I SA/Łd 559/10

Dnia 15 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędziowie: sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) sędzia NSA Bogusław Klimowicz Protokolant: asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. Decyzją z [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Prezes KRUS) zobowiązał A.S. do zapłacenia 15 586,20 zł tytułem zaległych składek oraz odsetek od składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie i emerytalno-rentowe. Pismem z 18 września 2008 r. ubezpieczona wniosła o rozłożenie na raty należności główniej oraz o umorzenie odsetek. W uzasadnieniu wniosku podała, że od czasu gdy stała się współwłaścicielką gospodarstwa rolnego pozostaje bez pracy, a jedynym źródłem utrzymania jej rodziny jest wynagrodzenie męża. Gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów – wszystkie uprawy przeznaczane są na potrzeby rodziny. Skarżąca podniosła, że posiada trójkę dzieci: dwie starsze córki nie są już na jej utrzymaniu, natomiast najmłodszy syn jest uczniem technikum. Do kosztów utrzymania syna zaliczyła m.in. wydatki na korepetycje. Podniosła, że jej mąż od dłuższego czasu ma problemy z kręgosłupem, natomiast syn jest chory dermatologicznie, w związku z czym rodzina jest zmuszona ponosić dodatkowe wydatki. Po rozpoznaniu wniosku strony Prezes KRUS decyzją z [...] odmówił umorzenia odsetek powstałych w związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jednocześnie Prezes KRUS odrębną decyzją również z [...] rozłożył zaległości wnioskodawczyni na 100 rat. W uzasadnieniu decyzji dotyczącej odsetek organ administracji, powołując się na art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.; dalej u.u.s.r.) wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania nie stwierdził okoliczności uzasadniających podjęcie decyzji po myśli strony. Podkreślił, że rodzina wnioskodawczyni posiada stałe dochody, a jednocześnie strona nie wykazała, że jest w tak trudnej sytuacji finansowej by zasadne było zastosowanie wobec niej ulgi płatniczej. Organ podniósł, iż przedstawiona dokumentacja lekarska nie wskazuje takich dolegliwości strony, jej męża i syna, które w istotny sposób mogą wpłynąć na jej możliwości płatnicze. Zauważył nadto, że spłata całego zadłużenia jest możliwa w ramach dogodnego układu ratalnego. A.S. zakwestionowała jedynie decyzję o odmowie umorzenia odsetek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała m.in., że dochody jej męża zabezpieczają jedynie podstawowe potrzeby rodziny oraz, że nie przedstawiła dowodów potwierdzających już poniesione koszty związane z leczeniem, ponieważ nie mogła przewidzieć, że dowody takie będą jej jeszcze potrzebne. Wskazała nadto, że zadłużenie, którego dotyczy jej wniosek było wynikiem błędnych informacji udzielonych przez pracowników KRUS. W jej ocenie organ administracji nie dostrzega, że została ona obciążona obowiązkiem płacenia składek i odsetek w sytuacji, gdy powstanie zaległości było wynikiem niekompetencji pracowników KRUS, wyrażającej się m.in. w tym, że przez 15 lat nie otrzymywała żadnych wezwań do zapłaty składek. Wnioskodawczyni podkreśliła, że fakt zalegania ze składkami wyszedł na jaw nie na skutek działań KRUS, ale niejako przy okazji rozpatrywania złożonego przez nią w urzędzie pracy wniosku o zarejestrowanie jako osoby bezrobotnej. Decyzją z [...] Prezes KRUS utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Po rozpoznaniu skargi na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 7 sierpnia 2009 r. w sprawie I SA/Łd 251/09 uchylił tę decyzję uznając, że postępowanie poprzedzające jej wydanie było dotknięte istotnymi uchybieniami proceduralnymi. Prezes KRUS rozpoznał bowiem sprawę, mimo że wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został przez nią podpisany. Sąd wskazał również na potrzebę ustalenia kiedy w istocie doręczono skarżącej decyzję z [...]. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes KRUS decyzją z [...] ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z [...]. W uzasadnieniu wskazał m.in. że strona po jej wezwaniu własnoręcznie podpisała wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz przyznała, że znajdujące się w aktach administracyjnych potwierdzenie odbioru korespondencji dotyczyło kwestionowanej przez nią decyzji. Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku strony Prezes KRUS akceptując w całości oświadczenie strony o strukturze i wysokości ponoszonych przez nią opłat wskazał, że w jego ocenie spłata całego ciążącego na niej zadłużenia w zaproponowanym układzie ratalnym jest możliwa. Zdaniem organu przedstawione przez stronę okoliczności nie miały charakteru nadzwyczajnego, niespodziewanego i z tego też względu nie mogły przesądzić o zasadności jej żądania. W skardze do sądu A.S., wnosząc o uchylenie decyzji Prezesa KRUS z [...], podniosła zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 kpa przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz pominięcie kwestii interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także zarzut naruszenia art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. w zakresie w jakim organ przyjął, iż w jej sprawie nie zachodzi szczególna sytuacja uzasadniająca umorzenie ciążących na niej należności. Skarżąca ponownie wskazała, iż źródłem powstania zadłużenia była niewłaściwa informacja udzielona przez pracowników KRUS. Podniosła też, że trudno udokumentować wydatki jakie ponosi na leczenie syna, jednak w jej ocenie doświadczenie życiowe wskazuje, że prywatna wizyta u specjalisty wiąże się z wydatkiem co najmniej 50 zł. Ponadto wskazała, że prócz wydatków na utrzymanie rodziny w łącznej wysokości 2 500 zł ponosi koszty edukacji syna w wysokości ok. 800 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że Prezes KRUS w toku ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu jego wcześniejszej decyzji z przez sąd administracyjny, zgodnie z zaleceniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku tego sądu, usunął wszystkie istotne błędy o charakterze proceduralnym. Po podpisaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz po wyjaśnieniu kwestii daty doręczenia decyzji wydanej w pierwszej instancji, możliwe się stało ponowne rozpatrzenie wniosku A.S. Dodać nadto wypada, że w niniejszej sprawie kwestionowana jest jedynie decyzja Prezesa KRUS, w której organ ten odmówił umorzenia ciążących na A.S. odsetek od zaległych należności składkowych. Strona nie kwestionuje zaś decyzji, w której ww. Prezes KRUS rozstrzygnął po jej myśli wniosek o rozłożenie na raty ciążącego na niej zadłużenia. Prawną podstawę rozstrzygnięcia żądania strony skarżącej stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. W myśl tego przepisu Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Analiza treści cytowanego wyżej przepisu prowadzi do wniosków, których dostrzeżenie jest istotne w rozpoznawanej sprawie. Po pierwsze instytucja umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych (w tym odsetek od tych składek), opiera się na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje użyte w przepisie sformułowanie "Prezes Kasy może należności z tytułu składek na ubezpieczenie umorzyć w całości lub w części". To zaś oznacza, iż nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., nie obliguje to Prezesa KRUS do umorzenia należności wobec Kasy. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Prezesa KRUS. Może on zatem odmówić umorzenia przedmiotowych należności także gdy opłacenie należności z tytułu odsetek od składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po drugie fakt, że decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie wniosku o umorzenie należności składkowych ma charakter uznaniowy nie oznacza bynajmniej, że rozstrzygnięcie Prezesa Kasy może być dowolne. Przeciwnie, organ przy rozstrzyganiu wniosku ubezpieczonego obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (wyrok NSA z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06). Niezbędne jest w szczególności skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z 10 października 2007 r., II GSK 176/07). Istotne jest także to by konfrontacja ta została poczyniona w oparciu o materiał dowodowy dotyczący aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy (por. m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 lutego 2010 r., I SA/Bd 967/09). Po trzecie ciężar wskazania okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa w istocie na samym wnioskodawcy. Oczywiste jest bowiem, że to strona posiada najlepszą wiedzę o swoim stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej, czyli o okolicznościach, które stanowią podstawę do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Nie zwalnia to oczywiście Prezesa KRUS z obowiązku wyjaśnienia okoliczności sprawy, Prezes Kasy winien bowiem przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pogłębiając jednocześnie zaufanie obywatela do działań organu (art. 8 kpa). W trakcie prowadzonego postępowania każdy organ jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i zapewnić jej czynny udział w postępowaniu (art. 9 i 10 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W sprawach, których istotą jest zastosowanie ulgi płatniczej inicjatywa dowodowa należy jednak do wnioskodawcy, zaś rolą organu rozpatrującego wniosek jest przede wszystkim weryfikowanie i ocena przedstawianych przez zobowiązanego okoliczności. W rozpoznawanej sprawie Prezes KRUS sprostał tak przedstawionym wymogom. Wbrew zatem zarzutom zawartym w skardze, w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie wyjaśniające, odnosząc się do każdego elementu składającego się na sytuację finansową, materialną, zarobkową i rodzinną skarżącej. