I SA/Łd 655/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 27 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2002 p o s t a n a w i a: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W dniu 8 lipca 2009 r. M. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 3 sierpnia 2009 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.917 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Przed upływem powyższego terminu skarżący w piśmie z dnia 18 sierpnia 2009 r. zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia. Do wymienionego pisma załączył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając ten wniosek podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podał, że ma na utrzymaniu 19 - letniego syna, z tytułu zatrudnienia w przedsiębiorstwie handlowo – transportowym otrzymuje wynagrodzenie przeciętnie 954.96 zł netto. Oświadczył nadto, że w skład jego majątku wchodzi dom mieszkalny wraz z działką o powierzchni 1.450 m2 w miejscowości M oraz nieruchomość rolną w K. koło S. o powierzchni 2,6 ha, obie nieruchomości są jednakże obciążone hipotekami na rzecz banku i Skarbu Państwa. Skarżący wyjaśnił, że aktualna jego trudna sytuacja rodzinna i majątkowa jest konsekwencją zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał, że posiada zadłużenie na rachunku osobistym na kwotę w przybliżeniu 20 tys. zł oraz w wysokości około 21 tys. zł z tytułu prowadzonej działalności. Oświadczył również, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych oszczędności i przedmiotów wartościowych, a jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.276 zł brutto. Do wniosku załączono zaświadczenie pracodawcy o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, zawiadomienie Sądu Rejonowego w S. o zabezpieczeniu należności podatkowych hipotekami na rzecz Skarbu Państwa, wyciągi z konta bankowego potwierdzające opłacanie alimentów w wysokości 400 zł oraz rat kredytowych, w wysokości około 650 zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2009 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości swojego dochodu za dwa ostatnie lata kalendarzowe ze wskazaniem źródeł osiągnięcia przychodów bądź odpisów zeznań podatkowych, pełnych wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych za ostatnie 4 miesiące, udokumentowanie wysokości miesięcznych stałych obciążeń jego gospodarstwa domowego, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący nadesłał kopię swoich zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za rok podatkowy 2007 i 2008 (PIT-36), z których wynika, iż prowadzona przez niego w 2007 r. działalność gospodarcza przyniosła stratę w wysokości 7.756 zł, a w 2008 r. – w wysokości 5.034 zł, zaś z tytułu stosunku pracy skarżący osiągnął dochód w wysokości 12.893 zł. Nadto przedstawił rachunki z których wynika, iż za energię elektryczną płaci około 222 zł miesięcznie, wydatki na telefon komórkowy średnio miesięcznie wynoszą od 127 zł do 319 zł, przedstawił także rachunek za gaz z dnia 14 stycznia 2008 r. na kwotę 2.884 zł jednak bez wskazania jakiego okres czasu dotyczy uiszczona należność. Z przedstawionych decyzji podatkowych wynika, iż w przeliczeniu na miesiąc jego obciążenia z tytułu podatku rolnego oraz od nieruchomości wynoszą około 318 zł, z kopii wyroku rozwodowego, iż zasądzono na rzecz syna alimenty w kwocie 400 zł miesięcznie, z wyciągu protokołu rozprawy zawierającego treść ugody o podział majątku wspólnego z jego byłą żoną wynika, iż wartość nieruchomości stanowiącej jego adres zamieszkania oszacowana została na kwotę 400.000 zł, zaś wartość nieruchomości rolnej we wsi K. oszacowano na kwotę 200.000 zł. Przedstawił także wyciąg z rachunku bankowego w A, w którym posiada kredyt odnawialny z ujemnym saldem, które na dzień 4 maja 2009 r. wynosiło 20.016 zł, zaś na dzień 1 września 2009 r. wynosiło 19.890 zł, oraz zaświadczenie o wykreśleniu z ewidencji prowadzonej działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 21 września 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniesionym w terminie sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.917 zł. W uzasadnieniu podniósł, że skoro w ocenie sądu oświadczenie skarżącego było niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącego, to powinien wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący wyjaśnił, że różnicę pomiędzy wydatkami a dochodami pokrywa dzięki pomocy swoich przyjaciół i bliskich znajomych. Do sprzeciwu załączono odrębne oświadczenie skarżącego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono ponadto, że skarżący otrzymał wypowiedzenie umowy o pracę, która ulega rozwiązaniu z końcem września 2009 r. Strona skarżąca wyjaśniła, że posiadane nieruchomości są obciążone hipotekami na rzecz Skarbu Państwa oraz banku, co wyklucza możliwość uzyskania przez skarżącego kredytu na pokrycie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych została uregulowana w rozdziale 3 Dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 ppsa ustawy. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Zawarty w przepisie art. 246 § 1 ppsa zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie tych wszystkich okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., sygn. akt II FZ 498/07). Zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności podnieść należy, iż wniosek skarżącego obejmuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, a ściślej, jak wynika z pisma z dnia 18 sierpnia 2009r. i sprzeciwu, zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Rozpoznając ten wniosek merytorycznie, Sąd uznał, iż jakkolwiek oświadczenie skarżącego w zakresie dochodu, posiadanego majątku, budziło wątpliwości z uwagi na nie wykazanie pokrycia ponoszonych wydatków w osiąganym dochodzie i przemilczenie kwestii tych rozbieżności przez skarżącego w pismach i formularzu, to jednakże obecnie, wobec złożonych przez stronę w sprzeciwie wyjaśnień tej kwestii skarżący uprawdopodobnił wysokość swoich dochodów, pozwalających na pokrycie niezbędnych wydatków utrzymania. Jak bowiem wskazał w oświadczeniu załączonym do sprzeciwu, skarżący korzysta z pomocy przyjaciół i dobrych znajomych, aczkolwiek pomoc ta nie wystarcza na pokrycie wszystkich zobowiązań i potrzeb życiowych. Uwzględniając z kolei wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim utratę przez stronę źródła utrzymania. Jak bowiem wynika z załączonego do sprzeciwu wypowiedzenia umowy o pracę z dniem 30 września 2009r. została ze stroną rozwiązana umowa o pracę z uwagi na redukcję etatu. Skoro zatem dotychczas uzyskiwane przez skarżącego dochody bez pomocy przyjaciół i rodziny nie wystarczały na pokrycie wydatków skarżącego, to tym bardziej uznać należy, iż skarżący wobec utraty źródła utrzymania nie jest w stanie uiścić w tak krótkim czasie, jakim jest terminie 7 dni, tak wysokiego wpisu od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za istotny Sąd uznał też podniesiony w sprzeciwie argument, iż strona nie jest w stanie zdobyć środków na pokrycie wpisu poprzez zaciągnięcie kredytu z uwagi na utratę źródła dochodu. Nie wydaje się też możliwe zdobycie tych środków w zakreślonym przez Sąd terminie w drodze rozporządzenia nieruchomościami, należącymi do skarżącego. Podnieść też należy, iż straty z działalności gospodarczej za lata 2007 i 2008 r. mogły przyczynić się do tego, że strona nie poczyniła oszczędności, z których mogłaby pokryć ewentualne koszty procesu sądowego. Nie było to możliwe także z dochodu otrzymywanego ze stosunku pracy w 2008r. z uwagi na jego wysokość i wysokość ponoszonych wydatków, realizowanych zresztą z pomocą znajomych i przyjaciół. W tych okolicznościach odmowa zwolnienia skarżącego z obowiązku poniesienia wpisu od skargi w znacznej wysokości, tj. 1.917 zł, niweczyłoby cel, dla jakiego ustawodawca ustanowił instytucję prawa pomocy, a jakim jest zapewnienie osobom ubogim prawa do sądu. Zapewnienie realizacji tego prawa ma nadto prymat nad wątpliwościami co do źródeł finansowania wydatków skarżącego i wiarygodności pierwotnego oświadczenia o osiąganym dochodzie i posiadanym majątku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. t.n.