I SA/Łd 681/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę należnych od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2000-2003 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 17 lipca 2009 r. W. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w sprawie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2000- 2003. W skardze tej zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach, złożonym na urzędowym formularzu PPF, wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest jej dochód z działalności gospodarczej w wysokości około 420 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Zarządzeniem z dnia 10 września 2009 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowania wysokości aktualnego miesięcznego dochodu uzyskiwanego z prowadzonej działalności gospodarczej wskazanego we wniosku, nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów skarżącej za 2008 i 2007 rok, bądź odpisów zeznań podatkowych za te lata, wskazanie wysokości świadczeń alimentacyjnych otrzymywanych przez córkę od ojca; wskazanie tytułu prawnego do lokalu stanowiącego jej miejsce zamieszkania w Ł. przy ul. [...] oraz udokumentowania miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym rachunku związanego z prowadzona działalnością gospodarczą za ostatnie 3 miesiące, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Powyższe zarządzenie zostało doręczone skarżącej przez "awizo" w dniu 31 marca 2009 r. Termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upłynął bezskutecznie. Postanowieniem z dnia 19 października 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 12 listopada 2009 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym poinformowała, że nie uzupełniła wniosku we właściwym czasie dokumentów, bowiem nie otrzymała z Sądu żadnego wezwania. Skarżąca wniosła o "cofnięcie" postanowienia z dnia 19 października 2009 r. i zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 24 listopada 2009 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące, w tym z rachunku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą; udokumentowanie wysokości aktualnego miesięcznego wynagrodzenia uzyskiwanego z działalności gospodarczej, wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, o ile wynagrodzenie to wypłacane jest skarżącej z pominięciem rachunków bankowych; wskazanie wysokości świadczeń alimentacyjnych otrzymywanych przez córkę od ojca; udokumentowanie wysokości wydatków na utrzymanie mieszkania za ostatni miesiąc (wysokość czynszu, opłat za energię, gaz itp.). W dniu 18 grudnia 2009 r. skarżąca nadesłała pismo, w którym podała, że nie posiada rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jej przychód za miesiące od września do listopada 2009 r. wyniósł 4.166 zł, koszty utrzymania - 1.301 zł, natomiast dochód 2.864 zł. Od dochodu we wskazanej wysokości skarżąca odprowadziła składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, fundusz pracy w łącznej wysokości 2.376,24 zł. Dochód "netto", który skarżąca osiągnęła we wskazanych trzech miesiącach 2009 r. wyniósł 488,73 zł. Do pisma załączono kserokopię rachunku za dostawę energii elektrycznej, z terminem płatności na dzień 16 grudnia 2009 r., na kwotę 94,66 zł oraz dowód uiszczenia w dniu 14 grudnia 2009 r. należności czynszowych na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, w wysokości 530 zł. Ponadto skarżąca załączyła sporządzoną przez Biuro Rachunkowe kserokopię rozliczenia dochodu za wrzesień – listopad 2009 r. w kwocie 2.864,97 zł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie "p.p.s.a.". Przepis art. 244 wymienionej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Zawarty w przepisie art. 246 § 1 powołanej ustawy zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie tych wszystkich okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że strona uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07, dostępne w internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, skarżąca nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Wprawdzie z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym źródłem utrzymania był uzyskiwany z działalności gospodarczej dochód w wysokości 420,45 zł (miesięcznie), zaś z pisma nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie Sądu – że w