I SA/Łd 526/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Ewa Cisowska – Sakrajda Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Porczyńska (spr.) Sędzia WSA Joanna Tarno Protokolant: Szymon Chrostek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi E. W. – M. i J. Z. wspólników spółki cywilnej A z siedzibą w Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych należności z tytułu składek oddala skargę. Prezes ZUS zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., w związku z wnioskiem spółki B E.W.-M., J.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu A z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w piśmie z dnia [...]r. Spółka B zwróciła się z prośbą o umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek. W powyższym piśmie zostało podane, że zadłużenie z tytułu składek powstało nie ze złej woli płatnika, ale z uwagi na trudną sytuację ekonomiczną firmy. Stwierdzono, że działalność usługowa Spółki B jest to głównie działalność sezonowa (w miesiącach przedświątecznych i okresach letnich). E.W.-M. - wspólnik Spółki B podniosła, że problemy związane z firmą spowodowały u niej kłopoty zdrowotne (niewydolność naczyń mózgowych, brak koncentracji, powolność ruchową). Powyższe schorzenia pozbawiły ją dodatkowych zarobków. Stwierdziła, że pracuje od 45 lat, a działalność prowadzi od 1 sierpnia ...... r. i opłaca bieżące składki na rzecz ZUS. Podano również, że wspólnik J.Z. ma na swoim utrzymaniu dzieci. Wspólnicy stwierdzili, że jako osoby prowadzące działalność gospodarczą są zobowiązani do zapłaty należności głównej z tytułu składek i dlatego wnoszą o umorzenie kwoty odsetek. Podnieśli, że zajęcie konta bankowego uniemożliwia im prowadzenie normalnej działalności gospodarczej. E.W.-M. oświadczyła, że nie zalega z opłatą podatków. Natomiast w piśmie z dnia [...]r. Spółka B wniosła o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Dnia [...]r. do organu podatkowego wpłynęło pismo, w którym wspólnicy Spółki B podali, że zobowiązują się do wpłaty kwoty należności głównej z tytułu składek po otrzymaniu z ZUS wyliczenia zadłużenia i nadal wnioskują o umorzenie kwoty odsetek. Jednocześnie proszą o jak najszybsze dokonanie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. wyraził zgodę na zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-Ś. na podstawie tytułów wykonawczych o nr od .... do ... do dnia [...]r. Po analizie całości sprawy w dniu [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, ponieważ nie znalazł podstaw do ich umorzenia. Natomiast w dniu [...]r. wydana została decyzja określająca, że Spółka B. posiada zadłużenie za okres 12.2000r.-05.2002r., 05.2004r.-12.2005r., 01.2007r., 03.2007r., 04.2008r. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia [...] r. stwierdził, że w sytuacji Spółka B. nie ma podstaw do umorzenia odsetek za zwłokę. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] r. wydana została prawidłowo. Rozpatrując wniosek o umorzenie zadłużenia Zakład uwzględnił wszystkie powołane przez Spółkę argumenty i przedłożone dokumenty. Zgodnie z art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust.3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej: u.s.u.s. oraz Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, należności z tytułu składek (w tym odsetki za zwłokę) mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. W ocenie organu, nie ma znaczenia, że w ...r. Spółka B. poniosła stratę, z pozarolniczej działalności gospodarczej. Z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w ....r. wspólnicy ww. spółki uzyskali dochody z prowadzonej działalności. Z uwagi na to, że Spóła B. nadal prowadzi działalność gospodarczą uznaje się, że osiąga dochody. Nie zostało przedstawione zeznanie podatkowe Spółki za rok ...., więc nie można ustalić wysokości dochodu za ten okres. Organ wskazał, że jeśli nawet Spółka B w okresach przedświątecznych i letnich osiąga wyższe dochody od dochodów uzyskiwanych w pozostałych okresach, to i tak jest zobowiązana do opłacania należnych składek za cały okres prowadzonej działalności. Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa i usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Istotne jest też to, że Spółka zadeklarowała uregulowanie należności głównej z tytułu nieopłaconych składek, co może świadczyć o tym, że ma możliwość zabezpieczenia środków finansowych na spłatę zaległości. Zakład prawidłowo wyjaśnił, że każda dokonana po terminie przez płatnika wpłata rozliczana jest proporcjonalnie na należność główną i odsetki. Organ zauważył, że E. W.