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ rozpoznający sprawę zwracał się zatem do wnioskodawczyni o przedstawienie dokumentów potwierdzających okoliczności podniesione w rozpatrywanym wniosku oraz przytoczonych w toku postępowania. W tym celu wyznaczył stronie dwutygodniowy termin. W dniu 24 lutego 2010 r. skarżąca przedstawiła jedynie kartę informacyjną leczenia szpitalnego w okresie od 30 marca do 2 kwietnia 2010 r., a także wynik badania biopsyjnego. Ponadto strona przedstawiła szczegółowe zestawienie miesięcznych wydatków do których zaliczyła m.in. opłatę za telefon, abonament TV, internet, ale także wpłaty na indywidualne konto emerytalne oraz wydatki związane z kształceniem syna. Wszystkie zadeklarowane przez skarżącą wydatki Prezes KRUS uznał za wydatki rzeczywiście przez nią ponoszone. Natomiast sytuację rodzinną i materialną potwierdził przeprowadzając wywiad środowiskowy w miejscy zamieszkania strony. Organ administracji nie zaliczył natomiast do wydatków strony wydatków związanych z leczeniem zarówno samej skarżącej jaki i członków jej rodziny. Skarżąca czyni z pominięcia tych wydatków jeden z głównych zarzutów przeciwko kwestionowanej decyzji. Zdaniem sądu zarzut ten nie jest zasadny. Należy wskazać, że skarżąca nie przedstawiła żadnych informacji co do tego jakiego rodzaju leki powinna przyjmować oraz jakie ponosi w związku z tym wydatki. Podobnie w toku całego postępowania nie podała żadnych, nawet przybliżonych, wydatków jakie ponosi w związku z chorobami męża i syna. Przedstawione przez stronę dokumenty potwierdzające okresowe pobyty w szpitalu nie są również wystarczające do ustalenia czy i jak często korzysta ona z porad specjalistów poza publiczną służbą zdrowia. Tymczasem zdaniem sądu doświadczenie życiowe podpowiada, że osoba ponosząca regularne wydatki związane z zakupem leków i leczeniem – jeżeli wydatki te stanowią istotne obciążenie dla jej budżetu domowego – potrafi je nie tylko określić, ale w sytuacji gdy tego rodzaju obciążenia mogą mieć wpływ na załatwienie jej sprawy, we wniosku kierowanym do organu administracji szczególnie starannie stara się je wykazać. Podobnej staranności można wymagać od strony, która twierdzi, że regularnie ponosi wydatki związane z wizytami u lekarzy. Skarżąca podnosi wprawdzie, że każda wizyta u specjalisty pociąga obecnie wydatek minimum 50 zł, jednak w toku postępowania w żaden sposób nie wykazuje, że rzeczywiście ona lub którykolwiek z członków jej rodziny korzysta z tego rodzaju wizyt. Tymczasem w praktyce nie ma przeszkód by uzyskać od lekarza oświadczenie, że dany pacjent u niego się leczy, od jak dawna i jak często korzysta z porad. Tego rodzaju informacje mogłyby umożliwić organowi rozpatrującemu wniosek strony zweryfikowanie twierdzenia strony o tym, że ona sama i członkowie jej rodziny leczą się poza publiczną służbą zdrowia oraz umożliwić ustalenie choć w przybliżeniu wydatków jakie z tego tytułu ponosi. W toku postępowania przed Prezesem KRUS skarżąca nie tylko jednak nie przedstawiła tego rodzaju informacji, ale nie pokusiła się nawet o to by zaproponować kwoty, którą musi z tego tytułu miesięcznie ponosić. Tym samym jej twierdzenia w tym zakresie organ rozpatrujący sprawę słusznie uznał za gołosłowne i nie poddające się w żadnym stopniu weryfikacji. Reasumując, zdaniem sądu niezasadne okazały się zawarte w skardze zarzuty co do wadliwości postępowania dowodowego przeprowadzonego w sprawie przez organ administracji. Zdaniem sądu stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i wyczerpujący. Ponadto w uzasadnieniu decyzji przedstawione zostały w sposób prawidłowy i wystarczający przesłanki na podstawie, których odmówiono skarżącej umorzenia odsetek od zaległych składek. Prezes KRUS odniósł się do wszystkich podniesionych przez skarżącą faktów i argumentów, a ocena zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji odmowa uwzględnienia wniosku strony, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Ocenie tej trudno zarzucić dowolność. W szczególności jako logiczny i uprawniony uznać należy zasadniczy wniosek zawarty w zaskarżonej decyzji, iż miesięczny dochód osiągany przez gospodarstwo domowe skarżącej na poziomie prawie 3,3 tys zł, przy uwzględnieniu wszystkich wydatków tego gospodarstwa, pozwala na uregulowanie ciążącego na skarżącej zadłużenia, przy założeniu, że rozłożone na raty będzie stanowiło obciążenie budżetu strony na poziomie 151 zł. Z powyższych przyczyn, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami), należało orzec jak w sentencji wyroku. P.Pij.