okresie od września od listopada 2009 r. dochód ten wyniósł 488,73 zł, a wydatki 579,66 zł. Oświadczenie to budzi jednakże wątpliwości Sądu co do jego wiarygodności. Przyjmując nawet dochód skarżącej w wysokości 488,73 zł miesięcznie netto, uznać należało, iż nie byłby on wystarczający na pokrycie wskazanych przez skarżącą kserokopią faktury za dostawę energii elektrycznej z terminem płatności na dzień 16 grudnia 2009 r., oraz dowodem uiszczenia w dniu 14 grudnia 2009 r. wydatków odpowiednio na energię w kwocie 94,66 zł i czynsz na rzecz spółdzielni mieszkaniowe w wysokości 530 zł, a więc wynoszących łącznie co najmniej 579,66 zł. Wątpliwości co do wiarygodności oświadczenia strony w zakresie sytuacji majątkowej są tym bardziej uzasadnione, że obowiązkiem zapłaty obu wskazanych przez skarżącą należności wystawcy tych rachunków obciążyli M. K., a skarżąca w nadesłanym piśmie nie wyjaśniła, kto faktycznie uiścił należność za mieszkanie, jakie było źródło finansowania tego wydatku. Dodatkowo podnieść należy, iż skarżąca nie przedłożyła dowodu zapłaty pierwszego ze wskazanych wydatków, a skarżąca, jak sama przyznała w uzasadnieniu skargi, ponosi, oprócz wymienionych wydatków, także wydatki związane ze studiami córki. To zaś uprawdopodabnia okoliczność, iż skarżąca osiąga miesięcznie dochód wyższy niż wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a jej oświadczenie o rzeczywistej sytuacji majątkowej jest nierzetelne. Pośrednim dowodem tego są otrzymywane alimenty na córkę, których wysokości jednakże skarżąca, pomimo wezwania Sądu, nie wskazała, nie wyjaśniła też, czy są one wystarczające na pokrycie wydatków związanych ze studiami córki. Z akt administracyjnych wynika nadto, iż skarżąca spłaca kredyty w kwocie 900 zł miesięcznie, w tym na zakup samochodu OPEL CORSA w kwocie 341 zł miesięcznie, ponosi koszty leczenia (ok. 1000 zł miesięcznie) z powodu przewlekłej choroby krwi, koszty studiów wynoszą ponad 600 zł miesięcznie, koszty telefonu w wysokości ok. 150 zł oraz telewizji kablowej – 22 zł, co tym bardziej uzasadnia wątpliwości co do rzeczywiście osiąganych przez nią dochodów. Z tych względów nie budzi wątpliwości, iż wydatki skarżącej przekraczają jej wykazany dochód i nie mogły one zostać pokryte z osiąganych bieżących dochodów, biorąc pod uwagę, iż we wniosku oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności i majątku. Zwrócić uwagę należy także na istotną okoliczność, jaką jest to, iż skarżąca nie wykazała pełnych swoich wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny oraz mieszkania, nawet jeśli przyjmiemy, wbrew temu co w uzasadnieniu skargi twierdzi skarżąca, iż ponosi ona koszty utrzymania córki i otrzymywane alimenty na córkę pokrywają w całości koszty jej nauki. Poza bowiem czynszem z utrzymaniem mieszkania wiążą się też inne wydatki, tj. jak gaz, telefon czy TV, a także koszty utrzymania (eksploatacyjne) samochodu, których skarżąca we wniosku i swoich wyjaśnieniach nie ujawniła. Nie bez znaczenia, w ocenie Sądu, ma też okoliczność, iż skarżąca, pomimo kolejnego wezwania Sądu, do uzupełnienia dokumentów niezbędnych do oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej, nie wskazała wysokości tych alimentów, nie wyjaśniła też, czy są one źródłem finansowania wydatków na czynsz i innych wydatków, tj. rat kredytu. Z akt administracyjnych wynika natomiast, iż alimenty nie są płacone, a skarżąca nie zna miejsca zamieszkania byłego męża, jak i nie podjęła żadnych działań co do ich egzekucji. Z kolei na zapytanie Sądu co do wskazania rachunków bankowych, skarżąca odpowiedziała, iż nie posiada rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie sprecyzowała natomiast, czy oznacza to, iż nie posiada żadnego rachunku bankowego. Wydaje się jednak mało prawdopodobnym, by skarżąca nie posiadała rachunku bankowego w sytuacji gdy, jak wynika z odpowiedzi na skargę, skarżąca jest stroną umowy (umów) kredytowej, co z reguły wiąże się z zawarciem umowy rachunku bankowego. Na aprobatę nie zasługuje też postawa skarżącej, która w sposób wybiórczy przedstawiła dokumenty dotyczącej jej sytuacji majątkowej i nie wyjaśniła przyczyn, z powodu których zignorowała wezwanie do ich przedstawienia, a przecież w jej interesie leżało wykazanie istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu. t.n.