I SA/Łd 461/17

Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział I - Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2012 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 461/17 Uzasadnienie W związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2012 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach M. W. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, na których utrzymaniu pozostaje. Ojciec wnioskodawcy uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 5.000 zł, matka nie pracuje. Rodzice uzyskują również kwotę 3.000 zł tytułem wynajmu i 1.000 zł z gospodarstwa rolnego. Skarżący jest współwłaścicielem (wraz z ojcem i bratem) gruntu o powierzchni 0,8793 ha o wartości 90.000 zł, na którym prowadzona jest budowa pawilonu usługowego o powierzchni 968 mkw. o wartości ok. 700.000 zł. Skarżący posiada dwa samochody osobowe: VW z roku 2000 i Mercedes z roku 2002, które wykorzystuje do budowy pawilonu. Skarżący oświadczył, że ma zarejestrowaną działalność gospodarczą w zakresie handlu, jednak jest ona zawieszona z uwagi na zaangażowanie w prowadzenie prac budowlanych. Koszty utrzymania pojazdów pokrywa ojciec. Wnioskodawca wskazał również, że ponieważ nie osiąga żadnych dochodów, zmuszony jest do uzyskiwania pomocy od rodziców, którzy angażują wszystkie wolne środki w budowę pawilonu usługowego. Skarżący wyjaśnił ponadto, że ojciec spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi 4.000 zł, wyżywienie rodziny to wydatek rzędu 1.500 zł, ogrzewanie – 1.000 zł, energia elektryczna – 200 zł, woda – 300 zł, gaz – 250 zł, odzież – 400 zł, środki czystości – 150zł, telefony, tv, prasa – 200 zł. Strona oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem ani radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Ustosunkowując się do wniosku skarżącego stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca wskazał w złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach, że nie osiąga dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców. Strona oświadczyła ponadto, że ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, jednak jest ona zawieszona z uwagi na jego zaangażowanie w budowę pawilonu handlowego. Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się jednakże tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W konsekwencji sam brak osiągania własnych dochodów i pozostawanie na utrzymaniu rodziców nie może automatycznie stanowić przesłanki przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że skarżący dobrowolnie zrezygnował z osiągania dochodów, zawieszając prowadzoną działalność gospodarczą i świadcząc pracę na rzecz budowy pawilonu handlowego, którego wraz z ojcem i bratem, w ramach spółki cywilnej, jest współwłaścicielem, a którego wartość szacowana jest na ok. 700.000 zł. Podejmując takie decyzje (rezygnacja z zarobkowania) wnioskodawca nie może natomiast oczekiwać, że będzie możliwe uruchomienie dla niego pomocy ze środków publicznych na pokrycie inicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym strona, która powinna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych i która nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych w celu zebrania środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, nie może korzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie domaganie się przez skarżącego, aby koszty postępowania zostały przerzucone na Państwo, może być kwalifikowane jako nadużywanie tego prawa i kłóci się z ratio legis instytucji prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2016 r., I OZ 1799/15 CBOSA). Ponadto nie można tracić z pola widzenia i tej okoliczności, że dochód w rodzinie skarżącego kształtuje się na poziomie 9.000 zł, co pozwala twierdzić, że nawet przy pomocy rodziców jest w stanie ponieść koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jednocześnie uwagę zwraca rozmiar prowadzonej przez skarżącego i jego ojca inwestycji – budowa pawilonu o wartości 700.000 zł. Powyższe powoduje, że skarżącego nie sposób jest zaliczyć do kręgu osób ubogich, którym winno być przyznane prawo pomocy. Odnosząc się do wskazywanej przez stronę wysokości wydatków, które uniemożliwiają zdaniem skarżącego poniesienie kosztów postępowania, stwierdzić należy również, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle jest istotna wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności czy środków czystości, to jednak posługiwanie się argumentem o przeznaczeniu przez ojca skarżącego znacznej kwoty na spłatę kredytu (4.000 zł) nie może zasługiwać na aprobatę. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową rodziny wnioskodawcy, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. Ake.