I SA/Łd 682/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Sz. i B. Sz. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi K. Sz. i B. Sz. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 16 lipca 2009 r. K. i B. małż. S. wnieśli skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. Należny wpis od skargi wyniósł 11.353 zł. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu podatnicy wystąpili z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano, że skarżący nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej 45.500 zł. Źródłem utrzymania skarżącego było wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.300 zł brutto miesięcznie, natomiast jego żona uzyskiwała dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.860 zł brutto (netto ok. 2 tys. zł), który w 50 % był obciążony z tytułu zajęć komorniczych. Wskazali ponadto, iż z uwagi na zapaść gospodarczą i ww. zajęcia, nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 28 października 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu powołał się m.in. na dane wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dodatkowych wyjaśnień złożonych w sprawie I SA/Łd 684/09. W sprawie tej złożono szereg deklaracji podatkowych za lata 2007 i 2008. Z deklaracji składanych dla potrzeb podatku dochodowego od osób fizycznych wynikało, że w 2008 r. K.S. osiągnął dochód z wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości ok. 23,5 tys. zł, a ponadto również dochód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości ok. 4 tys. zł (przy przychodach w wysokości ok. 5,5 tys. zł). Z kolei z zeznania o wysokości dochodu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej za 2007 r. wynikało, że podatnik osiągnął dochód w wysokości ok. 51 tys. zł (przychód z tej działalności we wskazanym okresie przekroczył 1,5 mln zł). Z deklaracji podatkowych B.S. wynikało z kolei, że w 2007 r., prócz przychodów z tytułu zatrudnienia, uzyskała dochód w wysokości ok. 6,5 tys. zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście, natomiast w 2008 r. dodatkowy dochód z tego samego tytułu w kwocie ok. 7,5 tys. zł. Skarżący wskazali ponadto, że zamieszkują w mieszkaniu stanowiącym własność córki i ponoszą z tego tytułu miesięczne opłaty w kwocie ok. 618 zł. Wyjaśnili również, iż zawarli umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazując na powyższe ustalenia referendarz przyjął, że skarżący posiadali majątek (udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością), którego wartość znacznie przewyższała wysokość wpisu. Majątek ten mógł stanowić przedmiot obrotu, a środki uzyskane z jego sprzedaży mogły zostać przeznaczone na należności sądowe. Majątek ten w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego nie pozwalał przyjąć, iż skarżący obiektywnie nie posiadali środków finansowych, z których mogłyby zostać pokryte należności sądowe. Zdaniem referendarza bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżących pozostawał fakt łączącej ich umowy o rozdzielności majątkowej. Zgodnie bowiem z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy, w tym pomocy w zakresie prowadzonych procesów sądowych polegającej także na wzajemnym udzieleniu środków finansowych na pokrycie kosztów. Obowiązek ten był niezależny od panującego między nimi ustroju majątkowego małżeńskiego. W sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik skarżących podniósł, że przeciwko nim toczyło się kilka postępowań podatkowych za poszczególne lata i w każdej z tych spraw wniesiono skargę do sądu. Łączna wysokość wpisów przekraczała wartość udziałów skarżącego w spółce R. Ponadto, zdaniem pełnomocnika stron, sąd nie wziął pod uwagę, że udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie są łatwo zbywalne, zwłaszcza w okresie panującego obecnie przestoju gospodarczego. W uzupełnieniu sprzeciwu pełnomocnik wyjaśnił, że prócz udziałów w R. sp. z o.o. skarżący nie posiada udziałów