I SA/Łd 53/17

Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział I - Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...], UNP: [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. nadwyżki podatku należnego nad naliczonym do wpłaty, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku p o s t a n a w i a: przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 5.000 (pięć tysięcy) złotych, w pozostałym zakresie oddalić wniosek. I SA/Łd 53/17 Uzasadnienie W związku ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. nadwyżki podatku należnego nad naliczonym do wpłaty, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku B. W. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem (rozdzielność majątkowa) oraz trojgiem uczących się dzieci. Skarżąca posiada dom o powierzchni 160 mkw. (wartość ok. 320.000 zł), gospodarstwo rolne o powierzchni 5 ha (wartość ok. 142.000 zł), samochód Toyota Corolla (rok produkcji 2002, wartość ok. 9500 zł). Każdy z małżonków prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której deklarują oni osiąganie miesięcznych dochodów w kwocie odpowiednio: 3800 zł i 4300 zł. Jednocześnie strona wskazała, że wysokość zadłużenia małżonków wobec banku kształtuje się na poziomie 494.080 zł. Skarżąca posiada wierzytelność wobec kontrahentów o wartości 32.560 zł, jednak są oni w trakcie postępowania upadłościowego, co obecnie wyklucza możliwość ich wyegzekwowania. W piśmie z dnia 20 marca 2017 r. wnioskodawczyni podała, że miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny to koszt rzędu 2000-2500 zł, opłaty eksploatacyjne kształtują się na poziomie od 700 do 1500 zł w zależności od pory roku. Spłata rat kredytu wynosi 8.700 zł. Koszty zakupu lekarstw kształtują się miesięcznie w granicach 400-650 zł, szczególnie dla córki, która wymaga leczenia lekami zagranicznymi. Wnioskodawczyni nadesłała również zestawienie podatkowych ksiąg przychodów i rozchodów, z których wynika, że B. W. uzyskała przychody w styczniu 2017 r. w kwocie 94.611 zł, w lutym 2017 r. w kwocie 71.438 zł, ponosząc wydatki w tym okresie w łącznej wysokości 57.427 zł, zaś P. W. uzyskał w styczniu 2017 r. przychody w kwocie 119.149 zł, w lutym 2017 r. w kwocie 98.880 zł, poniósł zaś w tym okresie wydatki w łącznej kwocie 362.073 zł. Z wyciągów z rachunków bankowych wynika ponadto, że rodzina otrzymuje świadczenie wychowawcze z programu 500+ w kwocie 1.000 zł. Strona oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem ani radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, System Informacji Prawnej LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Ustosunkowując się do wniosku skarżącej stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w całości we wnioskowanym zakresie, a wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części. Wyjaśnienia wymaga, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może wystąpić o pomoc państwa. Zaznaczyć przy tym trzeba, że "konieczne utrzymanie" nie oznacza sytuacji materialnej subiektywnie ocenionej przez wnioskodawcę jako zadowalającej, lecz obiektywną możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak opłaty za mieszkanie, żywność, lekarstwa niezbędne w procesie leczenia (post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15). Analizując informacje przedstawione przez skarżącą pod kątem powyższych kryteriów, stwierdzić należy, iż nie znajduje się ona w tak wyjątkowo trudnej sytuacji, że pomimo największych wysiłków poczynionych w celu zgromadzenia odpowiednich środków, nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na względzie z jednej strony stały miesięczny dochód rodziny skarżącej (na poziomie 8.100 zł), a z drugiej strony – jej wydatki w skali miesiąca (rzędu 3.100-4.650 zł, za wydatki takie nie można przy tym uznać kwoty 8.700 zł, jakie strona ponosi w związku ze spłatą kredytów, gdyż kredyty są obsługiwane w ramach działalności gospodarczej), stwierdzić należy, iż jest ona w stanie partycypować w kosztach swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wskazać należy, że koszty sądowe w rozpoznawanej sprawie są znaczne, gdyż sam tylko wpis sądowy od wniesionej skargi ustalony został na kwotę 10.308 zł. W ocenie Referendarza sądowego skarżąca z uzyskiwanych przez nią i jej męża dochodów jest w stanie wygospodarować kwotę 5.000 zł, a także pokryć koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Konstatacja taka jest zasadna nie tylko z uwagi na kwotę dochodów, ale również na rozmiary prowadzonej działalności gospodarczej przez małżonków. Ponadto podkreślenia wymaga, że skarżąca złożyła skargę w grudniu 2016 r., co oznacza, że będąc świadomą obowiązku poniesienia kosztów postępowania przed sądem administracyjnym mogła poczynić oszczędności umożliwiające uiszczenie takiej części wpisu sądowego. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. Ake.