I SA/Łd 378/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tarno Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Adamczyk /spr./ Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi H. G. i M. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 2006 r. do II kwartału 2007 r. oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] , nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. znak [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kw. 2006 r. do II kw. 2007 r. w kwocie 1.974,15 zł . Organ wyjaśnił, że M. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości, który uzasadnili trudną sytuacją materialną i bytową spowodowaną jego stanem zdrowia wymagającym leczenia i rehabilitacji. Nawiązał do uzasadnienia pierwotnego wniosku o umorzenie zaległości podnosząc , że w okresie nim objętym tj. od III kw.2006 r. do II kw. 2007 r. nie pracował w gospodarstwie rolnym , a jedynie przebywał w nim , które stanowi własność żony. W tym okresie pozostawał bez pracy wobec zachorowania w listopadzie 2005 r. a następnie zwolnienia go z pracy w firmie zatrudniającej tj. A SA Wytwórnia Pasz w D. Prowadzone przed sądem pracy postępowanie o odszkodowanie zakończyło się niekorzystnie dla strony . Sąd nie przyznał odszkodowania tym samym opłacenia składek na ZUS za 18 m-cy. Podniósł , że z uwagi na chorobę nowotworową oka , poddany został operacji, z zaleceniem zakazu pracy w gospodarstwie rolnym. Posiada zachowaną zdolność do wykonywania zawodu kierowcy. Pracuje poza rolnictwem , a składki na ZUS odprowadzają pracodawcy. Gospodarstwo rolne prowadzi żona. Powołał się na straty jakie poniosło gospodarstwo w związku z gradobiciem w 2005 r., oraz klęskami suszy w 2006 i 2008 r. , a także na niska bonitację posiadanych gruntów, co skutkuje osłabieniem kondycji finansowej gospodarstwa żony. Dodał , że nikt z KRUS Oddział w K. nie kontaktował się z nim celem wyjaśnienia rzeczywistego stanu rzeczy , on zaś pracując przebywa poza miejscem zamieszkania. Brak możliwości przeprowadzenia wywiadu w gospodarstwie upatruje w tym ,że żona zajęta jest pracami polowymi, stąd "posesja" jest zamknięta. W dalszej części wniosku odwołał się do istnienia ważnego interesu , który w jego ocenie , w okolicznościach sprawy przejawia się stanem zdrowia oraz ograniczonymi możliwościami zarobkowymi w celu zdobycia środków utrzymania dla rodziny. Organ ustalił , że małżonkowie G. prowadzą gospodarstwo rolne o pow. 10,57 ha, co stanowi 4,99 ha przeliczeniowego. Wobec zalegania ze składkami zadłużenie wobec KRUS zostało zabezpieczone poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości małż. G. . Brak kontaktu z M. G. , uniemożliwia wnikliwe zbadanie sytuacji materialnej strony. Według wyjaśnień żony Pani H. G. przychód roczny z gospodarstwa rolnego wynosi 5.000,- zł . Dochód jaki otrzymuje z pracy strona – M. G. , nie jest znany żonie. Żona wnioskodawcy odmówiła udostępnienia aktu własności gospodarstwa z obawy o "wykorzystanie do niecnych celów nie związanych z ubezpieczeniem w KRUS" a także oświadczyła, iż nie przedstawi zaświadczeń z pracy męża " z obawy o utratę pracy". Z odpisu księgi wieczystej dla nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego strony wynika, że objęte jest ono wspólnością majątkowa małżeńską H. i M. małż. G. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż. udzielił informacji ,że małżonkowie G. w listopadzie 2006 r. i listopadzie 2008 r. korzystali z zasiłków celowych w kwotach po 1000,- zł z tytułu suszy, natomiast z zaświadczenia z Urzędu Gminy Ż. wynika ,że na przestrzeni od 2005 r. do I kw. 2007 r. udzielano ulg w postaci odroczeń oraz umorzeń częściowych oraz całkowitych w łącznych zobowiązaniach pieniężnych. Powyższe okoliczności zdaniem organu , wskazują , że zadłużenie jest wynikiem nie wywiązywania się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, strona dysponuje dodatkowym źródłem dochodów z pracy poza gospodarstwem, a to umożliwia w ocenie organu spłatę zaległości w systemie ratalnym. Zwrócono uwagę na to ,że nie udostępniono informacji dotyczących otrzymywanego wynagrodzenia z pracy poza rolnictwem, a także nie wskazano comiesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. W końcowej części Prezes KRUS powołał się na powszechność i równość ponoszenia składek przez rolników sygnalizując ,że udzielanie ulg w spłacie zobowiązań składkowych ma charakter nadzwyczajny, a także ,iż w ramach możliwości uzupełnienia zgromadzonego materiału dowodowego i zajęcia stanowiska strona z prawa tego nie skorzystała przed wydaniem decyzji. Decyzja Prezesa ZUS została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. przez H. G. i M. G. