I SA/Łd 616/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 29 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 8 września 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 616/16 wydanego w przedmiocie wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postępowanie w niniejszej sprawie toczy się w przedmiocie skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 7.247 zł skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od tego wpisu. Następnie w złożonym urzędowym formularzu PPF, rozszerzył swoje żądanie wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego oraz pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Wskazał dalej, że jest bezrobotny, nie osiąga żadnego dochodu i nie ponosi żadnych wydatków, a jego jedyny majątek stanowi garaż o pow. ok. 20 m2. Ponadto w piśmie z 16 maja 2016 r. pełnomocnik strony wskazał, że skarżący nie posiada rachunków bankowych, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna oraz nie posiada środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na swoje utrzymanie. Obecnie zamieszkuje w nieruchomości stanowiącej własność jego teściowej i korzysta z jej pomocy w postaci żywności, środków czystości i ubrań. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej. Z tego względu, a także z uwagi na fakt, że pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, nie może wymóc na żonie podania informacji dotyczących jej majątku. Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej w sierpniu 2014 r. i od tamtej pory nie osiągnął żadnego dochodu, nie składał także deklaracji podatkowych. Wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja administracyjna, przy czym wysokość dochodzonych wierzytelności wraz z odsetkami wynosi ponad 11 mln zł. Na potwierdzenie tej okoliczności pełnomocnik załączył do pisma zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej. Postanowieniem z 8 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił M.K. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący mimo wezwania nie przedstawił oświadczenia o stanie majątkowym swej żony ani wiarygodnych dowodów potwierdzających rzeczywisty brak możliwości pozyskania informacji i dokumentów dotyczących posiadanego przez nią dochodu i majątku. Także w żadnych ze swych oświadczeń nie wykazał dochodu teściowej, z której pomocy korzysta i u której zamieszkuje. Taka postawa skarżącego uniemożliwia zweryfikowanie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i realnych możliwości płatniczych. Referendarz zauważył dalej, że we wszystkich postępowaniach toczących się przed tutejszym sądem wnioskodawca jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika z wyboru, a w sprawie sygn. akt I SA/Łd 40/16, nie dysponując żadnym majątkiem ani możliwościami sfinansowania kosztów postępowania, po prawomocnej odmowie udzielenia prawa pomocy uiścił wpis od skargi w wysokości 15.000 zł. Reasumując w ocenie referendarza skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał na brak podstaw do żądania od skarżącego informacji i dokumentów dotyczących majątku oraz dochodów jego żony. Informacje te, z uwagi na faktyczną separację w jakiej pozostają małżonkowie, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Powołując się dalej na rzecznictwo Sądu Najwyższego wskazał, że obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny ustaje w wypadku separacji faktycznej bezdzietnych małżonków. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Na koniec zauważył, że w szeregu sprawach zawisłych przed tutejszym sądem podatnikowi przyznano prawo pomocy. Sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego w tych sprawach nie różniła się w jakimkolwiek zakresie od sytuacji, w której znajduje się obecnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W niniejszej sprawie z załączonych przez stronę skarżącą i jej pełnomocnika oświadczeń wynika, że wnioskodawca nie uzyskuje dochodów oraz nie posiada żadnego istotnego majątku. Co do działalności, będącej źródłem zobowiązania podatkowego objętego decyzją, skarżący oświadczył, że w latach 2013–2014 przynosiła mu tylko straty (w zaokrągleniu odpowiednio 187 tys. i 19 tys. zł) i działalności tej obecnie już nie prowadzi. Jeżeli chodzi o sytuację osobistą, skarżący jest wprawdzie żonaty, jednak pozostaje z żoną w separacji faktycznej oraz rozdzielności majątkowej. Ponieważ nie mieszka z żoną i nie jest w stanie nakłonić jej do jakiejkolwiek współpracy, nie może ustalić jej majątku i źródeł dochodów. Obecnie jest na wyłącznym utrzymaniu teściowej. Referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca uchylił się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i finansowej, między innymi przez nieujawnienie majątku żony skarżącego. Przede wszystkim bez znaczenia dla sprawy pozostawało zawarcie przez skarżącego umowy majątkowej małżeńskiej, a także deklarowana przez podatnika separacja faktyczna z żoną. Po pierwsze w orzecznictwie konsekwentnie zwraca się uwagę, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04, czy też postanowienie NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11; CBOSA). Pogląd ten jest trafny i uzasadniony. Zdaniem sądu również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca, jak podał sam skarżący w uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy), małżonkowie nadal są zobowiązani do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny, co wpływa na indywidualną sytuację majątkową jej członków. Po drugie sąd badając oświadczenia wnioskodawcy jest uprawniony do ich oceny pod kątem wiarygodności. Nie jest zatem zobowiązany przyjmować bezkrytycznie wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W niniejszej sprawie pełnomocnik zwraca szczególną uwagę na zerwanie więzi pomiędzy skarżącym i jego żoną, co manifestuje się między innymi zmianą miejsca zamieszkania skarżącego. Sąd z urzędu zwraca jednak uwagę, że już wcześniej między innymi w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 40/16, pełnomocnik podatnika twierdził, że separacja ta trwa już od 2008 r. Nie przeszkadzało to wówczas w przebywaniu obojga małżonków w jednym mieszkaniu. Dopiero po odmowie przyznania prawa pomocy w tamtej sprawie skarżący zaczął podnosić, że przebywa u teściowej. Trudno nie odnieść wrażenia, że zmiana miejsca pobytu deklarowana przez skarżącego nastąpiła niejako w reakcji na treść postanowienia referendarza, na potrzeby tego i kolejnych postępowań sądowoadministracyjnych. Przytoczone przez pełnomocnika orzecznictwo, dotyczące rzeczywistego zerwania więzi między małżonkami, nie przystaje w ocenie sądu do sytuacji skarżącego w jakiej znajduje się w niniejszej sprawie. Ponadto zdaniem sądu, za niewiarygodne i gołosłowne należy ocenić również twierdzenia skarżącego co do tego, że (w zasadzie) nie posiada obecnie żadnego majątku. Wskazać należy, że skarżący tak w 2008 r., jak i później, prowadził działalność znacznych rozmiarów. Z akt administracyjnych spraw toczących się przed tutejszym sądem, dotyczących zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2011 r. wynika, że skarżący osiągnął jeszcze w tym okresie udokumentowaną sprzedaż na poziomie ponad 11 mln zł (sprawy I SA/Łd 1193/15 i I SA/Łd 1194/15). Zwykłe doświadczenie życiowe podpowiada, że przedsiębiorca prowadzący działalność o takiej skali powinien, nawet po kilku latach, dysponować większym majątkiem, niż tylko garażem. Skarżący ani we wniosku, ani w swoich dalszych wyjaśnieniach, ani też w sprzeciwie nie wskazał co stało się ze zgromadzonym przez niego majątkiem. Pewne światło mogły tu rzucić informacje dotyczące majątku jego żony. W tym jednak zakresie skarżący konsekwentnie i bezpodstawnie (o czym było wyżej) odmawia współpracy z sądem. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że skarżący uchyla się od przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Wobec nieudzielenia jakichkolwiek informacji we wskazanym zakresie podzielić należy wniosek zawarty w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, co do tego, że brak jest praktycznie możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie jego sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie podziela podniesionego przez pełnomocnika poglądu, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w jednej ze spraw powoduje niejako związanie sądu w kolejnych sprawach i – przy niezmienionym stanie faktycznym – ma zobowiązywać sąd w każdej kolejnej sprawie do przyznawania podatnikowi analogicznego uprawnienia. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona, a w związku z tym, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ake.