czy akcji w innych spółkach prawa handlowego. Jednocześnie wskazał, że udziały w ww. spółce z o.o. zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Z załączonego odpisu z KRS spółki R. wynikało, że skarżący posiada udziały w łącznej wysokości 91 tys. zł we współwłasności z W.K., natomiast jego córka udziały o wartości 40 tys. zł. Pełnomocnik wyjaśnił ponadto, że mieszkanie, w którym przebywają skarżący, stanowi własność ich córki. Własność tego lokalu została przeniesiona na nią przez małż. S. w wyniku umowy darowizny z dnia 26 maja 2007 r. W umowie tej strony przyjęły wartość lokalu (o pow. 62 m2) na 150 tys. zł. Wyjaśnił, że skarżący nie posiadają od kilku miesięcy żadnych rachunków bankowych. Przedstawił również umowę majątkową małżeńską z dnia 21 kwietnia 2007 r., na mocy której małżonkowie S. wprowadzili ustrój rozdzielności majątkowej. Wskazał ponadto, że skarżący prócz kosztów utrzymania ponoszą miesięcznie wydatki na utrzymanie mieszkania, Internet, ubezpieczenie na życie, wyżywienie (800 zł), środki czystości (160 zł) oraz leki (270 zł), zatem kwota którą otrzymują z tytułu wynagrodzenia za pracę z trudem wystarcza im na zaspokojenie podstawowych wydatków. Do wyjaśnień pełnomocnik stron załączył m.in. postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 20 października 2009 r. o przyjęciu do akt rejestrowych zawiadomienia o zajęciu udziałów w R. sp. z o.o. należących do W.K. Prócz niniejszej sprawy K.S. występuje przed tutejszym sądem w jeszcze jednej sprawie, w której wpis od skargi wynosi 3.718 zł. Ponadto jako wspólnik R. spółki cywilnej W.K., K.S., złożył skargi w kolejnych pięciu sprawach. W sprawach tych wraz ze swym wspólnikiem zobowiązany jest do uiszczenia wpisów sądowych w łącznej wysokości 58.152 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazali bowiem, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, co stanowi przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływanej jako ppsa). Z treści wniosku oraz przedstawionych dokumentów wynika, że w 2007 r. K.S. podjął szereg czynności, które trudno inaczej interpretować jak tylko, jako podjęte w celu uchronienia posiadanego majątku przed ewentualną egzekucją zobowiązań podatkowych. W maju tego roku dokonał z żoną darowizny mieszkania na rzecz swej córki, natomiast w grudniu faktycznie zlikwidował działalność gospodarczą, którą dotąd prowadził wraz z W.K. w formie spółki cywilnej o nazwie R. Podjęcie tych działań zbiegło się w czasie z kontrolą podatkową, której przedmiotem była działalność ww. spółki cywilnej, jak również z szeregiem czynności prowadzonych zarówno przez organy skarbowe, jak i organy ścigania przeciwko kontrahentom podatnika (por. m.in. zeznania podatnika k. 94-95 akt administracyjnych oraz zeznania R.P. k. 28-36 akt administracyjnych). Mienie, którym zadysponował skarżący było stosunkowo dużej wartości. Wartość mieszkania określono w umowie na 150 tys. zł. Z kolei majątek, którym skarżący dysponował w ramach spółki cywilnej generował rocznie łączne przychody rzędu 3 mln zł (na podatnika przypadała połowa tej kwoty). Wprawdzie podatnik, założył wraz z W.K. na przełomie 2007 i 2008 r. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (R. sp. z o.o.) jednak już w listopadzie 2008 r. obaj przekazali większą część udziałów swoim córkom A.M.S. i B.K., a także krewnej W.K. H.G. (zmiana ogłoszona w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nr 3084 str. 117). Z łącznej sumy udziałów o wartości nominalnej 241 tys. zł, podatnik wraz ze swym wspólnikiem przekazali udziały o wartości 150 tys. zł, czyli pozostali współwłaścicielami udziałów o wartości 91 tys. zł. Formalnie zatem obaj utracili kontrolę również nad tym podmiotem. W orzecznictwie wyrażono pogląd, który sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, że nie może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych strona, która bez ważnych powodów pozbawiła się wszelkich środków finansowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87). Innymi słowy rozporządzając swoim majątkiem strona powinna liczyć się z konsekwencjami takiego działania, w szczególności z tym, że świadomie pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. W niniejszej sprawie skarżący w wyniku wskazanych wyżej działań podjętych w 2007 i 2008 r. utracił kontrolę nad posiadanym dotąd majątkiem. Skoro zaś majątek ten – szczególnie jego część wykorzystywana w działalności gospodarczej – generował stosunkowo znaczne przychody, pozwalające na swobodne pokrycie należności jakie obecnie jest obowiązany uiścić w związku z wniesionymi do sądu skargami, nie można tych działań poczytywać na jego korzyść i zwolnić go od ponoszenia kosztów postępowania, które co do zasady obciążają wszystkie podmioty poszukujące ochrony przed sądem. Ponadto wskazać należy, że choć skarżący formalnie utracił pełną kontrolę nad prowadzoną działalnością gospodarczą, to w istocie faktycznie nadal ją sprawuje, jako prezes zarządu R. sp. z o.o. Spółka ta prowadzi obecnie normalną działalność, na znaczną skalę. Co miesiąc dysponuje środkami kilkukrotnie przekraczającymi należności sądowe. Z załączonych do toczącej się przed tutejszym sądem sprawy I SA/Łd 835/09 wyciągów z rachunków bankowych spółki wynika, że tylko w październiku 2009 r. z rachunku tego podjęto ponad 400 tys. zł, przy czym większa część tej kwoty (ponad 300 tys. zł) została wypłacona w formie wypłaty gotówkowej. Nie bez znaczenia dla oceny wniosku skarżących powinno pozostawać również to, że zobowiązanie podatkowe określone przez organy podatkowe, a kwestionowane w skardze, powstało w związku z działalnością prowadzoną w ramach spółki cywilnej R., przekształconej następnie w R. sp. z o.o. Na zakończenie wskazać wypada jeszcze na jedną okoliczność. Z wyjaśnień K.S. i przedłożonych dokumentów wynika, że w istocie jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie otrzymywane w związku z zatrudnieniem w R. sp. z o.o. (1.300 zł brutto). W ocenie sądu nieracjonalne i niezrozumiałe jest jednak to, że skarżący zaakceptował zmniejszenie zarobków do poziomu niewiele przekraczającego minimalną płacę ustawową, w sytuacji gdy jako współwłaściciel R. spółki cywilnej uzyskiwał dochody czterokrotnie wyższe. To dość niecodzienne posunięcie rodzi wątpliwości co do tego, czy jego jedynym celem nie było sztuczne doprowadzenie do niewypłacalności skarżącego. Powołanie się przez skarżącego wyłącznie na ww. dochody pozwala sądzić, że skarżący nie ujawnia wszystkich środków, którymi może dysponować. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, że już z pobieżnego porównania oświadczenia o miesięcznych dochodach (1.300 zł) oraz informacji wynikającej ze złożonej w sprawie I SA/Łd 683/09 deklaracji podatkowej PIT za 2008 r., zgodnie z którą skarżący osiągnął w tym okresie dochód w wysokości ok. 23,5 tys. zł, wynika, że część dochodów deklarowanych do opodatkowania (ok. 8 tys. zł) nie ma pokrycia w jego wyjaśnieniach złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Bez znaczenia dla oceny wniosku będącego przedmiotem rozpoznania sądu jest natomiast, że pomiędzy skarżącymi panuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Zgodnie bowiem z trafnie powołanym przez referendarza art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje, niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego małżeńskiego, są zobowiązani do wzajemnej pomocy, w tym pomocy w zakresie prowadzonych postępowań sądowych. Reasumując, wyzbycie się przez skarżącego majątku przynoszącego przychody wielokrotnie przekraczające wysokość wpisu sądowego od skargi i następnie domaganie się przyznania prawa pomocy, które to wsparcie kierowane być powinno tylko do ludzi naprawdę ubogich i nieporadnych życiowo, sprawia że wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z przytoczonych względów sąd, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. P.Pij.