I SA/Łd 263/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Protokolant: Asystent Sędziego Tomasz Furmanek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2016 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia I raty zaległości podatkowych z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego oraz odmowy umorzenia II raty tego zobowiązania za 2015 r. 1. oddala skargę, 2. przyznaje i nakazuje wypłacić adwokatowi B. P. z funduszy Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych plus należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] roku, częściowo uwzględnił wniosek Z. P. i umorzył mu I ratę łącznego zobowiązania podatkowego za 2015 r. w kwocie 195,00 zł. i odmówił umorzenia II raty w kwocie 194,00 zł. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalił, że wnioskodawca jest osobą samotną, mieszka z matką, jest właścicielem gospodarstwa rolnego opow. 8,18 ha (7,7675 ha przeliczeniowych) o rocznej wartości dochodowej 19.465,00 zł, posiada sprzęt konieczny do gospodarowania na nim, jest właścicielem murowanego domu i obiektów gospodarczych oraz samochodu marki AUDI rocznik 1991. Wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, a w ciągu ostatnich trzech lat otrzymywał dopłaty z Unii Europejskiej w kwocie po około 7 tysięcy złotych rocznie, zaś w 2014 r. otrzymał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 668,31 zł, a w roku 2015 w kwocie 663,89 zł. Z. P. wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym podniósł, że jego gospodarstwo nie zalicza się do dużego, ponadto inni mieszkańcy mający gospodarstwa dwu - trzykrotnie większe i dużą produkcję zwierzęcą mają często umarzany podatek w kwocie sięgającej 5.000 zł. Skarżący podnosi także, iż jego dom jest bardzo stary, wybudowany w 1930 r., jest w złym stanie, bez wygód, wymaga remontu. Jego samochód to żaden komfort mogący stanowić o zamożności właściciela, a posiadanie ciągnika rolniczego jest niezbędne do prowadzenia gospodarstwa rolnego ukierunkowanego na produkcję rolniczą i nie może być powodem odmowy umorzenia II raty podatku. Zwrot podatku akcyzowego gwarantuje rolnikom ustawa i wykorzystuje się go na zakup paliwa do ciągnika. Ponadto skarżący polemizuje z zasadami obowiązującymi w Gminie w zakresie korzystania z ulg i odszkodowań w rolnictwie w ciągu ostatnich lat, a także z rozumieniem organu pierwszej instancji definicji ważnego interesu podatnika, wykorzystywanej w sprawie podatkowej, ma także zastrzeżenia do celowości umarzania przez Gminę podatków niektórym rolnikom, którzy twierdzą, że są biedni, chociaż posiadają po kilka ciągników, nowy sprzęt w gospodarstwie, dobre samochody i wysokotowarowe gospodarstwa. On sam nie ma wolnych środków finansowych na zapłacenie podatku rolnego za 2015 r., bo spowodowały to straty w 2014 r. poprzez duże opady deszczu i w 2015 r. z powodu suszy, ponadto ostatnio poniósł dodatkowe wydatki z powodu choroby matki. Z powyższych powodów, i z rzadkiego korzystania z ulg podatkowych skarżący wniósł o umorzenie podatku w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] roku trzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. W uzasadnieniu, powołując się na treść art.67a § 1 OP wyjaśniło pojęcia, którymi posługuje się ten przepis oraz istotę uznania administracyjnego i wskazało, że podatnik, ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego wyłącznie w kierunku produkcji roślinnej w sytuacji nietypowych warunków pogodowych w ostatnich latach, może znajdować się w trudnej sytuacji, jednakże uznało, że obciążenie podatkowe, którego podatnik chce uniknąć, jest tak niewielkie, że nie ma ono wpływu w istotny sposób na jego bieżącą sytuację dochodową. Organ odwoławczy zaakceptował stanowisko Wójta Gminy P., że otrzymywane przez skarżącego kwoty dotacji z Unii Europejskiej w pierwszej kolejności, winny zostać przeznaczone na spłatę zaległości podatkowych. Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może odnieść się do opisanych w odwołaniu stwierdzeń dotyczących niesprawiedliwej, zdaniem skarżącego, praktyki organu Gminy w zakresie stosowania ulg podatkowych, gdyż uniemożliwiło to brak istotnych danych w tej sprawie, podniosło także, że nie zawsze przyznanie ulgi podatkowej właścicielowi dużego gospodarstwa prowadzącego "produkcję zwierzęcą" stanowi niezasadność zastosowania ulgi. Organ II instancji stwierdził, że nie może pominąć kwestii przeznaczenia kwot uzyskiwanych z podatków, które między innymi są wykorzystywane na pokrycie potrzeb danej Gminy, jak np. utrzymanie dróg, szkolnictwo, ochrona zdrowia, bezpieczeństwo obywateli itp. Zasada solidaryzmu społeczności lokalnej wskazuje na potrzebę udziału mieszkańców danej jednostki we wkładzie, nawet skromnym, do zasobów niezbędnych zapewnieniu funkcjonowania tej społeczności. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji wystarczająco ustalił stan faktyczny sprawy, zapewnił stronie możliwość udziału w postępowaniu i w połowie uwzględnił w niezbędnym wymiarze żądanie skarżącego umarzając jedną z dwóch rat w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2015 r. Od opisanej powyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do sądu administracyjnego złożył podatnik. Skarżący zarzucił organom podatkowym nieprawidłowe ustalenia odnośnie jego sytuacji dochodowej. Nie zgodził się też z twierdzeniem organów jakoby dopłaty unijne oraz zwrot akcyzy zawartej w cenie oleju napędowego, w pierwszej kolejności winien przeznaczać na zapłatę podatku, są to bowiem kwoty, które on przeznacza na zakup nawozów, środków ochrony roślin, paliwo oraz opał na zimę. Zdaniem skarżącego nieuzasadnione jest też twierdzenie organu, iż kwota raty podatku jest niewielka. Skarżący wskazał, iż zarówno w 2014 r., jak i w roku 2015 r., wystąpiły anomalie pogodowe, które w znacznym stopniu obniżyły plony z gospodarstwa rolnego, co przełożyło się na jego złą sytuację finansową. Skarżący zwraca uwagę na to, iż innym podatnikom z terenu gminy P. organ podatkowy I instancji umorzył w latach wcześniejszych "płatności powyżej 500 zł". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko, wnoszą o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu Podstawą prawną rozpoznania wniosku podatnika o umorzenie zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług był przepis art.67a par.1 pkt.3 OP. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art.67b ( nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż skarżący już działalności takiej nie prowadzi ), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z przepisu tego wynika, że przesłankami udzielenia ulgi w spłacie zaległości podatkowych są : "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Są to pojęcia nieostre. W nauce przedmiotu "ważny interes podatnika" definiuje się jako pewien stan oczekiwania, określoną potrzebę zachowania posiadanych już korzyści lub wyczekiwania na pojawienie się pewnego dobra. Z kolei "interes publiczny" jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej ( Ordynacja Podatkowa Komentarz, Cezary Kosikowski, Leonard Etel, Jacek Brolik, Rafał Dowgier, Piotr Pietrasz, Mariusz Popławski, Sławomir Presnarowicz, Wojciech Stachurski, wydanie 5, Lex a Wolters Kluwe business, Warszawa 2013 str.294-295 ). W orzecznictwie wskazuje się, że owymi wartościami wspólnymi tworzącymi "interes publiczny" są sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego ( wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 lipca 2010 roku, I SA/Bk 156/10, LEX 590320 ). Sądowa wykładnia pojęcia "ważnego interesu podatnika" ma charakter kazuistyczny: generalnie można wyróżnić orzeczenia, które akcentują nadzwyczajny, losowy charakter przypadków, w następstwie których podatnik nie może uregulować swych zobowiązań podatkowych ( np. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999 roku, SA/Sz 850/98, POP 2000, zeszyt 6, poz.168 ), podobnie w tym przedmiocie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 maja 2005 roku w sprawie III SA/Wa 80/04, w którym podkreślił, że jednym z przejawów równości wobec prawa jest to, że każdy jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie ( art.84 Konstytucji ). Uzyskanie ulgi podatkowej jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy indywidualnej decyzji podatnik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. Dlatego z tego odstępstwa nie można czynić normy i z faktu, że jakiś inny podmiot uzyskał umorzenie zaległości podatkowych, wywodzić prawo do żądania podobnej ulgi. Ten pogląd akceptuje skład orzekający w niniejszej sprawie. Dla porządku należy wskazać, że są też takie orzeczenia, które przyjmują, że ważnego interesu podatnika nie można ograniczać li tylko do nadzwyczajnych i losowych zdarzeń, ale także normalnej sytuacji ekonomicznej podatnika, wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny ( koszty leczenia ) – wyrok NSA z 10 marca 2009 roku, IFSK 31/08, LEX 537191. Należy przy tym wskazać, że ustalenie w toku postępowania istnienia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego nie oznacza jeszcze, że organ podatkowy będzie zobowiązany do przyznania ulgi, gdyż w sprawach tego rodzaju ma zastosowanie tzw. uznanie administracyjne, które jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Oczywiście owo uznanie administracyjne nie będzie miało zastosowania wówczas, gdy wyniki postępowania nie pozwolą na stwierdzenie istnienia jednej z dwóch albo obu przesłanek łącznie, o których mowa w art.67a OP Skoro więc decyzje o przyznaniu ulg mogą mieć charakter uznaniowy ( w razie zaistnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego ), a hipoteza normy prawnej art.67a oparta jest na nieostrych przesłankach, co daje organom podatkowym bardzo szerokie pole do podejmowania rozstrzygnięć, to istotne jest, aby w takich postępowaniach ze szczególną starannością gromadzić materiał dowodowy, wyjaśniać wszelkie istotne wątpliwości respektując podstawowe zasady ogólne postępowania podatkowego, w tym zasadę zaufania. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postępowanie w tej sprawie spełnia te standardy, zaś zarzuty sformułowane w skardze są niezasadne. Organy skrupulatnie i wyczerpująco ustaliły sytuację materialną, finansową i rodzinną skarżącego. Wskazały, że jest on osobą samotną, zamieszkującą we własnym gospodarstwie rolnym, w którym zamieszkuje także jego matka, która prowadzi samodzielnie swe gospodarstwo domowe. Prowadzi własne gospodarstwo rolne o powierzchni 8,18 ha ( 7,7675 ha przeliczeniowych ), z którego uzyskuje roczny dochód w wysokości 19.465, 00 złotych, otrzymał dopłaty z Unii Europejskiej w kwocie po 7.000 złotych rocznie oraz zwrot podatku akcyzowego w kwocie 668,31 złotych w 2014 roku i 663,89 w roku 2015. Organy ustaliły, że skarżący jest także właścicielem majątku nieruchomego ( gospodarstwa rolnego ) oraz ruchomości ( maszyn rolniczych oraz samochodu osobowego AUDI wyprodukowanego w 1991 roku ). W ocenie Sądu zarzuty sformułowane w skardze związane z błędnymi zdaniem skarżącego ustaleniami faktycznymi ( ustalenie wysokości dochodów ) nie zasługują na uwzględnienie. W niniejszej sprawie administracyjnej wysokość dochodów skarżącego była ustalana na podstawie obwieszczenia Prezesa Głównego urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2015 roku w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 roku. Biorąc pod uwagę różnorodność gospodarstw rolnych, wysokość i rodzaj plonów, jest to jedyny przybliżony, statystyczny wskaźnik, powszechnie stosowany dla określenia dochodowości gospodarstw rolnych. Nie można także zgodzić się z uwagami skarżącego związanymi z ubytkiem jego dochodów wynikającym z anomalii pogodowych w latach 2014 i 2015 roku. Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący nie wystąpił z wnioskiem o oszacowanie szkód związanych w podtopieniami. Należy przede wszystkim jednak podnieść, że uznał, iż w wypadku skarżącego zachodzi "ważny interes podatnika", gdyż umorzył skarżącemu zaległość z tytułu I raty łącznego zobowiązania pienięznego. Nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia skarżącego o konieczności przeznaczenia środków z dopłat bezpośrednich na ulepszenie i rozwój gospodarstw rolnych. Dopłaty bezpośrednie są rodzajem subwencji udzielanej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej i służą nie tylko zwiększeniu wydajności produkcji rolnej, ale także zapewnieniu odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Nie istnieją w związku z tym żadne przeszkody do finansowania dopłatami bezpośrednimi spłaty zobowiązań podatkowych, a już z pewnością nie takich, które związane są w bezpośredni sposób z prowadzeniem działalności rolniczej ( łączne zobowiązanie podatkowe, jak w przypadku skarżącego ). Sąd zgadza się organami, że wielkość przyznanej ulgi ( w kontekście wielkości umorzonej zaległości podatkowej ) nie determinuje rozstrzygnięcia w sprawie o tyle, że przyznanie innemu podatnikowi ulgi w większym rozmiarze, nie oznacza, że odmowa zastosowania ulgi w mniejszym rozmiarze jest niezasadna. Rozstrzygając w przedmiocie wniosku o zastosowanie ulgi podatkowej organ jest obowiązany każdą sprawę badać indywidualnie. Jak już wyżej wskazano, w toku postępowania przyjęto, że "ważny interes podatnika" przymawiał za umorzeniem skarżącemu I raty łącznego zobowiązania pieniężnego. Wyjaśniono także, że wobec mającej zastosowanie w tego rodzaju sprawach konstrukcji uznania administracyjnego, organy nie było obowiązane do umorzenia całości zaległości. W ocenie Sądu organy zasadnie powołały się na zasadę solidaryzmu społecznego ( konieczność przyczyniania się wszystkich, nawet w skromnym zakresie do zaspokojenia potrzeb społeczności ), przeznaczenie środków z podatków lokalnych ( utrzymanie dróg, szkolnictwo, ochrona zdrowia ). Te okoliczności, w konfrontacji z ważnym interesem podatnika, w realiach sprawy przemawiały za odmową przyznania skarżącemu dalej idącej ulgi. Reasumując te rozważania - w ocenie Sądu – organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz przyjęły, że sytuacja skarżącego wyczerpuje znamiona "ważnego interesu podatnika" oraz zastosowały uznanie administracyjne. Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U 153 poz.1270 ze zmianami ). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art.244 § 1 w związku z art.250 § 1 tej ustawy. J.Z.