I SA/Łd 440/18

Dnia 18 października 2018 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 30 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi M.F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania w podatku dochodowym od towarów i usług za okres od stycznia do lipca oraz od listopada do grudnia 2013 roku, określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do rozliczenia w kolejnym miesiącu za okres od sierpnia do października 2013 roku oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2013 roku p o s t a n a w i a: 1. uchylić postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 30 sierpnia 2018 r. 2. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 10.000 zł, a w pozostałej części odmówić zwolnienia. Pismem z 28 maja 2018 r. M. F. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w sprawie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od towarów i usług za okres od stycznia do lipca oraz od listopada do grudnia 2013 roku, określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do rozliczenia w kolejnym miesiącu za okres od sierpnia do października 2013 roku oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2013 roku. W odpowiedzi na doręczony skarżącemu odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Łodzi z 2 lipca 2018 r. zawierającego wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jego obecna sytuacja osobista i majątkowa oraz uzyskiwane dochody nie pozwalają na uiszczenie kosztów postępowania w jakimkolwiek zakresie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie posiada żadnych nieruchomości oszczędności ani papierów wartościowych. Oświadczył, że posiada samochód marki Opel Vivaro (nie wskazał wartości pojazdu). Według złożonego oświadczenia skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.087,50 zł. Wśród zobowiązań i wydatków stałych skarżący wymienił jedynie alimenty w wysokości 2.500 zł. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. W odpowiedzi skarżący podał, że lokal mieszkalny w Ł., który wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako miejsce zamieszkania, stanowi własność rodziców. Ponadto oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej jako osoba fizyczna oraz nie posiada żadnych udziałów w spółkach prawa cywilnego ani handlowego. Wnioskodawca nadesłał również wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez A. Bank oraz B., zeznania podatkowe PIT-38 i PIT-36 za rok 2017 oraz zaświadczenie wystawione przez pracodawcę o dochodach netto z 27 sierpnia 2018 r. Postanowieniem z 30 sierpnia 2018 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że nieprawdziwe jest oświadczenie wnioskodawcy, iż nie posiada on żadnych udziałów w spółkach prawa handlowego. Z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że skarżący jest wspólnikiem i prezesem zarządu Spółki z o.o. A. z siedzibą w Ł.. W spółce tej posiada udziały w łącznej wysokości 10.000 zł. Dowodem posiadania przez skarżącego udziałów we wskazanej wysokości jest pośrednio również złożone przez niego zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu PIT-38 przeznaczone m.in. dla osób, które objęły udziały lub akcje w spółkach prawa handlowego w zamian za wkład niepieniężny. Z zeznania tego wynika, że skarżący uzyskał przychód i koszty jego uzyskania w wysokości 10.000 zł, tj. w wysokości odpowiadającej udziałom posiadanym w ww. spółce. Na marginesie wypada wspomnieć, że ww. spółka, jak wynika ze złożonego zaświadczenia o zarobkach, jest pracodawcą skarżącego. Jest zatem mało prawdopodobne by osoba będąca prezesem danej spółki i pracująca w tej spółce "zapomniała", że posiada w niej udziały. Wątpliwości budzi również porównanie wysokości zadeklarowanych przez skarżącego dochodów z pracy 1.087,50 zł (1.530 zł według zaświadczenia) z wysokością alimentów, które wnioskodawca wskazał jako swoje jedyne zobowiązania i wydatki stałe – 2.500 zł. Zakładając, że wnioskodawca reguluje na bieżąco swoje zobowiązania alimentacyjne, powstaje pytanie skąd czerpie na to środki, skoro nie posiada innych dochodów niż wykazane we wniosku wynagrodzenie, ani oszczędności. Jako niewiarygodny, w ocenie referendarza należy również ocenić wniosek w zakresie zadeklarowanych wydatków stałych. Według oświadczenia skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Mieszka w mieszkaniu należącym do rodziców. Jest rzeczą