I SA/Łd 696/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 3 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] UNP [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. z tytułu zbycia udziału w nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. P. K. wystąpił ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. z tytułu zbycia udziału w nieruchomości. W związku ze skargą wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści oświadczenia strony o majątku i dochodach wynikało, że skarżący wspólnie z rodzicami oraz siostrą prowadzi gospodarstwo domowe, przy czym jedynym źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez matkę skarżącego. Wnioskodawca uczy się, nie pracuje, nie posiada żadnego majątku i pozostaje na całkowitym utrzymaniu matki. W związku z treścią wniosku referendarz wezwał stronę do jego uzupełnienia przez udokumentowanie wysokości dochodów matki skarżącego z tytułu działalności gospodarczej oraz nadesłanie jej zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych i deklaracji VAT-7 za wskazane okresy, udokumentowanie wysokości przychodów i kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za pierwsze półrocze 2017 r., a także udokumentowanie miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz innych stałych wydatków rodziny. Powyższe wezwanie pozostało jednak bez odpowiedzi. Postanowieniem z 3 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz zwrócił uwagę, że brak jest praktycznych możliwości dokonania oceny wypełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Skarżący, wezwany do uzupełnienia wniosku, nie udzielił żadnych informacji w zakresie dochodów gospodarstwa domowego oraz wydatków niezbędnego utrzymania. Referendarz uznał zatem jego twierdzenia o braku środków umożliwiających pokrycie kosztów postępowania za gołosłowne. W jego ocenie wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponieść pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. W sprzeciwie od postanowienia referendarza podatnik podtrzymał swój wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że nie jest w stanie przedstawić dokumentów wskazanych w wezwaniu referendarza, ponieważ stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa jego matki. Odnosząc się do kwestii udokumentowania stałych wydatków – zdaniem skarżącego – precyzyjnie określił je w swoim wniosku. Odnosząc się natomiast do udokumentowania codziennych wydatków skarżący podniósł, że nie zbiera paragonów potwierdzających te wydatki, a zatem próby odtworzenia konkretnych i dokładnych danych były niemożliwe. Zdaniem strony, w swoim wniosku należycie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z wniesieniem skargi. Kwestionowanie tego oświadczenia przez referendarza wykraczało poza jego kompetencje i było krzywdzące. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego, przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ww. przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Mając na uwadze stanowisko skarżącego, zaprezentowane we wniesionym sprzeciwie, należy podnieść, że na podstawie art. 255 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny może wezwać do przedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Przepis ten nadaje sądom administracyjnym (w tym referendarzom), rozpoznającym wnioski o przyznanie prawa pomocy, kompetencję do wezwania strony o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie po stronie wnioskodawcy obowiązku przedłożenia tychże dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że skarżący pozostaje z rodzicami i siostrą we wspólnym gospodarstwie domowym. W tej sytuacji, na mocy art. 255 p.p.s.a., za w pełni uzasadnione należy uznać wezwanie referendarza do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez matkę skarżącego, to jest przez osobę, która – jak deklaruje skarżący – samodzielnie utrzymuje rodzinę. W zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy (jego koszty utrzymania i potencjalne dochody), wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywać do złożenia dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, czy też z 12 września 2014 r., I FZ 339/14, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA). Konieczność podawania tego typu informacji wynika ponadto z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez członków rodziny. Obowiązek ten wynika z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nakładającego na rodziców i dzieci obowiązek wzajemnego wspierania. Z treści rozpatrywanego wniosku wynika zresztą, że rodzice wypełniają ten obowiązek utrzymując podatnika. Skarżący odmawiając należytego wykazania źródeł dochodów gospodarstwa domowego, którego jest członkiem, uchybił obowiązkowi nałożonemu na podstawie art. 255 p.p.s.a., a zatem nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji referendarz słusznie wskazał, że nie mając pełnych informacji co do możliwości finansowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie mógł należycie ocenić czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto przeciwko uwzględnieniu rozpatrywanego wniosku przemawiało także to, że skarżący w żaden sposób nie wykazał ponoszonych przez rodzinę wydatków na utrzymanie. Do wydatków tego rodzaju zaliczyć należy wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych (stałe opłaty z tytułu czynszu, opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci). Wykazanie tych wydatków – jak to zostało już wyżej powiedziane – należy wyłącznie do wnioskodawcy. Jeżeli strona skarżąca nie przedstawiła dokumentów, na podstawie których można ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania, niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, CBOSA). Na koniec zauważyć należy, że rozpatrywana obecnie sprawa dotyczy określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. z tytułu sprzedaży udziału w lokalu mieszkalnym wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej. W wyniku tej sprzedaży, 7 listopada 2011 r., skarżący otrzymał kwotę 75 tys. zł, która zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P.. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r., [...], miała być wpłacona na książeczkę oszczędnościową w A.. Biorąc to pod uwagę nie sposób dać wiary oświadczeniu skarżącego, zawartemu we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że mimo pozostawania nadal na pełnym utrzymaniu rodziców, nie posiada teraz przynajmniej części tej kwoty i znajduje się w tak trudnej sytuacji majątkowej, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 400 zł. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. Ake.