I SA/Łd 40/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 11 sierpnia 2016 r., I SA/Łd 40/16 wydanego w przedmiocie wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] UNP [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postępowanie w niniejszej sprawie toczy się w przedmiocie skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r., wydaną w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. W toku postępowania skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Postanowieniem z 2 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił uwzględnienia wniosku strony, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem 30 marca 2016 r. utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie. Składając powyższy wniosek skarżący wyjaśnił, że nie uzyskuje dochodów oraz nie posiada żadnego istotnego majątku. Co do działalności, będącej źródłem zobowiązania podatkowego objętego decyzją wskazał, że w latach 2013–2014 przynosiła mu tylko straty (w zaokrągleniu odpowiednio 187 tys. i 19 tys. zł) i działalności tej obecnie już nie prowadzi. Oświadczył, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony i teściowej, przy czym nie zna ani ich majątku, ani jakie ponoszą koszty jego utrzymania. Sąd wskazał, że mimo wezwania do uzupełnienia wniosku skarżący ani we wniosku, ani w swoich dalszych wyjaśnieniach, ani też w sprzeciwie, nie wskazał co stało się ze zgromadzonym przez niego majątkiem. Nie złożył także rzetelnych wyjaśnień odnośnie do obecnie posiadanego majątku oraz majątku osób, które korzystały z owoców jego działalności w latach poprzednich. Tymczasem z informacji wynikających z toczących się równolegle postępowań wynikało, że jeszcze w 2011 r. osiągnął udokumentowaną sprzedaż na poziomie ponad 11 mln zł (sprawy I SA/Łd 1193/15 i I SA/Łd 1194/15). W konsekwencji sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu skarżący uiścił 21 kwietnia 2016 r. na rachunek sądu należną kwotę 15.763 zł. Wyrokiem z 8 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. Pełnomocnik podatnika złożył skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości 7.882 zł, strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W złożonym na formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonym do niego uzasadnieniu wniosku, skarżący ponownie wskazał, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie ma żadnych źródeł dochodu, nie jest jednak zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie posiada żadnego majątku poza garażem (20 m2). Ze swoja żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz faktycznej separacji, przebywa natomiast w mieszkaniu teściowej, która udziela mu ponadto materialnego wsparcia w postaci środków czystości, wyżywienia i ubrań. Z oświadczeń skarżącego oraz dokumentów nadesłanych do toczącej się równolegle sprawy o sygn. akt I SA/Łd 580/16 wynika, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą ok. 360 zł (czynsz, prąd, gaz). Skarżący złożył także oświadczenie teściowej co do tego, że ponosi koszty utrzymania zięcia ze swojej emerytury. Referendarz sądowy postanowieniem z 11 sierpnia 2016 r. oddalił wniosek skarżącego. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Za jedyną nową okoliczność uznał dołączoną do rozpatrywanego wniosku listę tytułów wykonawczych wystawionych przeciwko skarżącemu, opiewających na łączną kwotę 11,8 mln zł. Okoliczność ta sama w sobie nie wskazywała jednak na pogorszenie sytuacji materialnej rodziny wnioskodawcy. Referendarz zwrócił uwagę, że wnioskodawca w dalszym ciągu konsekwentnie nie ujawnia danych dotyczących sytuacji majątkowej i źródeł utrzymania swojej żony zasłaniając się umową majątkową małżeńską oraz faktyczną separacją. W żaden sposób nie uprawdopodobnił też, że utrzymująca go teściowa rzeczywiście posiada środki pozwalające na pokrycie jego niezbędnych wydatków. Nadal niejasne pozostają zatem źródła finasowania skarżącego oraz sytuacja majątkowa jego rodziny. Tezę tę wzmacnia dodatkowo okoliczność, że w rozstrzyganej sprawie skarżący, utrzymując, że nie dysponuje żadnym majątkiem, uiścił wpis od skargi w wysokości 15.000 zł. Zdaniem referendarza wnioskodawca lub jego rodzina dysponują zatem środkami umożliwiającymi uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, że referendarz nie dostrzegł, że wśród nowych okoliczności, w stosunku do wniosku o prawo pomocy z 22 stycznia 2016 r., była poza również obszerną listą tytułów egzekucyjnych, powołana w piśmie z 25 lipca 2016 r. okoliczność, że skarżący nie zamieszkuje już w mieszkaniu żony lecz w mieszkaniu teściowej. Okoliczność ta miała – zdaniem pełnomocnika – o tyle istotne znaczenie, że skarżący utracił jedno z podstawowych źródeł pomocy jakim było nieodpłatne korzystanie z mieszkania żony. Ponadto referendarz pominął, że 20 maja br. w sprawie I SA/Łd 392/16 przyznano skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie go od wpisu od skargi. Zdaniem pełnomocnika postanowienie referendarza stanowiło istotny dowód potwierdzający spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Postanowienie to miało charakter dokumentu urzędowego, i stanowiło dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Orzeczenie to korzystało również z ochrony przewidzianej w art. 170 