I SA/Łd 671/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi T. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A. 14 lok. 5, kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. (dalej: "organ I instancji", "NUS"), działając na podstawie 59 § 1 pkt 2 i 59 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020r. poz. 1427 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020r., w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019r. poz. 2070) odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec T.W. (dalej: "skarżąca") na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...]. [...] wystawionych na zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące: czerwiec, lipiec, wrzesień 2008 r., sierpień 2010 r., styczeń 2011 r., maj 2009 r. oraz [...], [...], [...], [...] w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2008, 2009, 2010,2011. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej na to postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. (dalej jako: "DIAS", "organ odwoławczy") postanowieniem z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 i art. 61a k.p.a. uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu I instancji i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącej z dnia 18 stycznia 2021 r. o umorzenie postępowań egzekucyjnych. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania, zgodnie z którym NUS prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych: [...] z dnia [...] r., [...], [...], [...] z dnia [...] r., [...], [...], [...], [...] z dnia [...] r. W dniu 19 stycznia 2021 r. do organu wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie wszelkich postępowań egzekucyjnych. Organ I instancji uznał, że w sprawie nie zostały spełnione warunki z art. 59 § 1 u.p.e.a. Organ odwoławczy wskazał jednak, że argumentacja skarżącej była już przedmiotem rozpatrzenia przez NUS, na skutek pisma z dnia 25 grudnia 2019 r. i jego uzupełnienia pismem z dnia 20 lutego 2020 r., zawierających wniosek o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku NUS wydał postanowienie w dniu [...] r., którym stało się ostateczne. Zdaniem DIAS, wyklucza to możliwość skutecznego złożenia przez skarżącą kolejnego wniosku w tej samej sprawie, a więc wniosek taki nie mógł on zostać rozpoznany merytorycznie. Zatem zaistniała podstawa do uchylenia postanowienia organu I instancji i do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z dnia 18 stycznia 2021 r. W skardze na ww. postanowienie skarżąca wniosła o uchylenie w całości tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i umorzenie prowadzonej na ich podstawie egzekucji ze świadczenia emerytalnego od maja 2013 r. W uzupełnieniu skargi skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 61a § 1 k.p.a. polegające na tym, że organ II instancji bezzasadnie uznał, że nie są spełnione przesłanki do wszczęcia postępowania wywołanego wnioskiem z dnia 18 stycznia 2021 r., podczas gdy tak naprawdę sytuacja materialna skarżącej nigdy nie była oceniania przez pryzmat art. 59 § 2 u.p.e.a., 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 200 O.p. poprzez niepoinformowanie skarżącej o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz możliwością zgłoszenia wniosków dowodowych, które pozwoliłyby ustalić stan faktyczny, w szczególności potwierdzić, że przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ powinien zbadać także sytuację majątkową skarżącej. W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia wydanego przez organ I Instancji w całości; zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącej z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga była bezzasadna. Kontroli Sądu poddano postanowienie DIAS uchylające postanowienie NUS o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej i odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej z dnia 18 stycznia 2021 r., w którym żądała umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieistnienie obowiązku (wniosek – k. 91 akt adm.). Organ odwoławczy wydał takie rozstrzygnięcie wskutek uznania, że w sprawie zachodzi powaga rzeczy rozstrzygniętej, bowiem skarżąca już wcześniej wnosiła o to samo (wniosek z dnia 25 grudnia 2021 r. – k. 51 akt adm.) i zostało wydane już postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego (postanowienie NUS z dnia [...] r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego – k. 56 akt adm.). Organ uznał więc, że na ponowny wniosek skarżącej należało odpowiedzieć postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Sąd stanowisko to podziela i stwierdza, że skarżąca w piśmie z dnia 20 lutego 2020 r. (k. 53 akt adm.), w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji w związku