I SA/Łd 434/17

Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I – Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.(obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. Nr UNP:[...] w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu w podatku od towarów i usług za styczeń-marzec, lipiec, sierpień 2010 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia w następnych okresach rozliczeniowych za styczeń-luty, kwiecień-listopad 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 434/17 UZASADNIENIE A. G., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku w przedmiocie określenia kwoty do zwrotu w podatku od towarów i usług za styczeń-marzec, lipiec, sierpień 2010 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do odliczenia w następnych okresach rozliczeniowych za styczeń-luty, kwiecień-listopad 2010 r. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Jednocześnie w złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem M., 18-letnią córką oraz 9-letnim synem. Majątek rodziny stanowi dom i gospodarstwo rolne o pow. 60 ha niezabudowane będące w dzierżawie. Jednocześnie skarżąca podała, że pozostaje z mężem w ustroju rozdzielności majątkowej, wspólnie jednak prowadzą gospodarstwo rolne, z którego osiągają dochód w wysokości ok. 5.000 zł miesięcznie netto. Ich wydatki natomiast zamykają się kwotą ok. 2.000 zł miesięcznie. Ponadto spłacają kredyt hipoteczny we frankach szwajcarskich, którego miesięczna rata w przeliczeniu na złotówki wynosi ok. 3.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że przez długi okres zajmowała się produkcją jaj, posiadała duży kurnik na około 100.000 kur, jednakże z uwagi na zmianę prawa unijnego dotyczącą obowiązku zwiększenia powierzchni klatek w kurniku i ogólnoświatowy kryzys gospodarczy w 2008 roku, a także nierzetelne działania niektórych swoich kontrahentów jej sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu. Z uwagi na utratę rentowności zmuszona była do zamknięcia działalności. Z kwot uzyskanych z tytułu dochodzonych roszczeń częściowo zaspokoiła swoich wierzycieli. Jednakże fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej doprowadził do sytuacji, w której nie posiada ona źródeł dochodów wystarczających na pokrycie opłaty od skargi. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zasadą wynikającą z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Zgodnie jednak z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. post. WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/2006). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (post. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04). Prawo pomocy stanowi realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok ETPC z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Otóż przede wszystkim podkreślić należy, iż wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. Oznacza to, iż strona zobowiązana była do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione przez stronę informacje i dokumenty nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż stronę zaliczyć można do kręgu osób, którym przypisać można jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. Skarżąca zadeklarowała, że dochód rodziny z tytułu gospodarstwa rolnego kształtuje się na poziomie 5.000 zł. Jak jest wiadomym ze sprawy o sygn. akt I SA/Łd 1076/16 mąż skarżącej prowadzi również "Przedsiębiorstwo Wielobranżowe A. M.G.", z którego dochodów skarżąca nie wskazała. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych strony. Otóż podkreślenia wymaga, że skarżąca wskazała, że średnie miesięczne wydatki równoważą się z kwotą deklarowanych dochodów. Na wydatki te składają się: rata kredytu hipotecznego za dom (770 CHF) w wysokości ok. 3.000 zł oraz na utrzymanie – 2.000 zł (żywność, ubrania, prąd, ogrzewanie, art. szkolne, korepetycje, koszty utrzymania domu). Odnosząc się do wskazywanej przez stronę wysokości wydatków, które uniemożliwiają zdaniem skarżącej uiszczenie kosztów sądowych, stwierdzić należy również, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle jest istotna wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb siebie i rodziny. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącą nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności czy środków czystości, to jednak posługiwanie się argumentem o przeznaczeniu znacznej kwoty na spłatę kredytu nie może zasługiwać na aprobatę. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu skarżącej prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania przez skarżącą rat kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Konieczność spłaty zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Uprawnione jest zatem twierdzenie, że pozostająca do dyspozycji skarżącej kwota dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego (5.000 zł) może zostać przeznaczona na uiszczenie należności związanych udziałem w zainicjowanym przez wnioskodawczynię postępowaniu sądowoadministracyjnym, tym bardziej, że wymagana kwota wpisu sądowego w niniejszej sprawie jest niższa (1.795 zł) niż kwota miesięcznej raty kredytowej (3.000 zł). Reasumując - strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym jest w stanie znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania oraz poczynienie oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. Ake.