatem sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych, co oznacza iż skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Odnośnie zaś wniosku o ustanowienie dla skarżącej adwokata z urzędu Sąd doszedł do przekonania, iż wniosek ów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym źródłem utrzymania była emerytura w wysokości 1000 – 1200 zł. Z decyzji organu rentowego z dnia 1 marca 2008 r. w przedmiocie waloryzacji emerytury wynika, że od 1 marca 2008 r. skarżąca uzyskiwała dochód z emerytury w wysokości 1.247 zł, przy czym ZUS wypłacał wówczas skarżącej miesięcznie 731 zł. Z analogicznej decyzji ZUS z dnia 10 marca 2009 r. wynika, że emerytura skarżącej została podwyższona do kwoty 1.324 zł, zaś faktycznie strona otrzymuje, po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy, składki zdrowotnej i kwoty związanej z prowadzoną wobec skarżącej egzekucją administracyjną, kwotę 784 zł. Akta administracyjne jak i załączona do sprzeciwu decyzja Prezydenta Miasta Ł. o wykreśleniu skarżącej z ewidencji działalności gospodarczej, wskazują że w latach 2006 - 2008 skarżąca wykonywała działalność gospodarczą świadcząc usługi introligatorskie. Pomimo wezwań referendarza sądowego oraz Sądu skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia o wysokości dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej lub zeznania podatkowego o wysokości tych dochodów uzyskanych w 2008 r. Wprawdzie do sprzeciwu strona załączyła kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008, jednakże jest to w ocenie Sądu dokument niewiarygodny, bowiem jest niepodpisany przez skarżącą, jak również nie posiada żadnej adnotacji urzędu skarbowego, która wskazywałaby, że zeznanie tej treści zostało złożone do organu podatkowego. Analogicznie należy ocenić załączoną do sprzeciwu kserokopię informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2008 (PIT/B), która stanowi załącznik do zeznania podatkowego. Brak wiarygodnych danych o wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącą w 2008 r. uniemożliwia Sądowi ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni jak również weryfikację oświadczenia skarżącej o braku jakichkolwiek oszczędności. Skarżąca w sposób wybiórczy potraktowała również zarządzenie referendarza sądowego, a następnie Sądu zobowiązujące ją do nadesłania wyciągów bankowych za ostatnie trzy miesiące. Do sprzeciwu załączono jedynie wyciąg bankowy za okres od 17 marca do 15 kwietnia 2009 r. Skarżąca nie przedstawił również żadnego dokumentu, z którego wynikałaby wysokość wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Mając na uwadze, że strona skarżąca w sposób wybiórczy przedstawiła Sądowi dokumenty bądź ignorowała wezwania do ich przedstawienia, mimo że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, Sąd uznał, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. t.n.