I SA/Łd 279/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 18 listopada 2016 r. w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 rok p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 października 2016 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 8.144 zł. W otwartym terminie do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że jest bezrobotny, nie posiada żadnego majątku oprócz garażu i nie ponosi żadnych wydatków. Skarżący jest w związku małżeńskim, ale nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Wyjaśnił, że małżonkowie są w faktycznej separacji. Oświadczył, że posiada z żoną rozdzielność majątkową. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący mimo wezwania nie przedstawił oświadczenia o stanie majątkowym swej żony ani wiarygodnych dowodów potwierdzających rzeczywisty brak możliwości pozyskania informacji i dokumentów dotyczących posiadanego przez nią dochodu i majątku. Także w żadnym ze swych oświadczeń nie wykazał dochodu teściowej, z której pomocy korzysta i u której zamieszkuje. Taka postawa skarżącego uniemożliwia zweryfikowanie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i realnych możliwości płatniczych. Referendarz zauważył dalej, że we wszystkich postępowaniach toczących się przed tutejszym sądem wnioskodawca jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika z wyboru, a w sprawie sygn. akt I SA/Łd 40/16, nie dysponując żadnym majątkiem ani możliwościami sfinansowania kosztów postępowania, po prawomocnej odmowie udzielenia prawa pomocy uiścił wpis od skargi w wysokości 15.000 zł. Reasumując, w ocenie referendarza skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zarzucił, że nie istnieją podstawy by żądać od skarżącego informacji i dokumentów dotyczących majątku oraz dochodów jego żony. Informacje te, z uwagi na faktyczną separację w jakiej pozostają małżonkowie, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Powołując się dalej na rzecznictwo Sądu Najwyższego wskazał, że obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny ustaje w wypadku separacji faktycznej bezdzietnych małżonków. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Pełnomocnik skarżącego podniósł również że w przedmiotowej sprawie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 11 maja 2016 r. skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. Podkreślił, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego w dacie wydania ww. postanowienia nie różniła się w jakimkolwiek zakresie od sytuacji, w której znajduje się obecnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu oraz ocenę sytuacji rodzinnej majątkowej, dokonaną przez sąd m.in. w sprawie ze skargi wnioskodawcy oznaczonej sygn. akt I SA/Łd 616/16. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako P.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z załączonych przez skarżącego i jej pełnomocnika oświadczeń wynika, że wnioskodawca nie uzyskuje dochodów oraz nie posiada żadnego istotnego majątku. Co do działalności, będącej źródłem zobowiązania podatkowego objętego decyzją, skarżący oświadczył, że w latach 2013–2014 przynosiła mu tylko straty (w zaokrągleniu odpowiednio około 187 tys. i 19 tys. zł) i działalności tej obecnie już nie prowadzi. Jeżeli chodzi o sytuację osobistą, skarżący jest wprawdzie żonaty, jednak pozostaje z żoną w separacji faktycznej oraz rozdzielności majątkowej. Ponieważ nie mieszka z żoną i nie jest w stanie nakłonić jej do jakiejkolwiek współpracy, nie może ustalić jej majątku i źródeł dochodów. Obecnie jest na wyłącznym utrzymaniu teściowej. Referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca uchylił się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i finansowej, między innymi przez nieujawnienie majątku żony skarżącego. Przede wszystkim bez znaczenia dla sprawy pozostawało zawarcie przez skarżącego umowy majątkowej małżeńskiej, a także deklarowana przez podatnika separacja faktyczna z żoną. Po pierwsze, w orzecznictwie konsekwentnie zwraca się uwagę, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, czy też postanowienie NSA z 25 października 2011 r., sygn. akt II FZ 627/11; CBOSA). Pogląd ten jest trafny i uzasadniony. Zdaniem sądu również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal są zobowiązani do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny, co wpływa na indywidualną sytuację majątkową jej członków. Po drugie sąd badając oświadczenia wnioskodawcy jest uprawniony do ich oceny pod kątem wiarygodności. Nie jest zatem zobowiązany przyjmować bezkrytycznie wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie pełnomocnik zwraca szczególną uwagę na zupełny i trwały rozkład pożycia między małżonkami oraz fakt, iż małżonkowie nie mają dzieci. Sąd z urzędu zwraca jednak uwagę, że już wcześniej między innymi w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 40/16, pełnomocnik podatnika twierdził, że separacja ta trwa już od 2008 r. Nie przeszkadzało to wówczas w przebywaniu obojga małżonków w jednym mieszkaniu. Dopiero po odmowie przyznania prawa pomocy w tamtej sprawie skarżący zaczął podnosić, że przebywa u teściowej. Trudno nie odnieść wrażenia, że zmiana miejsca pobytu deklarowana przez skarżącego nastąpiła niejako w reakcji na treść postanowienia referendarza, na potrzeby tego i kolejnych postępowań sądowoadministracyjnych. Przytoczone przez pełnomocnika orzecznictwo, dotyczące rzeczywistego zerwania więzi między małżonkami, nie przystaje w ocenie sądu do sytuacji skarżącego w jakiej znajduje się w niniejszej sprawie. Ponadto zdaniem sądu, za niewiarygodne i gołosłowne należy ocenić również twierdzenia skarżącego co do tego, że (w zasadzie) nie posiada obecnie żadnego majątku. Wskazać należy, że skarżący tak w 2008 r., jak i później, prowadził działalność znacznych rozmiarów. Z akt administracyjnych spraw toczących się przed tutejszym sądem, dotyczących zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2011 r. wynika, że skarżący osiągnął jeszcze w tym okresie udokumentowaną sprzedaż na poziomie ponad 11 mln zł (sprawy I SA/Łd 1193/15 i I SA/Łd 1194/15). Zwykłe doświadczenie życiowe podpowiada, że przedsiębiorca prowadzący działalność o takiej skali powinien, nawet po kilku latach, dysponować większym majątkiem, niż tylko garażem. Skarżący ani we wniosku, ani w swoich dalszych wyjaśnieniach, ani też w sprzeciwie nie wskazał co stało się ze zgromadzonym przez niego majątkiem. Pewne światło mogły tu rzucić informacje dotyczące majątku jego żony. W tym jednak zakresie skarżący konsekwentnie i bezpodstawnie (o czym było wyżej) odmawia współpracy z sądem. Referendarz sądowy trafnie podniósł, że w sprawie sygn. akt I SA/Łd 40/16, skarżący nie dysponując żadnym majątkiem ani możliwościami sfinansowania kosztów postępowania, po prawomocnej odmowie udzielenia prawa pomocy uiścił wpis od skargi w wysokości 15.000 zł. Również w innych sprawach skarżący uiścił znaczne kwoty tytułem kosztów sądowych np. w sprawie oznaczonej w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 883/15 skarżący uiścił 5.082 zł, w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 580/16 – 20.398 zł, w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 616/16 – 7.247 zł. Pełnomocnik skarżącego nie ustosunkował się w sprzeciwie do tego argumentu. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący uchyla się od przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Wobec nieudzielenia jakichkolwiek informacji we wskazanym zakresie podzielić należy wniosek zawarty w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, co do tego, że brak jest praktycznie możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie jego sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie podziela podniesionego przez pełnomocnika poglądu, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w jednej ze spraw powoduje niejako związanie sądu w kolejnych sprawach i – przy niezmienionym stanie faktycznym – ma zobowiązywać sąd w każdej kolejnej sprawie do przyznawania podatnikowi analogicznego uprawnienia. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Ake.