I SA/Łd 278/11

Dnia 31 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za wrzesień 2005 roku oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako wspólnika za zaległości podatkowe spółki w tym podatku postanawia: odmówić skarżącemu P. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] r. P. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z [...]r. określającą zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za wrzesień 2005 r. oraz orzekającą o solidarnej odpowiedzialności skarżącego, jako wspólnika spółki jawnej za zaległości podatkowe spółki w tym podatku. W skardze zawarty został wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach P. K. wskazał, że obecnie nie posiada żadnych dochodów, nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje też żadnych świadczeń z ZUS. Pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uczestniczy w utrzymaniu i wychowaniu 11- letniego syna. Wnioskodawca jest właścicielem działki o powierzchni 1.200 m2 z domem o powierzchni 20 m2 położonej w Z. oraz nieruchomości rolnej o powierzchni ok. 0,6 ha, a także samochodu osobowego marki Skoda Octavia, który został zajęty przez Izbę Celną. Zarządzeniem z dnia [...]r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie swoich aktualnych źródeł utrzymania i tytułu prawnego do nieruchomości będącej jego miejscem zamieszkania, a także do udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych, nadesłania odpisów zeznań podatkowych skarżącego oraz jego żony za 2009 r. oraz udzielenia informacji o sytuacji finansowej i majątkowej małżonki, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Żona nie składa zeznań podatkowych, ponieważ prowadzi gospodarstwo rolne, które stanowi jej źródło utrzymania. Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych, z których uzyskuje dochód w wysokości około 500 zł miesięcznie. Wnioskodawca złożył swoje zeznania podatkowe PIT-37 oraz PIT-36 L za 2009 r., z których wynika, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w 2009 r. przyniosła przychód na poziomie 28.664 zł generując koszty w wysokości 58.540 zł, w efekcie których skarżący poniósł stratę w kwocie 29.876 zł. Dodatkowo w tym roku uzyskał dochód z innych źródeł w wysokości 5.823 zł. Postanowieniem z dnia [...]r. referendarz sądowy odmówił uwzględnienia wniosku uznając, że jest on niezasadny. W sprzeciwie skarżący zarzucił brak rozważenia całokształtu okoliczności sprawy oraz materiału dowodowego. Podkreślił, że skarga w niniejszej sprawie nie jest jedyną skargą. Organy podatkowe wydały wobec skarżącego decyzje wymiarowe za kilkanaście miesięcy i od każdej z tych decyzji skarżący wniósł bądź zamierza wnieść skargę. Z uwagi na powyższe suma wpisów będzie bardzo wysoka. Wskazał, że wniosek o prawo pomocy uzasadniony jest też względami osobistymi. Żona skarżącego chce złożyć pozew o rozwód. Raz jeszcze wskazał, że nie jest w stanie podać wiarygodnych informacji dotyczących dochodów żony z gospodarstwa rolnego. Nie dysponuje też pisemnymi umowami, które potwierdzałyby fakt uzyskiwania dochodów z prac dorywczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie podnieść należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Skoro przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa art. 246 § 1 p.p.s.a. Udzielenie pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 24 marca 2009 r., II FZ 101/09; internetowa baza orzeczeń NSA www.nsa.gov.pl). W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, dodatkowych oświadczeń skarżącego i dołączonych dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje też żadnych świadczeń z ZUS. Jego aktualnym źródłem utrzymania są prace dorywcze, z których uzyskuje dochód na poziomie 500 zł miesięcznie. Skarżący jest właścicielem działki o powierzchni 1.200 m2 z domem o powierzchni 20 m2 położonej w Zgierzu oraz nieruchomości rolnej o powierzchni ok. 0,6 ha, a także samochodu osobowego marki Skoda Octavia, który został zajęty przez Izbę Celną. Źródłem utrzymania żony skarżącego jest posiadane przez nią gospodarstwo rolne, którego powierzchni ani uzyskiwanych z jego tytułu dochodów wnioskodawca ostatecznie nie wskazał. W ocenie sądu dane przedstawione przez wnioskodawcę są niepełne przez co nie dają możliwości stwierdzenia, czy faktycznie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy wskazać, na co też słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy, że fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma wpływu na ocenę zdolności wnioskodawcy do poniesienia kosztów sądowych. W świetle art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Jak zaś podkreśla się w orzecznictwie obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r. I FSK 216/09). Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, żona skarżącego zwolniona jest z obowiązku udzielenia pomocy finansowej. Wobec powyższego wnioskodawca powinien podać dane dotyczące dochodów żony (zwłaszcza gdy wskazuje, że żona uzyskuje dochody), aby w ten sposób umożliwić dokonanie oceny, czy żona posiada wystarczające środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych. Okolicznością usprawiedliwiającą odmowę udzielenia tego rodzaju informacji nie może być to, że skarżący pozostaje z żoną w złych relacjach, czego przyczynę stanowią liczne postępowania podatkowe, których skarżący jest stroną. Dostatecznym argumentem przemawiającym za uwzględnieniem wniosku nie jest również ilość skarg wniesionych do tutejszego Sądu. Aktualnie zarejestrowane zostały trzy skargi wniesione przez P.K.. W każdej z tych spraw wpis sądowy od skargi został określony na kwotę 500 zł. Brak wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej rodziny skarżącego wyklucza ustalenie, czy kwota 1.500 zł przekracza możliwości finansowe wnioskodawcy. Wobec tego, iż wnioskodawca nie przedstawił pełnych danych o sytuacji swojej i rodziny, należało uznać, że nie wykazał istnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a mianowicie by uiszczenie kosztów sądowych spowodowało uszczerbek dla koniecznego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. P.Z-C,