I SA/Łd 679/14

Dnia 21 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok postanawia: odmówić skarżącej J. M. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z 7 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] roku określającą skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok. W dniu 2 marca 2015 roku strona wystąpiła ze skargą kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 881 zł strona złożyła wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że wspólnie z sześcioletnią córką prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza, z której uzyskuje dochód w wysokości 2.000 zł brutto. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 200 m2, w którym zamieszkuje oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 2 ha. Uzasadniając wniosek storna wskazała, że są w stosunku do niej prowadzone kontrole podatkowe i dlatego nie ma pieniędzy. Z uwagi na fakt, że oświadczenie wnioskodawczyni zawarte w formularzu PPF okazało się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie odpisu zeznania podatkowego wnioskodawczyni za 2013 rok, nadesłanie odpisu z prowadzonej przez wnioskodawcę podatkowej księgi przychodów i rozchodów za trzy ostatnie miesiące, nadesłanie odpisów deklaracji VAT-7 za trzy ostatnie miesiące z tytułu działalności gospodarczej wnioskodawczyni, udokumentowanie wysokości ponoszonych świadczeń eksploatacyjnych oraz innych stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej, nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków i ewentualnych lokat bankowych skarżącej za ostatnie 2 miesiące (prywatnych i firmowych), nadesłanie zaświadczenia z właściwego Powiatowego Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych przez wnioskodawczynię dopłat bezpośrednich do rolnictwa ze środków UE, bądź o niewystępowaniu z wnioskiem o ich otrzymanie, udokumentowanie wysokości alimentów bądź renty po ojcu uzyskiwanej przez córkę skarżącej w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie argumentując, że wnioskodawczyni nie wywiązała się z nałożonych na nią obowiązków i w żaden sposób nie udokumentowała ponoszonych wydatków mieszkaniowych, ani nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych, które ewentualnie mogły posłużyć zobrazowaniu ponoszonych kosztów utrzymania, nie wyjaśniła także, czy córka którą wychowuje samotnie otrzymuje alimenty lub rentę rodzinną po ojcu, nie jest jasne czy posiadany przez stronę majątek nieruchomy jest źródłem jej dodatkowych dochodów. Sytuacja ta spowodowała, że oświadczenie podatniczki o braku dochodów umożliwiających jej pokrycie kosztów sądowych zostało uznane za gołosłowne i uzasadniające odmowę przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. O powyższego postanowienia skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła sprzeciw stwierdzając, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała na okoliczności uzasadniające żądanie przyznania prawa pomocy, m. in. brak środków spowodowany prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi. W ocenie strony rozstrzygnięcie referendarza jest nieprawidłowe i prowadzi do nieuzasadnionego pozbawienia strony "drogi sądowej w sprawie", w sytuacji, gdy skarżąca nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a."., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wywiązała się z obowiązku nałożonego zarządzeniem wydanym w trybie art. 255 p.p.s.a., i w żaden sposób nie udokumentowała ponoszonych wydatków mieszkaniowych, ani nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych, które ewentualnie mogły posłużyć zobrazowaniu ponoszonych kosztów utrzymania, nie wyjaśniła także, czy córka którą wychowuje samotnie otrzymuje alimenty lub rentę rodzinną po ojcu, nie jest jasne czy posiadany przez stronę majątek nieruchomy jest źródłem jej dodatkowych dochodów. Co istotne żądanych informacji strona nie udzieliła także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego mimo zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia rozważań wskazujących, że brak współpracy z sądem w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej stanowi przesłankę negatywną dla przyznania wnioskowanego zwolnienia od kosztów. W tym miejscu wskazać należy, iż o ile nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego oparty został na argumentacji odwołującej się do prawdziwości twierdzeń zawartych w formularzu PPF bez przedstawienia jednak jakichkolwiek wyjaśnień, do których strona była zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a. W tej sytuacji twierdzenie skarżącej o braku środków umożliwiających pokrycie kosztów sprawy zawisłej przed tut. sądem należy uznać za niewiarygodne. Wobec nie przedstawienia przez skarżącą żądanych dokumentów obrazujących rzeczywisty poziom dochodów i wydatków jej gospodarstwa domowego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za utrwalony uznać należy pogląd, że ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Nie jest zatem zasadne stanowisko strony skarżącej, iż dane przedstawione w złożonym formularzu PPF były wystarczające dla oceny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie niniejszej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 9 września 2008 roku sygn. akt II FSK 382/08 (dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) wyraźnie wskazał, iż brak żądanych przez sąd dokumentów uniemożliwia pozytywne ustosunkowanie się do wniosku skarżącego, a prowadzone wobec strony postępowania egzekucyjne nie mogą być wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku. Sąd podkreśla, że to w interesie strony skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na niej też spoczywa ciężar dowodu; obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu. Ake.