I SA/Łd 615/09

Dnia 6 października 2009 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. –I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. –I. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące lipiec - październik 2005 roku oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiące listopad i grudzień 2005 roku. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej D. K. –I. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 9 czerwca 2009 roku D. K. –I. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od lipca do października 2005 roku oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiące listopad i grudzień 2005 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenie wpisu sądowego od skargi wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wskazała, iż jej firma od października 2008 roku nie prowadzi działalności ze względu na kryzys panujący w branży handlowej więc z tego tytułu skarżąca nie osiąga żadnego dochodu, jedynym źródłem utrzymania strony jest sprzedaż własnej odzieży używanej zakupionej w latach minionych, a uzyskane z tego tytułu środki w kwocie 400-600 zł miesięcznie z trudem starczają na skromne utrzymanie. Wskazała, iż jej mąż przebywa w Afryce i nie pomaga jej w utrzymaniu, a poza tym mają rozdzielność majątkową. Skarżąca leczy się w poradni zdrowia psychicznego i z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Oświadczyła, że jest właścicielką lokalu mieszkalnego o powierzchni 73,66 m2 oraz lokalu mieszkalnego o powierzchni 46,49 m2 położonych na wspólnej działce, a także samochodu marki Jeep Grand Cherokee z 2005 roku zakupionego na raty, który został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Zarządzeniami z dnia 4 sierpnia i 15 września 2009 roku skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości swoich oraz męża dochodów za dwa ostatnie lata kalendarzowe ze wskazaniem źródeł osiągnięcia przychodów bądź odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7za ostanie 4 okresy rozliczeniowe oraz udokumentowanie miesięcznych kosztów eksploatacyjnych, a także dowodów zajęcia majątku posiadanego przez skarżącą i wskazanie czy dochody ujawnione w formularzu PPF stanowią jedyne źródło jej utrzymania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi, podatniczka przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych osobistych i firmowych w Bankach A oraz B i C, które potwierdzają, że skarżąca nie ma na nich środków pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, salda rachunków w bankach A oraz C są ujemne zaś saldo rachunku w B wynosi 147 zł. Nadesłała także wypowiedzenie umowy kredytowej prze Bank B z 22 lipca 2009 roku z którego wynika, iż saldo jej całkowitego zadłużenia w tym banku wynosi 73.170 zł zaś saldo zadłużenia wymagalnego jest równe 8.457zł. Ponadto podatniczka przedstawiła odpisu deklaracji VAT-7 za okres od marca do czerwca 2009 roku potwierdzające, że jej firma nie prowadzi działalności, a jedynie skarżąca dokonała w tym okresie nabycia towarów i usług za kwotę blisko 1.500 zł. Z kopi zeznań podatkowych podatniczki wynika, iż w 2007 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód w wysokości 4.025.839.zł ponosząc koszty w kwocie 3.746.780 zł co dało dochód rzędu 279.058 zł, w 2008 roku jej przychody z tego tytułu wyniosły 954.293 zł, a koszty 1.033.435 zł powodując stratę w kwocie 79.141 zł. Jednocześnie skarżąca wskazała, że nie składa zeznań podatkowych męża bowiem wielkość jego dochodów pozostaje bez znaczenia dla oceny zasadności jej wniosku z uwagi na fakt zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej, której kopie przedstawiła, ponadto wskazała, że mąż w sprawach zdrowotnych i rodzinnych wyjechał na kilka miesięcy do Nigerii i na niej spoczywa ciężar opłat stałych związanych z utrzymaniem. Z nadesłanych dokumentów potwierdzających wielkość opłat eksploatacyjnych wynika, że skarżąca miesięcznie ponosi opłaty za wodę wywóz śmieci i energie elektryczną w wysokości około 350 zł, przy czym w maju br. za samą energię zapłaciła 677 zł, do tego dochodzą koszty podatku od dwóch nieruchomości miesięcznie około 712 zł. Skarżąca oświadczyła także, iż wskazane w formularzu PPF dochody są jej jedynymi środkami utrzymania i nadesłała dowody zajęcia samochodu oraz rachunku w banku A. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy D. K. – I. wskazała, że aktualnie jej jedynym źródłem utrzymania są dochody ze sprzedaży własnej odzieży używanej zakupionej w minionych latach w wysokości około 400-600 zł miesięcznie, od października 2008 roku praktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżąca jest właścicielem dwóch lokali mieszkalnych o powierzchni 73,66 m2 oraz 46,49 m2 położonych na wspólnej działce, a także samochodu marki Jeep Grand Cherokee z 2005 roku, który został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Z nadesłanych zeznań podatkowych wynika, iż działalność gospodarcza skarżącej w roku 2007 przyniosła dochód w wysokości 279.058 zł, zaś w roku 2008 wygenerowała stratę w kwocie 79.141 zł. zł. Salda jej rachunków w bankach A oraz C są ujemne zaś saldo rachunku w B wynosi 147 zł. Podatniczka nie udzieliła żadnych informacji dotyczących dochodów męża zasłaniając się zawartą w 2005 roku umową majątkową małżeńską. Z przedstawionych rachunków wynika, iż skarżąca miesięcznie ponosi opłaty za wodę wywóz śmieci i energie elektryczną w wysokości około 350 zł, przy czym w maju br. za samą energię zapłaciła 677 zł, do tego dochodzą koszty podatku od dwóch nieruchomości miesięcznie około 712 zł. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uznać, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona w dalszym ciągu posiada majątek nieruchomy pozostający w jej dyspozycji, która to okoliczność w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Nadto nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącej o braku jakichkolwiek środków pieniężnych z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe, bowiem z nadesłanych dokumentów wynika, iż systematycznie reguluje ona należności z innych tytułów, stanowiące jej zobowiązania prywatnoprawne, których łączna kwota znacznie przekracza wykazany w oświadczeniu majątkowym dochód. Złożone na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy oświadczenie majątkowe strony budzi uzasadnione wątpliwości bowiem z wykazanych w nim dochodów skarżąca utrzymuje dwie nieruchomości i drogi w eksploatacji samochód, a jej udokumentowane wydatki z tego tytułu znacznie przekraczają kwotę 600 zł. Powyższe opłaty w kontekście wykazanych dochodów z uwzględnieniem koniecznych wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych pozwalają przyjąć, iż skarżąca nie wykazała wszystkich posiadanych dochodów, a co za tym idzie sąd nie dysponuje pełnymi danymi pozwalającymi na ocenę, czy sytuacja majątkowa skarżącej odpowiada przesłankom określonym w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i uzasadnia zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Wskazać należy, iż w interesie skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na niej spoczywa ciężar dowodu, obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialne jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoich orzeczeniach podkreślał, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności, a rozstrzygnięcie sądu w kwestii prawa pomocy zależne jest od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por. postanowienie NSA z dnia 30.04.2009 r. II OZ 379/09). To w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżąca jest osobą pozostającą w związku małżeńskim i stosownie do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji (art. 23, art.. 27, k.r.o.). Powyższy obowiązek obejmuje także obowiązek w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Stąd też na mężu skarżącej spoczywa obowiązek ponoszenia kosztów jej utrzymania oraz wspólnego gospodarstwa domowego a także obowiązek pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. W tym miejscu należy wskazać, iż w sytuacji, w której oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego okaże się niewystarczające dla oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych bądź wzbudza wątpliwości strona jest obowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe. Skarżąca nie wywiązał się z obowiązku ujawnienia dochodów męża zasłaniając się zawartą w 2005 roku umową majątkową małżeńską. W tej sytuacji brak jest możliwości przeprowadzenia całościowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślał, iż obowiązek wzajemnej pomocy miedzy małżonkami nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do stosunków majątkowych małżonków nie zaś do ich wzajemnych obowiązków względem siebie. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoim majątkiem. Skarżąca błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jej męża z obowiązku pomocy finansowej, a jej samej uniemożliwia uzyskanie informacji o jego sytuacji majątkowej. Skoro skarżąca twierdz, że potrzebuje pomocy państwa w zakresie realizacji swoich praw to koniecznym jest ocena czy pomoc jej męża jest wystarczająca dla pokrycia kosztów sądowych w przedmiotowym postępowaniu. Dopiero ustalenie, że ani samodzielnie, ani przy jego pomocy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania pozwalałaby rozstrzygnąć o możliwości pomocy z budżetu państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. M.Ko.