I SA/Łd 411/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. K. na działanie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-B. w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 roku p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu Z. K. przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 2 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na działanie organu podatkowego w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 roku. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości ok. 2.000 zł, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 38m2, w którym zamieszkuje, posiada także oszczędności w wysokości o. 7.600 zł, w ocenie sądu może zatem swobodnie przeznaczyć część swoich dochodów na pokręcie kosztów zainicjowanego postępowania. Postanowieniem z dnia 3 września 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 2 lipca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy argumentując, że skarżący nie wykazał, że jest osobą ubogą. Za takie bowiem uznaje się bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródeł dochodu. Tymczasem skarżący ma stały dochód w postaci emerytury oraz oszczędności i w żaden sposób nie wykazał, aby wydatki koniecznego utrzymania uniemożliwiały mu poniesienie kosztów postępowania. W dniu 3 stycznia 2014 r. do sądu wpłynął ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżący ponownie wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości ok. 1.542 zł. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 38m2. W tym wniosku podatnik nie zadeklarował posiadania jakichkolwiek oszczędności. Wskazał, że pozostaje w separacji z żoną. Podkreślił także, że zablokowano mu rachunek bankowy i urząd skarbowy zabrał mu kwotę około 5.600 zł. Zarządzeniem z 16 grudnia 2013 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za rok 2012, udokumentowanie wysokości miesięcznych dochodów z tytułu emerytury, nadesłanie wyroku sądowego orzekającego separację skarżącego i jego żony, nadesłanie ostatniego rachunku zysków i strat z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego lub dokumentów potwierdzających fakt jej likwidacji; nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków i ewentualnych lokat bankowych za ostatnie 2 miesiące, udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych gospodarstwa domowego skarżącego, w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nie nadesłał żadnego z żądanych dokumentów. Oświadczył jedynie, że nie jest wstanie przesłać zeznania podatkowego za 2012 rok, ani udokumentować dochodów miesięcznych z tytułu emerytury, z której co miesiąc jest zabierana inna kwota. Od lipca 2013 r. z emerytury zabrano mu 6.000 zł. Odnośnie posiadanych oszczędności wnioskodawca potwierdził jedynie, że w ostatnich miesiącach dwa razy dokonywał ich wypłaty w kwotach 1.000 i 1.200 zł. Miesięczne koszty utrzymania oszacowana przez wnioskodawcę zamykają się kwotą ok. 827 zł (około 538 zł czynsz, 87 zł prąd, 47zł gaz, telefon stacjonarni i komórkowy 100 zł, abonament RTV i telewizja kablowa 60 zł). Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że bardzo duże kwoty wydaje na leki i leczenie - nawet 500 zł miesięcznie. Odnośnie dochodów z działalności gospodarczej oświadczył, że obecnie prawie ich nie uzyskuje nadesłał PIT-28 za 2012 rok, w którym przychód podatnika z działalności gospodarczej prowadzonej na własne nazwisko określony został na poziomie 23.538 zł. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika także, że z żoną pozostaje w separacji faktycznej. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym zarzucił, że większość sformułowań zawartych w postanowieniu, to informacje nieprawdziwe. W treści sprzeciwu wnioskodawca przedstawił szereg pytań, m.in., czy emerytura w wysokości 2.000 zł, a także czy fakt, iż jest właścicielem mieszkania, stanowią przeciwwskazanie przyznania pomocy prawnej. Wnioskodawca podważył również zasadność żądania przedstawienia dokumentu sądowego dotyczącego separacji. Zarzucił, że w uzasadnieniu postanowienia umieszczono nieprawdziwą informację o oszczędnościach w wysokości 7.600 zł. Oświadczył, że od wielu lat nie posiada żadnych oszczędności, zaś kwotę 7.600 zł przekazał córce aby nią dysponowała. Wyjaśnił, że wykazał tę kwotę we wniosku "dawno", gdy występował o przyznanie prawa pomocy. Pomoc pawana została mu przyznana. W jej efekcie kancelaria prawna wydała dokument stwierdzający, że decyzja urzędu skarbowego była niezgodna z prawem. Skarżący podkreślił także że nie wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych, lecz o ustanowienie pełnomocnika, ponieważ zamierza zaskarżyć orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, które jest dla niego niekorzystne. Podniósł, że "zabrano" mu z emerytury kwotę 7.000 zł. Był zmuszony zaciągnąć pożyczkę w banku, gdyż w przeciwnym razie nie mógłby zrealizować miesięcznych opłat. We wrześniu 2013 r. z powodów finansowych był zmuszony zrezygnować z wyjazdu do uzdrowiska, w którym miał być leczony kardiologicznie. Skarżący zakwestionował również zasadność żądania przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, stwierdzając że nie rozumie jaki jest cel tego żądania. Zdaniem wnioskodawcy kwota przychodu za rok 2012 r. w wysokości 23.588 zł, wykazana w deklaracji PIT-28, nie może stanowić przeciwwskazania dla przyznania prawa pomocy. Podkreślił, że zysk z działalności gospodarczej to zaledwie 1/6 lub 1/7 kwoty przychodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Po przeanalizowaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz argumentów zawartych o sprzeciwie, sąd