I SA/Łd 724/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk (spr.) Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant: Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2009 roku sprawy ze skargi B.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. I SA/Łd 724/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] roku, odmawiającą umorzenia B. K. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy za okres od października 2000 r. do kwietnia 2001 r. w łącznej kwocie 6.847 zł. Skarżący w toku prowadzonej działalności gospodarczej nie dopełnił obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy, wynikającego z art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 Nr 11, poz. 74 ze zm.) Pismem z dnia 18 marca 2009 r. skarżący zwrócił się do [...] Oddziału ZUS w Ł. o umorzenie odsetek oraz należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy. Swoją prośbę poparł trudną sytuacją materialną, która przyczyniła się do rozpadu rodziny. Stwierdził, ze nie posiada żadnych oszczędności, ani też znacznego majątku, który mógłby zostać spieniężony w celu spłaty zadłużenia. Stwierdził również, że nigdy nie pobierał zasiłku dla bezrobotnych, ani nie korzystał z innej pomocy finansowej, ponadto w okresie od 31 maja 2000 r. do 30 kwietnia 2002 roku pobierał rentę, która była jego jedynym źródeł dochodu. Do wniosku zostały dołączone następujące dokumenty: - zaświadczenie o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych, z którego wynika, że uzyskany dochód brutto w roku 2001 z tytułu emerytury wyniósł 12.091, 26 zł, - zaświadczenie o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych, z którego wynika, że w 2000 r. uzyskany dochód brutto wyniósł 6.497,46 zł. B. K. prowadził od 15 maja 1991 r. do 30 kwietnia 2001 działalność w zakresie handlu obwoźnego artykułami rolnymi, zwierzętami rzeźnymi, użytkowymi i hodowlanymi. W dniu 18 marca 2009 roku przeprowadzono w [...] Oddziale ZUS w Ł. ze skarżącym wywiad o stanie majątkowym, z którego wynika, że mieszka on z żoną, z którą pozostaje w nieformalnej separacji. Dwoje dzieci w wieku 32 i 31 lat studiuje w Państwowej Medycznej Wyższej Szkole Zawodowej w O. B. K. posiada zadłużenie z banku A BP z tytułu udzielonej pożyczki gotówkowej w kwocie 5300 zł, płatnej w ratach miesięcznych do dnia 20 marca 2010 r. w kwocie 472,80 zł. Ponadto w dniu 20 marca 2009 r. przedłożył następujące dokumenty: - zestawienie operacji bankowych na potwierdzenie wysokości świadczenia ZUS z dnia 27 lutego 2009 r. - dowód rejestracyjny pojazdu marki Volkswagen Polo, rok prod. 1996r., - zaświadczenie z Państwowej Medycznej Wyższej Szkoły Zawodowej w O. o kontynuowaniu nauki przez M. K. i M. K, - harmonogram spłaty kredytu oraz umowę pożyczki udzielonej przez A BP z dnia 16 marca 2009 r. Ponadto w dniu 25 marca 2009 r. zobowiązany zgłosił się do ZUS w Ł. i zapoznał się z materiałem dowodowym, złożył oświadczenie, iż wnosi o umorzenie odsetek oraz należności składkowych w części i przedłożył nowe dowody w sprawie: - polecenie przelewu na rzecz C Sp. z o.o. na kwotę 152,56 zł, - rozliczenie zużycia wody z dnia 19 stycznia 2009 roku, - informację o opłatach lokalowych z dnia 10 marca 2009 roku, - zaświadczenie o wysokości dochodu podatnika w 2007 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 19 marca 2009 r. Ustalono także, że wysokość pobieranego przez skarżącego świadczenia w miesiącu lutym 2009 r. wynosiła netto 1050,86 zł, z czego na poczet nienależnie pobranych świadczeń dokonywane jest potrącenie ze świadczenia emerytalnego w kwocie 414,59 zł. Żona B. K. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1396,66 zł netto miesięcznie. W dniu 1 kwietnia 2009 r. w Urzędzie Skarbowym w Z. W. ustalono, iż wartość rynkowa pojazdu marki Volkswagen Polo z 1996 r., którego skarżący jest współwłaścicielem kształtuje się w granicach 7350 – 8500 zł. W dniu 7 kwietnia 2009 r. w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Z. W. ustalono, że B. K. nie figuruje, jako właściciel nieruchomości. Zgodnie z pismem Spółdzielni Mieszkaniowej [...] mieszkanie, przy ul. [...] zajmowane jest na zasadzie prawa spółdzielczego własnościowego, a głównym członkiem jest żona skarżącego – Z. K. Ustalono nadto, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy bądź orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Skarżący nie przedłożył również dokumentu, z którego wynikałoby, że którykolwiek z członków jego rodziny posiada orzeczenie o niezdolności do pracy, bądź orzeczony stopień niepełnosprawności. Nie stwierdzono także, ze trudna sytuacja finansowa B. K. wynika ze zdarzenia losowego, czy też klęski żywiołowej. Przed wydaniem decyzji skarżący został poinformowany o przysługującym mu prawie wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań. W dniu 30 lipca 2009 r. dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego. Na podstawie analizy zebranego materiału dowodowego decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówiono skarżącemu umorzenia odsetek oraz należności z tytułu nieopłaconych składek w części, z powodu braku przesłanek przemawiających za umorzeniem zadłużenia w trybie art. 28 ust. 1 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pismem z dnia 11 czerwca 2009 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku dołączył kserokopię dowodów wpłaty na rzecz ZUS za okres 06/2000 r., pismo z 25 stycznia 1982 r. informujące o rozwiązaniu umowy o pracę z B. K., a także mandat NSZZ "Solidarność". W dniu 18 czerwca 2009 r. dostarczył nadto zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu w latach 1982-1985 r., a także wydruk danych o okresach zatrudnienia. Odnośnie swojej aktualnej sytuacji majątkowej B. K. nie przedstawił żadnych nowych dowodów, uzasadniających brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie zaistniały, zatem, w ocenie organu administracji przesłanki do umorzenia należności na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem organu administracji brak było również przesłanek do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po ponownej analizie zgromadzonych dokumentów, nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] roku podjął decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. Organ stwierdził, iż sytuacja materialna skarżącego może wprawdzie uniemożliwić jednorazową spłatę zadłużenia, ale nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. Zgodnie z wyrokiem Sądu z dnia 21 sierpnia 2006 r. B. K. został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranej renty w okresie od 05/2000-05/2002, a tym samym do zwrotu należności składkowych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Organ stwierdził nadto, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej. Za jedyną możliwą do zastosowania wobec skarżącego ulgę uznano spłatę zadłużenia w systemie ratalnym. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem ZUS B. K. wniósł skargę na decyzję z [...] r. Nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko i wyłącznie z punktu widzenia jej legalności, czyli pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zaskarżona decyzja ulec winna uchyleniu, gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszeń, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2007r. nr 11, poz. 74) przewidziano możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). W tym miejscu Sąd jednoznacznie podkreśla, iż organ powinien wnikliwie rozważyć kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia oraz ewentualne okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia jej właściwa kontrolę ze strony sądu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2715/08 i wyrok z dnia 17 września 2009r. sygn. akt V SA/Wa 226/09) Zatem sądowa kontrola legalności takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz badania formalnego decyzji, a nie oceny zasadności jej wydania. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest zatem dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego ( ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – tj. Dz.U. z 2000 r., nr 98 poz. 1071 ze zem. ) oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż wnioskiem o umorzenie objęto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia. Zatem organy weryfikując możliwość umorzenia składek prawidłowo odniosły się zarówno do przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i przesłanek wynikających z treści § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy podkreślając, iż w rozpatrywanej sprawie przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje. Skarżący wraz z rodziną faktycznie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, jednak z przedstawionych przez stronę dowodów wynika, iż skarżący posiada stałe źródło utrzymania, jakim jest emerytura, która w lutym 2009 roku wynosiła 1.056,86 zł brutto, z której po potrąceniach z tytułu nienależnie pobranych świadczeń pozostaje kwota 414.59 zł netto. Żona B. K. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1396,66 zł miesięcznie. Na podstawie ustaleń w Urzędzie Skarbowym w Z. W. oszacowano wartość samochodu, którego skarżący jest współwłaścicielem – VW Polo, rok produkcji 1996 w granicach 7350-8500 zł. W zaskarżonej decyzji organ prawidłowo przyjął, że zebrany materiał dowodowy nie wykazał całkowitej nieściągalności, gdyż skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 wskazanej ustawy. Odnosząc się z kolei do przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podkreślić należy, iż zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ poczynił ustalenia w tym zakresie i doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał aby powstałe zaległości wynikały z sytuacji nadzwyczajnej i spowodowane były zdarzeniami losowymi, na które zobowiązany nie miał bezpośrednio wpływu, i które były niezależne od sposobu jego postępowania, co mogłoby stanowić podstawę do ewentualnego udzielenia przedmiotowej ulgi. Prezes wskazał przy tym, iż udzielenie ulgi w postaci umorzenia jest wyjątkiem, a jej zastosowanie winny uzasadniać szczególne nadzwyczajne okoliczności, podkreślając jednocześnie, że ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej obciąża prowadzącego taką działalność. Podkreślił przy tym, że powszechnie obowiązującą zasadą jest opłacenie należności z tytułu składek w prawidłowej wysokości i określonym ustawowo terminie, a umorzenie z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, dlatego też okoliczności, które spowodowały zaległości i wskazywane są jako przyczyna zaległości przez skarżącego, muszą posiadać tę samą cechę. W przeciwnym przypadku umorzenie należności z tytułu składek w niniejszej sprawie naruszałoby konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości. Stawiałoby to płatnika w uprzywilejowanej pozycji względem płatników rzetelnie wywiązujących się ze swoich ustawowych obowiązków. A zatem, organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił okoliczności, które świadczą o tym, że odmawiając umorzenia składek, nie przekroczono granic swobodnego uznania. W ocenie Sądu organ odwoławczy, nie naruszył zasad prowadzenia postępowania, podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dokonując oceny postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, a zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, odpowiadające wymaganym w tym zakresie regułom. Organy podjęły wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśniły sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny oraz rozważyły wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego opisanej przez niego w trakcie postępowania administracyjnego, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom, nie można zarzucić dowolności. Skoro, zatem organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał okoliczności, które świadczą o tym, że odmawiając umorzenia składek, nie przekroczono granic swobodnego uznania, to brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Reasumując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, bowiem organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji umożliwił stronie zapoznanie i wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nadto podkreślić należy, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, szczegółowo określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nawet gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalona całkowita nieściągalność należności bądź spełnione będą inne kryteria upoważniające do umorzenia , to ponieważ decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, organ może odmówić ich umorzenia. Sąd podnosi także, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że choć w ograniczonym zakresie, to jednak skarżący jest w stanie, zwłaszcza korzystając z rozłożenia na raty swojego zobowiązania, sprostać spłacaniu powstałych zaległości składkowych. Również wniosek o umorzenie należności składkowych może by przez stronę skarżącą ponawiany i każdorazowo winien by oceniony przez organ rentowy, ponieważ wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej (wyr. WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2007, Lex 334071) Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. J.Z.