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnili, że żądanie zapłaty składek jest bezpodstawne, albowiem gospodarstwo należy do H. G., a to ,że jest do niego " dopisany" M. G.jest następstwem obowiązującego prawa w chwili przepisywania gospodarstwa rolnego, nakazującego przekazać je także współmałżonkowi. W 1993 r. M. G. przeszedł operację nowotworu oka , co spowodowało , że od tego czasu ma całkowity zakaz pracy w gospodarstwie rolnym. Gospodarstwo prowadzi żona , a przerwy w pracy poza rolnictwem nie są wynikiem zawinienia przez M. G.. Skarżący przedstawiają przebieg postępowania przed sądem pracy . Wykonywany zawód kierowcy jest źródłem dochodów przeznaczonych na leki oraz minimum egzystencji dla rodziny. Wskazano na spłatę w 2007 r. zobowiązań związanych z kredytem uzyskanym na budowę domu. Podniesiono nieprawidłowości związane z uzyskaniem dostępu do akt sprawy, sprzeczność ustaleń zawartych w protokołach z rzeczywistym stanem rzeczy w kwestii znajdowania się gospodarstwie maszyn rolniczych w dniu 18.12.2008 r. , bezpodstawnym wykonaniem zdjęć "posesji" co stwarza zagrożenie dla mienia i życia i co w odczuciu skarżących jest przejawem "pokazywania władzy i stosowania przemocy". Ponownie wskazano , na obawę utraty pracy przez M. G. wobec żądania złożenia zaświadczenia o uzyskiwanych zarobkach jako kierowca. W dalszej części skargi odwołano się do ważnego interesu obywatela oraz interesu publicznego. Kończąc uzasadnienie skargi wniesiono o anulowanie pierwszej decyzji z 16.11.2009 r. i wyłączenie M. G. z obowiązku podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników , albowiem nie pracuje on w gospodarstwie rolnym z uwagi na stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności podnieść należy ,że postępowanie o umorzenie zaległości z tytułu składek może być prowadzone wówczas, gdy stan zaległości nie budzi wątpliwości. Postępowanie o umorzenie należności nie jest trybem, w którym może być korygowana wysokość odsetek lub należności głównej (por. wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 23 maja 2006 r. III SA/Wa 1013/06, LEX nr 257165). Tymczasem jak wynika z treści skargi M. G. wnosi także o wyłączenie go z ubezpieczenia, co z oczywistych względów nie może stanowić o słuszności skargi ani podlegać ocenie w toku postępowania o umorzenie należności składkowych . Wysokość zadłużenia skarżącego powinna zostać wyjaśniona w odrębnym postępowaniu, dotyczącym wysokości zadłużenia wobec KRUS, a nie umorzenia zaległości. Złożenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinno nastąpić dopiero wówczas, gdy zainteresowany zgadza się z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów nie jest w stanie jej pokryć (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2007 r., V SA/Wa 164/07, LEX nr 334153). Postępowanie w sprawie wszczął wniosek skarżącego z dnia [...] o umorzenie należności na ubezpieczenie społeczne rolników za III i IV kw. 2006 r. oraz I i II kw. 2007 r. (k. 76, IV plik akt adm.). Podstawą materialno prawną wydanych decyzji stanowi art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 51 ze zm. ) zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik , w przypadku uzasadnionym ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek , uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego , może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie ,rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Wskazać należy ,że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Niemniej jednak sąd może badać czy decyzja nie nosi cech dowolności , a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy , po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych , właściwie uzasadniając swoje stanowisko w sprawie. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy, podnieść należy ,że został on ustalony prawidłowo w granicach środków jakimi dysponował organ , poprzez uzyskanie informacji od podmiotów trzecich , wizji lokalnej w prowadzonym gospodarstwie rolnym stron a także wyjaśnień udzielonych przez żonę skarżącego H. G. Ewentualne niejasności co do wysokości wynagrodzenia M. G. oraz comiesięcznych kosztów utrzymania rodziny są wyrazem postawy skarżących , którzy pomimo wzywania przez organ , informacji tych udzielić nie chcieli . Oznacza to ,że organ mógł rozpoznać sprawę jedynie w oparciu o te informacje , które uzyskał w wyniku szeroko prowadzonego postępowania dowodowego. Z tego punktu widzenia dowody zostały zgromadzone przez organ w sposób kompletny a organ podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. . Nie można zatem przyjąć ,że postępowanie prowadzone było z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 k.p.a. Podkreślić należy ,że ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację skarżącego istnieje wówczas gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje tego rodzaju związek ,że wykonanie obowiązku zapłaty składek może spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych. Te właśnie okoliczności powinny być przedmiotem postępowania przed organem Z akt sprawy wynika, że skarżący zarobkuje poza gospodarstwem rolnym, ,że prowadzi je H. G., skarżący dysponują niezbędnymi maszynami rolniczymi , spłacają kredyt uzyskany na budowę domu, korzystali w przeszłości z pomocy finansowej związanej z klęskami żywiołowymi ( gradobicie , susza) jak również udzielano im ulg w spłacie łącznych zobowiązań podatkowych( k- 132 IV plik akt adm. ). Skarżący wprawdzie wskazuje na swoją chorobę oczu lecz nie