- M. poza dochodami z prowadzonej działalności posiada również drugie źródło dochodu, tj. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.117,37 zł brutto miesięcznie. Zgodnie z PIT-36 J.Z. w ...r. uzyskał dochód w łącznej kwocie 7.265,54 zł, a jego żona 68.553,57 zł. J.Z. nie określił aktualnych dochodów osiąganych z prowadzonej działalności gospodarczej. Zadłużenie figurujące na koncie Spółki B zostało w miesiącu 02.....r. objęte postępowaniem egzekucyjnym. Prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.Ś. egzekucja należności jest skuteczna. Na konto wpłynęły następujące kwoty: w 02....r.- 1.858,90 zł, w 03..r.- 1.051,70 zł, w 04..r.- 403,00 zł, w 05.r. -155,20 zł. W związku z tym Prezes ZUS stwierdził, że należności z tytułu składek (w tym odsetki za zwłokę) nie są całkowicie nieściągalne, a więc brak podstaw do ich umorzenia w trybie art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W celu umożliwienia płatnikowi uregulowania należności w części finansowanej przez ubezpieczonych postanowieniem z dnia [...]r. wyrażono zgodę na zawieszenie postępowania egzekucyjnego do dnia [...]r. Jeśli Spółka B nie ma możliwości uregulowania zadłużenia jednorazowo, to po uregulowaniu zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych może zwrócić się z wnioskiem o rozłożenie pozostałej należności na raty. Po spełnieniu określonych warunków Zakład mógłby udzielić ulgi w spłacie zaległości w formie rat. W sytuacji wspólników Spółki B nie zachodzą też okoliczności uzasadniające umorzenie odsetek za zwłokę na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy. Z analizy dokumentów wynika, że wspólnicy Spółki B nie są pozbawieni środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ww. uzyskują dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Należy podkreślić, że E. W.-M. otrzymuje także emeryturę. Natomiast żona J.Z. uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia, co wynika z raportów ZUS RCA. Z załączonych dowodów wynika, że E.W.-M. spłaca zaciągnięty kredyt w ratach po 260,00 zł miesięcznie. Ponadto inne jej wydatki wynoszą: na utrzymanie mieszkania - 480,00 zł miesięcznie, na zakup leków — 500,00 zł miesięcznie, koszty leczenia — 700,00 zł rocznie, na rehabilitację sanatoryjną- 1.800,00 zł rocznie, na inną rehabilitację - 100,00 zł miesięcznie. Do akt sprawy zostały załączone dokumenty potwierdzające, że E.W.-M. w pewnych okresach przebywała na leczeniu w szpitalu, miała wykonywane różne badania lekarskie. Ponadto z przedłożonego orzeczenia wynika, że ww. została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Zły stan zdrowia E.W.-M. nie jest kwestionowany i bagatelizowany. Jednak należy zauważyć, że problemy zdrowotne nie uniemożliwiają ww. prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania dodatkowych dochodów. Nie zostały udokumentowane stałe wydatki miesięczne jakie ponosi rodzina J.Z. Fakt, że wspólnicy deklarują spłatę należności głównej z tytułu składek może oznaczać, że uregulowanie zaległości nie pozbawi ich możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie ma wpływu na umorzenie należności z tytułu składek to, że Spółka B posiada również zaległości z tytułu najmu lokalu handlowego za okres 01.....r.-03......r. w wysokości 6.160,50 zł i nie uregulowała należności za dostarczone towary. W decyzji organu pierwszej instancji prawidłowo wyjaśniono, że każdy wierzyciel ma prawo egzekwować swoje należności w oparciu o obowiązujące przepisy. ZUS nie może umorzyć należności tylko dlatego, że Spółka posiada również inne nieuregulowane zobowiązania. Podane przyczyny powstania zadłużenia z tytułu składek (np. włamania do hurtowni, kradzież samochodu, brak otrzymania odszkodowań od firmy ubezpieczeniowej, nieudane transakcje handlowe) również nie stanowią podstawy do umorzenia zaległości. Ww. zdarzenia na pewno miały wpływ na sytuację finansową Spółki, ale mimo tego Spółka nie została zlikwidowana, a więc wspólnicy nie utracili źródła zarobkowania. Organ stwierdził, że każdy przedsiębiorca podejmujący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej opłacalnością. Jeżeli pomimo trudności finansowych decyduje się na dalsze jej prowadzenie, to musi się liczyć, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały i będą przymusowo dochodzone. Płatnik podnosi, że popełnił błąd przystępując do restrukturyzacji zobowiązań, która według niego pogorszyła sytuację finansową Spółki. Wyjaśnia się, że w wyniku postępowania restrukturyzacyjnego decyzją nr [...] z dnia [...]r. umorzono należności Spółki B za okres 10.1999r.