z jej wnioskiem z dnia 25 grudnia 2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wskazała podstawę swego żądania w postaci art. 59 § 1 pkt 2 (nieistnienie obowiązku) a także pkt 3, 4 i 7 art. 59 § 1 u.p.e.a. Na skutek tego wniosku organ I instancji wydał postanowienie z dnia [...] r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdzie wyjaśniono, że twierdzenie o nieistnieniu obowiązku jest niezasadne. Postanowienie to stało się ostateczne. W związku z tym ponowny wniosek skarżącej w tej samej sprawie (z dnia 18 stycznia 2021 r. i 16 lutego 2021 r., k. 71 i 78 akt adm.) nie powinien być rozpatrzony co do meritum. Zgodnie bowiem z art. 61a k.p.a., stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym z mocy art. 18 u.p.e.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Te "inne uzasadnione przyczyny" to m.in. tożsamość prawna sprawy już wcześniej załatwionej decyzją (postanowieniem) ostateczną (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2021 r., I OSK 118/19, CBOSA). Skarżąca niestety zdaje się nie zauważać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie ma miejsca na badanie zasadności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi, a więc okoliczności leżących u podstaw decyzji wymiarowych. Skarżąca ignoruje też fakt, że decyzje, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze (6 decyzji w zakresie podatku VAT za okresy czerwiec - wrzesień, listopad i grudzień 2008 r., styczeń - maj, sierpień 2009 r., sierpień 2010 r. oraz styczeń 2011 r. oraz 4 decyzje w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r., 2009 r., 2010 r. i 2011 r.) są ostateczne i prawomocne, bowiem skargi na nie wniesione przez skarżącą zostały oddalone wyrokami tut. Sądu, a skargi kasacyjne od tych wyroków zostały oddalone przez NSA (zob. wyroki WSA z dnia 21 listopada 2014 r., I SA/Łd 883/14; I SA/Łd 884/14; I SA/Łd 885/14, I SA/Łd 886/14, I SA/Łd 887/14, I SA/Łd 888/14 – w zakresie VAT i z dnia 15 czerwca 2016 r., I SA/Łd 241/16, I SA/Łd 242/16, I SA/Łd 243/16, I SA/Łd 244/16 – w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych). Dlatego też argumenty skarżącej podniesione we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także w skardze, zorientowane na podważenie prawidłowości wymiaru podatków objętych tytułami wykonawczymi – nie mogły być uwzględnione – ani przez organy, ani przez Sąd. Nie był zasadny podniesiony w uzupełnieniu skargi zarzut naruszenia art. 61a k.p.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. przez to, że organ nie zbadał sytuacji materialnej skarżącej przez pryzmat tego przepisu. Przypomnijmy, że jak stanowi ten przepis, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Rzecz jednak w tym, że przepis ten jest adresowany do organu egzekucyjnego, więc zobowiązany nie może z tego powodu żądać umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ma to związek z powinnością organu egzekucyjnego dbałości o skuteczność egzekucji i celowość podejmowanych w jej ramach działań (zob. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2018 r., II FSK 2301/18, w którym słusznie podniesiono, że "umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego"). Poza tym warto wskazać, że zarzut naruszenia tego przepisu został podniesiony dopiero na etapie postępowania sadowego, stąd organ nie mógł go naruszyć, nie miał on też szans ustosunkować się do tej kwestii wcześniej. Nie był też zasadny zarzut naruszenia art. 200 O.p., to zaś dlatego, że przepis ten nie ma zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym, w którym stosuje się przepisy k.p.a., nie zaś O.p. (art. 18 u.p.e.a.). Jego kodeksowy odpowiednik – art. 10 k.p.a. – też nie miał w tej sprawie zastosowania, bowiem przepis ten dotyczy obowiązku organu zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak wynika z art. 18 u.p.e.a., przepisy k.p.a. stosuje się w postępowaniu egzekucyjnym "odpowiednio". Oznacza to, że należy je stosować "z uwzględnieniem jego specyfiki polegającej przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków. Ta reguła powinna być też uwzględniona w zakresie interpretacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 kpa), w tym też zasady czynnego udziału stron w postępowaniu przewidzianej w art. 10 kpa" (wyrok NSA z dnia 13 października 2005 r., II FSK 215/05, CBOSA). Wobec tego, że prawo do czynnego udziału w postępowaniu aktualizuje się tam, gdzie prowadzone jest postępowanie dowodowe, a postępowanie egzekucyjne nie ma tego na celu, jest jasne, że w tym postępowaniu nie ma podstaw do stosowania art. 10 k.p.a. Dlatego też przepis ten (odpowiadający treścią wskazanemu w skardze art. 200 O.p.) nie mógł zostać naruszony. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). is