p.p.s.a. Pełnomocnik powołał się również na pogląd wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym jeżeli ten sam podmiot był już wcześniej zwolniony od kosztów sądowych w związku z jego sytuacją majątkową, to bez wykazania jej zmiany nie jest zasadna odmowa dalszego zwolnienia od kosztów. Postanowienie referendarza z 20 maja 2016 r. zostało wydane później niż postanowienie sądu z 30 marca 2016 r. i odnosiło się do aktualnego stanu faktycznego. Istotna zmiana sytuacji materialnej podatnika polegała na całkowitej utracie pomocy finansowej ze strony żony, utraty prawa do nieodpłatnego zamieszkiwania w jej lokalu oraz na stałym zwiększaniu się odsetek podlegających egzekucji administracyjnej. W ocenie pełnomocnika referendarz błędnie również przyjął, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinien być rozpoznany w kontekście art. 165 p.p.s.a. Na zakończenie wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez podstawy prawnej, skoro w ostatnim akapicie referendarz powołał się na art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w sytuacji gdy wniosek strony dotyczył przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego i dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W niniejszej sprawie przede wszystkim zauważyć należy, że – wbrew temu co podkreśla pełnomocnik skarżącego – referendarz dostrzegł i należycie rozważył wszystkie okoliczności podniesione przez stronę w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dostrzegł zatem, że skarżący nie korzysta z mieszkania żony, lecz przebywa obecnie u teściowej. Słusznie jednak nie przypisał tej okoliczności istotnego znaczenia, skoro – tak poprzednio, jak i teraz – skarżący nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania. Nie nastąpiła tu zatem żadna istotna zmiana w jego sytuacji. Jeśli chodzi o pomoc materialną udzielaną przez teściową, to okoliczność tę uwzględniał już sąd przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku. Co do pozostałych okoliczności, jakie zostały podniesione przez wnioskodawcę, to jest kwestii wystawienia tytułów egzekucyjnych na należności podatkowe skarżącego oraz rosnących zobowiązań z tytułu odsetek od tych należności, referendarz słusznie przyjął, że nie mogły one przesądzić o zasadności rozpatrywanego wniosku. Zauważyć należy, że okoliczności te stanowią jedynie wycinek sytuacji w jakiej znajduje się skarżący. Nadal bowiem strona nie ujawnia ani jakie były losy majątku zgormadzonego w latach poprzednich, ani też jakim majątkiem dysponuje jego żona, która – jak to zostało już powiedziane w poprzednim postępowaniu – korzystała przez lata z owoców działalności prowadzonej przez skarżącego. Tylko ujawnienie przez wnioskodawcę tego majątku pozwoliłoby należycie ocenić wagę spoczywających na nim zobowiązań. W niniejszej sprawie skarżący w swoim ponownym wniosku nie wyjaśnił zatem żadnej z kwestii, które były już wcześniej podstawą odmowy przyznania prawa pomocy. Podzielić więc wypada stanowisko referendarza sądowego co do tego, że wnioskodawca nie wykazał, że nie dysponuje środkami umożliwiającymi uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. W tych okolicznościach brak było podstaw do uwzględnienia ponownego wniosku skarżącego i przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie są zasadne także pozostałe zarzuty podniesione w sprzeciwie. Przede wszystkim całkowicie bezzasadne jest powoływanie się przez pełnomocnika skarżącego na wiążący charakter postanowienia z 20 maja 2016 r., wydanego przez referendarza sądowego w sprawie I SA/Łd 392/16, w którym to referendarz przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie go od wpisu od skargi. Pełnomocnik skarżącego nie dostrzega, że w niniejszej sprawie sąd wydał już postanowienie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy i to właśnie to postanowienie korzysta z ochrony przewidzianej w art. 170 p.p.s.a. W tym miejscu zauważyć należy, że strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może wprawdzie złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniły sytuację materialną strony (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., II OZ 654/08, CBOSA). Skoro zatem w niniejszej sprawie stan rzeczy nie uległ istotnej zmianie, referendarz sądowy a za nim również sąd, nie mogli odmiennie oceniać kolejnego wniosku o przyznaniu prawa pomocy. Referendarz sądowy był zatem w pełni uprawniony do negatywnej oceny rozpatrywanego wniosku i w konsekwencji – do odmowy przyznania prawa pomocy. Na zakończenie, w ocenie sądu, bez znaczenia pozostaje zawarty w sprzeciwie zarzut błędnego powołania przez referendarza podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wprost bowiem wynika, że referendarz rozpoznał wniosek strony w oparciu o prawidłową normę zawartą w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W szczególności w uzasadnieniu postanowienia, na wstępie rozważań, wskazał prawidłowo pkt 2 ww. artykułu i wprost zacytował zawartą w nim normę prawną. Omyłkowe powołanie w ostatnim zdaniu uzasadnienia pkt 1 tego artykułu nie wpływa zatem na rzeczywiście zastosowaną podstawę prawną, ani na prawidłowość rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona, a w związku z tym, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ake.