I SA/Łd 348/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Protokolant: Ewa Jodełka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2010 roku sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. ustalił Panu K. W. podatek od spadków i darowizn w wysokości 5.535 zł z tytułu nabycia spadku po zmarłej Z. K. Od powyższej decyzji, doręczonej w dniu 14 grudnia 2007 roku, nie złożono odwołania. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wszczął, na żądanie strony reprezentowanej przez pełnomocnika w osobie I. W. , postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji ostatecznej Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...]. Jako przesłankę żądania wszczęcia tego postępowania strona wskazała błędną interpretację przepisów przez organ, powołując się na wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 3 grudnia 2007 roku sygn. akt I SA/Bd 658/97, dotyczący zwolnienia z opodatkowania spadków nabywanych po dniu 12 maja 2006 roku. Po rozpoznaniu złożonego wniosku Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji uznając, że decyzja ta nie jest obarczona żadną z wad określonych w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, skutkujących nieważnością decyzji ostatecznej. Powyższe rozstrzygnięcie zostało skutecznie doręczone, zgodnie z art. 150 Ordynacji podatkowej, pełnomocnikowi strony – I. W. z dniem 12 maja 2008 roku. Ustawowy termin do wniesienia odwołania, stosownie do art. 223 § 2 pkt. 1 Ordynacji podatkowej, upływał z dniem 26 maja 2008 roku. W dniu 28 grudnia 2009 roku pełnomocnik strony, Pani I. W. , zgłosiła się do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z prośbą o wydanie kserokopii decyzji z dnia [...] oraz kserokopii potwierdzenia jej odbioru, po czym w dniu 4 stycznia 2010 roku (wpływ do organu w dniu 6 stycznia 2010 roku) złożyła odwołanie od ww. decyzji z dnia [...] wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik strony podała, że decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] została wysłana pod jej stary adres zameldowania (zamieszkania) na ulicę Z. w Ł. , w sytuacji kiedy wyprowadziła się stamtąd i od 31 marca 2008 r. była już zameldowana w Ł. przy ulicy T. , a organ podatkowy (Pierwszy Urząd Skarbowy Ł.) został zawiadomiony o tym przez aktualizację NIP-u (na druku NIP-3). Dyrektor Izby Skarbowej w Ł.zaskarżonym postanowieniem z [...] nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie zostało doręczone w dniu 8 lutego 2010 roku. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, przedstawiając reguły przywracania terminów przewidziane w przepisach ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.), dalej w skrócie "O.p.", organ stwierdził, że przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu w postaci uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku winy w uchybieniu terminowi wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonaniu czynności procesowej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku, jak podał organ, można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie stało niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć. Osoba zainteresowana powinna uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas. Takie rozumienie przesłanki przywrócenia terminu, jak wskazał organ, jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 18.08.2000 r. sygn. akt III SA 1716/99) oraz doktrynie prawa administracyjnego. Jednocześnie organ podniósł, że na równi z zawinieniem strony traktuje się przy tym zawinienie osób, którym zleciła ona prowadzenie swoich spraw, a więc m.in. pełnomocników procesowych (wyrok NSA z 12.04.2002 roku sygn. akt I SA/Gd 1676/99). Zatem nie tylko wina strony, lecz również jej pełnomocnika, gdy pełnomocnik reprezentował stronę w postępowaniu, wyłącza możliwość przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skoro nie dochowanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło wskutek niezachowania przez pełnomocnika podatnika szczególnej staranności w prowadzeniu jego sprawy, to oznacza, że nie uprawdopodobniono, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony. Z kolei niezachowanie należytej staranności pełnomocnika podatnika w rozpoznawanej sprawie polegało na tym, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, pełnomocnik strony nie zawiadomił organu, przed którym toczyło się postępowanie, czyli Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. , o zmianie swojego adresu, a w takiej sytuacji stosownie do § 2 powyższego przepisu pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem. W przedmiotowej sprawie organem prowadzącym postępowanie był Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., a nie Naczelnik Urzędu Skarbowego, jak twierdzi pełnomocnik skarżącego, do którego złożył formularz NIP-3. Nadto, zdaniem organu, aktualizacja danych zawartych w tym formularzu została złożona w dniu 15 maja 2008 roku, a zatem już po skutecznym doręczeniu decyzji pełnomocnikowi, które miało miejsce w dniu 12 maja 2008 roku. Zdaniem organu aktualizacja danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego wynika z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników i nie stanowi - w ocenie organu - dopełnienia obowiązku wynikającego z art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ prowadzący postępowanie nie został więc powiadomiony przez pełnomocnika strony o zmianie jego adresu. Powyższe skutkowało uznaniem organu odwoławczego, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a to z kolei spowodowało wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]. W skardze na powyższe postanowienie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. strona skarżąca wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi strona powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. Podkreśliła, że decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] została doręczona pełnomocnikowi strony nieprawidłowo, bo na nieaktualny adres, spod którego wymeldowała się z dniem 31 marca 2008 roku, a o powyższym fakcie powiadomiła poprzez aktualizację NIP w Urzędzie Miasta w związku z przemeldowaniem, skąd według jej wiedzy przesyła się informację do właściwych urzędów. Dodała też, że w żadnym piśmie od organu nie została pouczona o obowiązku zawiadomienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.o zmianie adresu, a poza tym, jeśli organ miał wątpliwości w zakresie podanych przez nią okoliczności, to mógł wezwać ją najpierw do złożenia wyjaśnień, a nie od razu odmawiać przywrócenia terminu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga K. W. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Stosownie do treści art. 162 § 1 O.p. - w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy czym § 2 cyt. przepisu stanowi, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Odnosząc się do przesłanek przywrócenia terminu należy wskazać, że przepis art. 162 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania - por. W. Czachórski: Zobowiązania - zarys wykładu, Warszawa 1983, str. 171), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy - por. W. Czachórski, op. cit., str. 171-172 czy Z. Banaszczyk (w:) Kodeks cywilny. Komentarz pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 1999, t. I, str. 930). Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga zatem wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Takie rozumienie przesłanki przywrócenia terminu jest zresztą utrwalone zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2006 r. II FSK 616/2005 ONSAiWSA 2007/3 poz. 67, z dnia 21 grudnia 2006 r. I FSK 374/2006, z dnia 18 sierpnia 2000 r. III SA 1716/99 LexPolonica nr 349705, z dnia 11 kwietnia 1997 r. III SA 1581/95 LexPolonica nr 339016), jak i w doktrynie (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2004, str. 586; H. Dzwonkowki (w:) C. Kosikowski, A. Huchla, H. Dzwonkowski, Ustawa Ordynacja Podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC 2004, str. 437). W przedmiotowej sprawie sporne jest uprawdopodobnienie braku winy strony skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia odwołania od decyzji. Obowiązek zaś uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ podatkowy. Organ podatkowy dokonuje natomiast oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy, i bierze pod uwagę, jak wyżej wskazano, wszystkie okoliczności faktyczne, oceniając winę według obiektywnych mierników staranności (zob. też B. Gruszczyński (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, str. 486-487). W rozpoznawanej sprawie organem prowadzącym postępowanie był Dyrektor Izby Skarbowej w Ł.. Decyzja tego organu z dnia [...] została przesłana na wskazany w tym postępowaniu adres pełnomocnika skarżącego, tj. I. W. , na ulicę Z. w Ł. , gdyż taki właśnie adres wskazała w tym postępowaniu pełnomocnik skarżącego. Zgodnie z art. 150 Ordynacji podatkowej decyzję tę doręczono pełnomocnikowi strony w dniu 12 maja 2008 roku. Pełnomocnik skarżącego podnosi, że w tej dacie miała inny adres, o którym wprawdzie nie zawiadomiła Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. , bo nie została o tym obowiązku pouczona, ale złożyła formularz aktualizujący jej adres w Urzędzie Miasta, który z kolei według jej wiedzy przesyła się do właściwych urzędów. W ocenie Sądu stanowisko organu w przedmiocie sposobu doręczenia decyzji z dnia [...] pełnomocnikowi skarżącego na adres wskazany organowi oraz stwierdzenia nie dopełnienia przez pełnomocnika skarżącego obowiązku powiadomienia organu, przed którym toczy się postępowanie o zmianie adresu, który to obowiązek wynika wprost z przepisu art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej – jest w pełni uzasadnione i znajduje oparcie w ww. przepisach. Stosownie bowiem do przepisu art. 146 O.p. w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu..., natomiast według § 2 tego przepisu – w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy. Zdaniem Sądu zasadnie organ uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, pełnomocnik skarżącego nie dopełnił obowiązku zawiadomienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. o zmianie swojego adresu. Obowiązku tego nie spełnia fakt złożenia w Urzędzie Miasta, czy nawet we właściwym dla pełnomocnika strony Urzędzie Skarbowym druku NIP-3, bo organem prowadzącym postępowanie był Dyrektor Izby Skarbowej, a on nie został zawiadomiony. W tej sytuacji zasadnie uznano, że uchybienie terminu nie nastąpiło bez winy strony, a to z kolei wykluczyło możliwość przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...]. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi, iż pełnomocnik skarżącego nie został pouczony o obowiązku zawiadomienia organu o zmianie adresu, stwierdzić należy, że jest on nieuzasadniony, bowiem żaden przepis Ordynacji podatkowej na organ takiego obowiązku nie nałożył. W tym miejscu podnieść trzeba, że przepisy Ordynacji podatkowej dotyczą wszystkich podatników i każdy zainteresowany treścią adresowanych do niego norm nie może zasłaniać się nieznajomością prawa. Przyjęcie fikcji powszechnej znajomości przepisów prawa obowiązujących i należycie ogłoszonych jest konieczne ze względu na pewność i bezpieczeństwo obrotu, jak słusznie podnosi organ w odpowiedzi na skargę. W tej mierze Sąd również podziela stanowisko organu, które znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego (por. postanowienie SN z dnia 25.02.1998 r. sygn. akt II UKN 519/97 – OSNAPUS 1000, nr 1, poz. 36, uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7.03.1995 r. sygn. akt W9/94 – OTK Zb.Urz. 1995, nr 1, poz. 20). W konsekwencji Sąd uznał, w świetle przesłanek art. 162 § 1 i § 2 O.p., że organ prawidłowo odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania, a swoje rozstrzygnięcie uzasadnił zgodnie z wymogami art. 210 § 4 O.p. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku o prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270), skargę oddalił. TF