przedkłada na tą okoliczność żadnych dokumentów , podobnie nie podaje w jakiej wysokości ponosi wydatni związane ze stanem zdrowia. Powyższe wskazuje w ocenie sądu ,że organ ustalił i rozważył sytuację materialną skarżącego w oparciu o wszelkie dostępne źródła którymi dysponował , wyjaśniając stan faktyczny w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia, dochodząc do prawidłowej konstatacji o odmowie umorzenia zaległości składkowych, iż zapłata należności nie zagrozi egzystencji skarżących . Ważnego interesu zobowiązanego nie można jednak utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości. W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes dłużnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji. Podejmowane przez Naczelny Sad Administracyjny próby zdefiniowania tego pojęcia, ograniczają się do wskazania przesłanek, które stanowią o ważnym interesie tylko w realiach konkretnej sprawy. W wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r. (SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168) za "ważny interes podatnika" (w tym przypadku zobowiązanego rolnika) NSA uznał sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, nie jest on w stanie uregulować powstałych zaległości. W ocenie tego Sądu będzie to utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. Nie negując co do zasady takiego poglądu, należy podkreślić jednak, że ograniczenie definicji "ważny interes zobowiązanego" wyłącznie do nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych zdarzeń losowych, mających bezpośredni wpływ na sytuację dłużnika, byłoby zbyt daleko idące. Ważny interes zainteresowanego w rozumieniu art. 41a ust. 1 u.u.s.r. należy widzieć szerzej, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny (por. wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., SA/Sz 1753/98, niepubl.). Zawężenie ustawowych wymagań umarzania zaległości do przypadków, w których zobowiązany wskutek uiszczenia zaległości miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść strony (por. wyrok NSA z dnia 24 października 1995 r., SA/Po 539/95, niepubl.). W takiej sytuacji skarżący się nie znajdują na co wskazują zgromadzone w sprawie dowody. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym akceptowany jen pogląd, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, określone ustawami, mają charakter powszechny. Natomiast możliwość ich umorzenia jest odstępstwem od tej zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy. Ten aspekt sprawy nie mógł nie zostać zauważony przez organ w trakcie podejmowania decyzji. Oceniając treść zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ wnikliwie przeanalizował sytuację zobowiązanych, ustosunkowując się w zasadzie do wszystkich zdarzeń, które miały negatywny wpływ na wysokość ich dochodów (susza, gradobicie, wypadek przy pracy, nieotrzymanie zasiłku z tytułu urodzenia dziecka, choroba M. G.), co podnosili w pismach składanych w toku postępowania administracyjnego. W ocenie sądu nie doszło do faworyzowania interesu publicznego nad interesem indywidualnym . Bez znaczenia dla rozpoznania sprawy pozostaje także kwestia przyczyn i okoliczności utraty zdrowia przez M. G. w następstwie warunków zatrudnienia w spółce A ( brak aktualnych badań oraz zaniżanie dochodów o 1/3 w okresie 5 lat pracy ) oraz zakres uzyskanego odszkodowania, które były przedmiotem toczonego postępowania przed sądem powszechnym. Nie może odnieść skutku zarzut wykonania zdjęć budynków bez zgody stron albowiem organ rzeczonej dokumentacji fotograficznej nie wykorzystał na potrzeby rozstrzygnięcia. Zgodzić trzeba się z organem ,że sytuacja skarżącego zarobkującego poza rolnictwem umożliwia podjęcie spłaty zadłużenia w systemie ratalnym, co niewątpliwie stanowiło będzie znacząca ulgę w ponoszonych kosztach bieżącego utrzymania , których skarżący podać nie chcieli, uniemożliwiając organowi ustalenie ich rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej. Organ nie uchybił także rygorom prawidłowego sporządzenia uzasadnienia decyzji opisanym w art. 107 § 3 k.p.a. Jest ono wyczerpujące , wskazuje powody dla , których podjęto przedmiotową decyzję oraz przytoczono argumentację skutkującą nie uwzględnieniem zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy – powołano właściwe przepisy obowiązującego prawa . W okolicznościach sprawy , dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanych oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego strony z dokumentów – świadectw pracy M. G. z 5 czerwca 2006 r. i z 10 października 2007 r., przedłożonych na rozprawie sądowej, albowiem nie miały one wpływu na wyjaśnienie istotnych wątpliwości sprawy, o wyraźnie zakreślonym wnioskiem strony zakresie - umorzenie zaległości z tytułu składek na KRUS ( art. 106 § 3 ppsa ). Jeśli strona uważa , że skarżący niesłusznie został objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników to winna to czynić w innym postępowaniu, które jak wynika z akt administracyjnych zostało już prawomocnie zakończone . Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. TF