-11.2001r. pomimo, że nie zostały opłacone kwoty nie objęte postępowaniem restrukturyzacyjnym. Należności nie objęte restrukturyzacją podlegały spłacie w terminie do 01.04.2003r. Termin ten był stopniowo wydłużany i ostatecznie należności te podlegały uregulowaniu do 28.02.2005r. Nie można więc uznać, że działanie Oddziału nie było dla przedsiębiorcy korzystne. W związku z tym argument płatnika, że Zakład w ciągu ostatnich 2 lat nie czynił żadnych starań w celu pomocy płatnikowi nie jest zasadny. Postępowanie Zakładu wynika nie ze złej woli, ale z obowiązków nałożonych przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podejmowane działania w niniejszej sprawie budzą niezadowolenie płatnika, ale intencją ZUS nie jest utrudnianie, czy też uniemożliwianie płatnikowi prowadzenia działalności gospodarczej. Zakład jako podmiot wykonujący przepisy prawa z zakresu ubezpieczeń społecznych zobowiązany jest podejmować wobec dłużników działania zgodne z prawem. Kwoty zadłużenia objętego decyzją z dnia [...]r. uległy zmianie z uwagi na wpłaty przekazane przez Urząd Skarbowy oraz wpłaty dokonane przez Spółkę B. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przez podatnika, który wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie odsetek za zwłokę po uprzednim: - rozpatrzenia pism i dokumentów złożonych do ZUS i załączonych do akt sprawy; - rozpatrzeniu przyczyny powstania zaistniałej sytuacji, na które wspólnicy nie mieli wpływu, a były to przypadki losowe które były niezależne od nich i sposobu ich postępowania; - trudnej sytuacji osobistej (choroba). Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucono: - brak obiektywnej oceny zaistniałej sytuacji i rzetelnego zbadania sprawy. - nierzetelną interpretację przez ZUS informacji zawartych w pismach odwołującej się spółki, - niekorzystne prowadzenie przez organ rentowy zadłużenia odwołującej poprzez błędne księgowanie wpłat określającej zadłużenie spółki w kwestiach zadłużenia głównego (podstawowego) oraz zadłużenia dodatkowego (ubocznego) z tytułu odsetek. - przewlekłość prowadzenia sprawy przez organ rentowy poprzez przesuwanie terminów jej załatwienia, powodował dodatkowe pogorszenie sytuacji odwołującej a tym samym wzrost odsetek. - naruszenie przez organ rentowy art. 80 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 8; art. 9, art. 35 § 1, § 2 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 451 § 1 Kodeksu cywilnego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 26 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia zawisłej przed sądem powszechnym sprawy dotyczącej wysokości należności głównej i odsetek za zwłokę za analizowany okres. Postanowieniem z dnia [...] r. zawieszone w niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało podjęte. Pismem z dnia [...]r. E. W.-M. i J.Z. poinformowali, że w dniu [...]r. Spółka B" została zlikwidowana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) należą do sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004r. Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa ZUS nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, skierowany do sądu administracyjnego, nie może być uwzględniony. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., jak również dokonując analizy zarzutów sformułowanych w skargach, Sąd nie dopatrzył się takiego naruszenia prawa, które skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że Sąd oceniając legalność zaskarżonego aktu bierze pod uwagę okoliczności, które z tych akt wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Przepis ten nie służy zatem do zwalczania wniosków jakie zostały wyprowadzone z materiału dowodowego, lecz nakazuje sądowi konkretne zachowanie przy podejmowaniu orzeczenia. Ocena zaskarżonej decyzji według kryterium legalności nie dała Sądowi podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Kwestionowana decyzja znajduje bowiem dostateczne podstawy w obowiązującym prawie, ich zaś wydanie poprzedzone zostało postępowaniem przeprowadzonym bez uchybień proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, również zarzuty skargi oraz mające je wesprzeć argumenty nie mogą