I SA/Łd 398/08

Dnia 17 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 września 2008 roku wniosku M. N. i H. N. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. i H. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok postanawia 1. przyznać M. N. i H. N. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 500 (pięćset) złotych; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia [...] roku, po rozpoznaniu wniosku M. N. i H. N. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 770 złotych oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. M. N. i H. N. złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia. Jak wynika z oświadczenia wnioskodawców o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów złożonych w toku postępowania H. i M. N. prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są dochody małżonków z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 1.946 złotych netto. Skarżący nie posiadają żadnego majątku, ani oszczędności, zamieszkują w domu należącym do ich syna (korzystając ze służebności mieszkania), pokrywając koszty jego eksploatacji w wysokości 346 złotych miesięcznie. Przysługujące skarżącym prawa majątkowe z tytułu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego zostały zajęte w toku egzekucji administracyjnej zobowiązań podatkowych do kwoty 1.916.285,60 złotych. Spółka jawna "A", w której skarżący jest wspólnikiem, nie przynosi dochodów - za 2007 rok osiągnęła stratę bilansową w wysokości 71.140,57 złotych, zaś w 2006 roku stratę w wysokości 2.649,14 złotych. Rozbieżność pomiędzy zaświadczeniem organu podatkowego o wysokości dochodu z udziału w spółce jawnej, a rzeczywistym rachunkiem zysków i strat spółki "A" jest wynikiem ponoszenia przez spółkę wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów w myśl ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W 2006 roku przedmiotowa spółka poniosła wydatki w łącznej kwocie 25.625,91 złotych z tytułu: umorzenia prawa użytkowania wieczystego gruntów w kwocie 3.797,01 złotych, odsetek budżetowych w kwocie 839,40 złotych, kosztów egzekucji komorniczych w kwocie 5.688,50 złotych, sankcji Urzędu Regulacji Energetyki w kwocie 12.750 złotych, kosztów procesu w sprawie z powództwa Urzędu Dozoru Technicznego w kwocie 2.551 złotych. Natomiast w 2007 roku spółka poniosła wydatki w łącznej kwocie 101.614,26 złotych z tytułu: umorzenia prawa użytkowania wieczystego gruntów w kwocie 3.674,94 złotych, odsetek budżetowych w kwocie 1.001,64 złotych, kosztów egzekucji w kwocie 482,20 złotych, zwrotu kosztów sądowych na rzecz Urzędu Dozoru Technicznego w kwocie 1.367 złotych, należności nieściągalnych w kwocie 95.088,48 złotych oraz różnicy w składkach na ubezpieczenie społeczne w związku z zasadami zaliczania w koszty wpłat z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników w kwocie 375,34 złotych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia [...] roku wysokość wpisu od skargi w rozpoznawanej sprawie określono na kwotę 1.770 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W myśl art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą M. i H. N. Sąd doszedł do wniosku, iż skarżący są w stanie częściowo pokryć koszty postępowania w sprawie, tj. do kwoty 500 złotych, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy bowiem rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Natomiast uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż nie znajduje akceptacji Sądu sytuacja, w której strona, nie czyniąc żadnych starań w zakresie ograniczenia swych wydatków, próbuje koszty obrony swych praw przerzucić w całości na Skarb Państwa. H. i M. N. dysponują miesięcznym dochodem w wysokości 1.946 złotych. Po pokryciu kosztów mieszkania pozostaje im kwota 1.600 złotych. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie są w stanie uiścić kosztów sądowych w pełnej wysokości bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego, jeśli już tylko wpis od skargi przekracza wysokość środków finansowych, jakie pozostają im po pokryciu kosztów zamieszkania. Miesięczny dochód skarżących pozwala jednak poczynić skromne oszczędności w bieżących wydatkach na pokrycie kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie organ podatkowy pierwszej instancji wydał decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego już w marcu 2007 roku. Od tej chwili strony winny się liczyć z koniecznością obrony swych interesów na drodze postępowania sądowego, a co za tym idzie poczynić pewne oszczędności na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżący osiągają niewielkie dochody pozwalające na skromne oszczędności, które skumulowane na przestrzeni kilku miesięcy, chociażby czynione tylko od dnia wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (28 lutego 2008 roku), umożliwiają pokrycie kosztów sądowych w sprawie w kwocie 500 złotych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. D.T.