naturalną, że osoba taka ponosi stałe koszty utrzymania mieszkania, a także koszty nabycia jedzenia ubrań środków czystości itp. Z wniosku nie wynika, że skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy regulowaliby te wydatki. Jest znamienne, że osoby o niskich dochodach, dane dotyczące tych wydatków przedstawiają bardzo skrupulatnie, skarżący mimo, że zadeklarował niskie wynagrodzenie, nie wymienił zaś żadnych wydatków związanych z własnym utrzymaniem. Z historii rachunku bankowego wynika, że skarżący reguluje głównie należności na rzecz B. SA oraz jednokrotnie na rzecz zakładu wodociągów. O tym, że skarżący posiada inne środki finansowe aniżeli te pochodzące z dochodu z pracy w Spółce A., świadczy fakt, że poprzez rachunek bankowy prowadzony przez B. spłaca kredyt, którego rata wynosi około 4.500 zł i na ten cel na rachunek bankowy skarżącego dokonywane są wpłaty gotówkowe we wpłatomatach w wysokości 5.000 zł. Od powyższego postanowienia wniesiono sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że niniejsza sprawa dotyczy postawienia podatnikowi zarzutu rzekomego udziału w karuzeli podatkowej, co wiąże się z zakwestionowaniem prawa podatnika do odliczenia podatku Vat naliczonego oraz obowiązkiem zapłaty podatku Vat od wystawionych faktur sprzedaży; taka sytuacja powoduje powstanie bardzo wysokich należności podatkowych Vat, wielokrotnie przekraczających wysokość podatku należną w normalnym toku czynności; jak wynika z akt sprawy podatnik prowadził handel hurtowy charakteryzujący się niską marżą przy znacznym obrocie; prowadzone przeciwko podatnikowi postępowania podatkowe spowodowały jego niewypłacalność; m. in. ostateczna decyzja ustalająca za rok 2012 r. zaległość podatkową na poziomie przekraczającym 2 mln zł (obecnie postępowania egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na jego bezskuteczność); z tego powodu skarżący nie jest w stanie pokryć wysokiego wpisu od skargi; w załączeniu dowody: dowód umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zakresie udziałów w spółce A. Sp. z o.o z/s w Ł. skarżący wyjaśnił, że dane w Krajowym Rejestrze Sądowym nie są aktualne, gdyż udziały te zostały sprzedane w dniu 8 listopada 2017 roku a uzyskana kwota 10.000 zł przeznaczona na spłatę kredytu zaciągniętego w B. oraz częściową spłatę alimentów na rzecz córki. Podając wysokość zasądzonych alimentów skarżący nie twierdził, że w pełnej wysokości i na bieżąco reguluje swoje zobowiązania. Na dzień dzisiejszy skarżący nie dysponuje oszczędnościami, z których mógłby pokryć koszty sądowe. Własne wydatki związane z utrzymaniem skarżący pokrywa z wynagrodzenia. Wpłaty na rachunek skarżącego pochodzą z dnia 31-05-2018, 01-07-2018 oraz 16-07-2018 od rodziców z przeznaczeniem na spłatę kredytu. Dodatkowo na wezwanie Sądu skarżący wyjaśnił, że rachunek bankowy w B. o nr [...] jest rachunkiem bankowym zamkniętej w listopadzie 2016 roku firmy C.. Nie jest możliwe zamknięcie go z powodu zaciągniętego na ówcześnie działająca firmę kredytu odnawialnego. Obecnie kwota kredytu wraz z wszystkimi opłatami opiewa na sumę 742 130,34 zł. Skarżący załączył również wyrok Sądu Cywilnego z dnia 17 września 2013 roku o zasądzeniu alimentów na rzecz K. F.. Do wyroku rozwodowego nie sporządzono uzasadnienia. Poinformował, że nie posiada żadnych lokat i innych kredytów poza wymienioną wyżej linią kredytową na firmę C.. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej podkreślić należy, że na etapie sprzeciwu skarżący wyjaśnił kwestię posiadania udziałów w spółce A., alimentów posiadanych rachunków bankowych oraz pochodzenia wpłat gotówkowych, jak również przedstawił stosowne dokumenty, których brak był powodem odmowy przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2018 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 10.000 zł. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy za nieuzasadniony. Partycypacja w kosztach postępowania jest bowiem obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może też uzasadniać preferencyjne traktowanie przez skarżącego jego zobowiązań prywatnoprawnych z tytułu zaciągniętych kredytów. Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym wnioskodawcy prowadziłoby do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów toczonego postępowania na Skarb Państwa czyli współobywateli. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. AKE.