podważyć prawidłowości podjętych rozstrzygnięć organów podatkowych. Analiza akt postępowania oraz zarzutów skargi doprowadziły Sąd do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji publicznej (organy podatkowe) albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku strony skarżącej z dnia [...]r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Podkreślenia wymaga fakt, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Decyzja o umorzeniu (albo o odmowie umorzenia) należności z tytułu odsetek za zwłokę ma zatem charakter uznaniowy. Oznacza to, iż do organu orzekającego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Organ ten dysponuje pewnym marginesem swobody w odniesieniu do zaistniałej w danej sprawie sytuacji faktycznej. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może, ale nie musi przychylić się do pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie należności. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895). W uchwale z dnia 6 maja 2004r. (sygn. akt: II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że ,,(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. ,,uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec strony skarżącej. W ocenie Sądu prawidłowo, zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia, z tzw. uznaniem administracyjnym. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi.(vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: III SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895). Ponadto jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197, wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197). Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził, iż posiadane składniki majątkowe pozwalają na spłatę zadłużenia. Sytuacja materialna wspólników skarżącej spółki nie jest na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. W konsekwencji prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organy orzekające, które wskazały na te elementy stanu faktycznego i wyciągnęły z nich wniosek, iż nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka umorzenia. Organ jest władny w świetle prawa egzekwować na drodze przymusu administracyjnego (sądowego) określone kwoty, to tym bardziej należy przyjąć istnienie możliwości ich dobrowolnego uiszczania przez zobowiązanego. W tej sytuacji nie bez znaczenia jest również akcentowana przez organy orzekające możliwość wystąpienia do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Dodatkowo należy wskazać, że przyczyną uchylenia decyzji uznaniowej nie może być niezadowolenie strony skarżącej z zawartego w niej rozstrzygnięcia, nawet jeśli w jej odczuciu sytuacja finansowa i życiowa uzasadnia umorzenie przedmiotowej należności. Podkreślenia wymaga również, że niemożność uiszczenia zaległości, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji. Nie stoi to jednak na przeszkodzie możliwości ponowienia wniosku, który każdorazowo podlegał będzie ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów istnieje możliwość ponownego wystąpienia do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. W działaniu organów Sąd nie dopatrzył się również naruszenia powołanych w skardze przepisów Kodeku postępowania administracyjnego, a to art. 8 i art. 9. Materiał dowodowy został zebrany w sprawie wyczerpująco i całościowo rozważony przy zapewnieniu udziału stron. W treści skargi strona wskazywała na okoliczność, iż postępowanie administracyjne było prowadzone przez organy w sposób przewlekły, naruszający art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie składu orzekającego, niewydanie decyzji w okresie ustalonym w art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wada tego typu choć stanowi naruszenie procedury administracyjnej to nie mogła mieć wpływu na końcowy wynik załatwienia sprawy. Strona w toku postępowania, które prowadzone jest przez organ w sposób przewlekły może bronić się składając najpierw zażalenie na bezczynność w trybie art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego, a następnie skargę do Sądu. W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U z 2012 r. poz.270 ze zm.) gdyż zaskarżonym decyzjom nie można postawić zarzutu naruszenia prawa zarówno procesowego a przeprowadzone postępowanie rozpoznawcze wykazało nieistnienie naruszenia prawa w działalności organu administracji , której skarga dotyczy. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji. IB