doszedł do przekonania, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisów art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 13 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Aktualnie rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy WSA podkreślił, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie kosztów postępowania. Ocenę te podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie skarżącego. W tym miejscu wskazać należy, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o jego przyznanie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2008 roku sygn. akt II OZ 654/08). W obecnie rozpoznawanym, wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata wnioskodawca jako nową okoliczność wskazał na zajęcie rachunku bankowego oraz emerytury, jednak pomimo wystosowanego do niego wezwania, okoliczności tych w żaden sposób nie udokumentował. Nie przedstawił także zeznania podatkowego za rok 2012 obrazującego poziom jego dotychczasowych dochodów, w celu ustalenia czy jego stopa życiowa uległa radykalnemu obniżeniu. Poza deklaracją wnioskodawcy, iż praktycznie nie uzyskuje dochodów z zarejestrowanej działalności gospodarczej brak jest jakichkolwiek dokumentów okoliczność tę potwierdzających. Nadesłane zeznanie podatkowe PIT-28 za 2012 r. wskazuje, że przychody z niej stanowiły istotne dodatkowe źródło utrzymania wnioskodawcy. Skarżący jedynie zadeklarował wysokość stałych obciążeń swojego gospodarstwa domowego, która jednak w kontekście braku wiedzy dotyczącej posiadanych na utrzymanie miesięcznie środków nie pozwala na ocenę jego możliwości płatniczych w kontekście spełniania przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy wskazać, iż w sytuacji, w której oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strony okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, i możliwości płatniczych bądź wzbudza wątpliwości jest ona obowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe. W tym miejscu odpowiadając na zawarte w sprzeciwie pytanie o zasadność wezwania skarżącego do nadesłania wyciągów z rachunku bankowych za ostatnie dwa miesiące, należy wyjaśnić, że podstawowym dokumentem, z którego sąd czerpie informacje o stanie majątkowym i rodzinnym wnioskodawcy jest wniosek o prawo pomocy sporządzony na urzędowym formularzu. Referendarz sądowy a także sąd, jest uprawniony do tego by wezwać wnioskodawcę do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów w celu wyjaśnienia rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Wezwanie skarżącego do m.in. nadesłania wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie dwa miesiące, miało na celu ustalenie aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Powyższe dotyczy również innych dokumentów, do nadesłania których skarżący został wezwany zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2013 r. Skarżący nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków w żaden sposób nie udokumentował kwoty bieżących dochodów z tytułu emerytury ani z działalności gospodarczej, nie nadesłał żadnych dokumentów obrazujących wielkość zajęć komorniczych, na które wskazuje we wniosku o prawo pomocy ani także rachunków bankowych umożliwiających ustalenie wysokości tych wartości. Wskazać należy, iż w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na nim spoczywa ciężar dowodu, obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Odpowiadając na pytanie skarżącego dotyczące znaczenia terminu "osoba uboga" wyjaśnić należy, że odpowiednikiem prawa pomocy w sądownictwie administracyjnym w okresie II Rzeczypospolitej było prawo ubogich. Przewidywały je zarówno art. 20 ustawy o Najwyższym Trybunale Administracyjnym, jak i przepisy rozdziału 9 części II (art. 101–104) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o Najwyższym Trybunale Administracyjnym. Zgodnie z art. 101 rozporządzenia przyznania prawa ubogich domagać się mogła osoba fizyczna lub prawna, która wykazała swe zupełne ubóstwo na podstawie zaświadczenia władzy publicznej o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach; od Trybunału zależało uznanie tego zaświadczenia za dostateczny dowód zupełnego ubóstwa tej osoby. W związku z powyższym prawo pomocy jest porównywane do historycznej instytucji prawa ubogich. Porównanie takie znalazło się również w postanowieniu referendarza sadowego z dnia 17 stycznia 2014 r., który odwołując się historycznych regulacji ocenił, że aktualnie obowiązujące prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów procesu z jakichkolwiek źródeł. Sąd podziela to stanowisko. Podstawą przyznania prawa pomocy nie mogą być jedynie słowne deklaracje wnioskodawcy w szczególności wobec uzasadnionych wątpliwości dotyczących ich prawdziwości. W obecnym wniosku o prawo pomocy skarżący nie zadeklarował już posiadania żadnych oszczędności, zaś w złożonych na wezwanie referendarza sądowego wyjaśnieniach wskazał, że wypłaca z lokat kwoty rzędu 1.000 - 1.200 zł nie wskazując jednak stanu swoich oszczędności. Powyższe czyni niewiarygodnym oświadczenie wnioskodawcy o braku jakichkolwiek środków umożliwiających mu poniesienie kosztów pełnomocnika z wyboru. Podkreślić należy, że wnioskodawca nie załączył do sprzeciwu żadnego z dokumentów, o które wystąpił do skarżącego referendarz sądowy. Zatem w twierdzenia skarżącego o tym, że nie posiada żadnych oszczędności, nadal nie zostały uprawdopodobnione. Odmawiając prawa pomocy sąd wziął przede wszystkim pod uwagę, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.542 zł oraz uzyskuje dochody z działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu. AK.