I SA/Łd 523/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 14 lipca 2016 r. w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] UNP:[...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki akcyjnej z tytułu podatku od towarów i usług wraz z odsetkami za zwłokę za poszczególne miesiące 2010 r. i 2011 r. oraz za koszty postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 5 maja 2016 roku W. P. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] roku orzekającą o jego solidarnej odpowiedzialności jako Prezesa Zarządu za zaległości podatkowe Spółki Akcyjnej A. Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego na formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dodatkowych dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wnioskodawca wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania jest obecnie dochód z emerytury jego żony w kwocie ok. 4.119 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Żona skarżącego jest właścicielką domu jednorodzinnego w zabudowie szeregowej, w którym zamieszkują oraz 6 letniego samochodu osobowego. Stałe miesięczne koszty utrzymania ponoszone przez stronę w sezonie letnim zamykają się kwotą ok. 940 zł (gaz, energia elektryczna, ogrzewanie, telefon, opłata za dom). Dodatkowo żona wnioskodawcy opłaca składkę na ubezpieczenie na życie w wysokości 200 zł miesięcznie. Nadesłane przez skarżącego wyciągi z rachunku bankowego nalężącego do jego żony z ostatnich dwóch miesięcy wskazują, że w dniu następnym po wystąpieniu przez skarżącego z wnioskiem o prawo pomocy saldo to wynosiło 33.952 zł (karta 50 akt sądowych), zaś saldo końcowe na dzień 29 czerwca 2016 r. wynosiło 3.239 zł. Także wyciągi z ich wspólnych rachunków mają saldo dodatnie lub niewielki "minus" 3.32 zł. Nadesłane kopie zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego żony wskazują, że w 2014 roku żona wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia uzyskała dochód rzędu 129.658 zł zaś skarżący z tytułu działalności wykonywanej osobiście dochód 4.672 zł. W 2015 roku dochód żony skarżącego wyniósł 109.883 zł natomiast wnioskodawca nie uzyskał dochodów. Postanowieniem z 14 lipca 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał między innymi, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że W. P. wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania jest obecnie dochód z emerytury żony w kwocie ok. 4.119 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Żona skarżącego jest właścicielką domu jednorodzinnego w zabudowie szeregowej, w którym zamieszkują. Stałe miesięczne koszty utrzymania ponoszone przez stronę w sezonie letnim zamykają się kwotą ok. 940 zł (gaz, energia elektryczna, ogrzewanie, telefon, opłata za dom). Dodatkowo żona wnioskodawcy opłaca składkę na ubezpieczenie na życie w wysokości 200 zł miesięcznie. Nadesłane wyciągi z rachunku bankowego nalężącego do jego żony wskazują, że w dniu następnym po wystąpieniu przez skarżącego z wnioskiem o prawo pomocy saldo rachunku wynosiło 33.952 zł, zaś saldo końcowe na dzień 29 czerwca 2016 r. wynosiło 3.239 zł. Referendarz sądowy wziął pod uwagę, że wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 500 zł oraz fakt, że równocześnie ze skargi wnioskodawcy zawisła druga sprawa z wpisem sadowym w tej samej wysokości. Ocenił, że stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz zwrócił uwagę, że okoliczność pozostawania przez wnioskodawcę w rozdzielności majątkowej z żoną nie ma znaczenia dla oceny jego możliwości płatniczych. Pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się bowiem z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – dalej: "k.r.o.". W sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik skarżącego podkreślił, że przywołany w kwestionowanym rozstrzygnięciu obowiązek alimentacyjny oraz obowiązek wzajemnej pomocy nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Nie należy bowiem traktować go rozszerzająco poprzez zaliczenie do czynności z zakresu wzajemnej pomocy także udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z załączonych przez stronę skarżącą oświadczeń i dokumentów wynika, że wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania jest obecnie dochód z emerytury żony w kwocie ok. 4.119 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Żona skarżącego jest właścicielką domu jednorodzinnego w zabudowie szeregowej, w którym zamieszkują oraz 6 letniego samochodu osobowego. Stałe miesięczne koszty utrzymania ponoszone przez stronę w sezonie letnim zamykają się kwotą ok. 940 zł (gaz, energia elektryczna, ogrzewanie, telefon, opłata za dom). Dodatkowo żona wnioskodawcy opłaca składkę na ubezpieczenie na życie w wysokości 200 zł miesięcznie. Nadesłane wyciągi z rachunku bankowego nalężącego do jego żony wskazują, że w dniu następnym po wystąpieniu przez skarżącego z wnioskiem o prawo pomocy saldo rachunku wynosiło 33.952 zł, zaś saldo końcowe na dzień 29 czerwca 2016 r. wynosiło 3.239 zł. W ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem w dniu występowania z wnioskiem o prawo pomocy na rachunku bankowym żony wnioskodawcy znajdowała się kwota wielokrotnie przewyższająca wartość wymaganego wpisu od skargi, także saldo końcowe na dzień 29 czerwca 2016 r. wskazuje, że rodzina dysponowała kwotą umożliwiającą uiszczenie pełnej kwoty kosztów sądowych. W kontekście argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie podkreślić należy, że bez znaczenia dla sprawy pozostaje pozostawania przez wnioskodawcę w rozdzielności majątkowej z żoną. W orzecznictwie konsekwentnie zwraca się uwagę, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04, czy też postanowienie NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11; CBOSA). Pogląd ten jest trafny i uzasadniony. Zdaniem sądu również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca), małżonkowie nadal są zobowiązani do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny, co wpływa na indywidualną sytuację majątkową jej członków. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 14 lipca 2016 r. i orzekł jak w sentencji. J.Z.