I SA/Łd 725/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 20 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr I[...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 28 lipca 2009 r. C. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2003. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 28 sierpnia 2009 r. wpis od tej skargi został określony na kwotę 11.037 zł. W skardze strona, poza zarzutami co do decyzji, zawarła też wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do skargi załączono wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF). W uzasadnieniu tegoż wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podał, że aktualnie jest jedynym żywicielem rodziny, bowiem żona przebywa na urlopie wychowawczym i nie uzyskuje żadnych dochodów. Małżonkowie posiadają dwoje dzieci. Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.500 zł brutto, z którego pokrywane są wydatki na wyżywienie całej rodziny i opłaty. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, dochodach i majątku, wynika ponadto, że we wspólnym gospodarstwie pozostają żona i dwoje dzieci, a skarżący posiada dom w A w Gminie B, o powierzchni 200m2 oraz spłaca kredyt zaciągnięty na zakup ww. nieruchomości, przy czym nie wskazał wysokości raty. Z wniosku wynika również, że skarżący nie posiada przedmiotów wartościowych, papierów wartościowych ani oszczędności. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 września 2009 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez udokumentowanie wysokości wynagrodzenia, które ujawnił we wniosku, nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości swoich oraz żony dochodów za lata 2007 i 2008 ze wskazaniem źródeł osiągnięcia przychodów bądź odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych przez małżonków kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, nadesłanie zaświadczenia o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, oraz udokumentowanie miesięcznych kosztów eksploatacyjnych, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi podatnik przedstawił zaświadczenie, z którego wynika, iż jest zatrudniony w Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "A", na stanowisku Prezesa Zarządu, a jego średnie wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy wynosi 1.120 zł netto, oraz informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11 za okres od 1 października do 31 grudnia 2008 r., wystawiony przez obecnego pracodawcę, z którego wynika, iż za ten okres osiągnął dochód w wysokości 2.780 zł. Nadto nadesłał zaświadczenie Prezydenta Miasta Ł. o wykreśleniu z ewidencji z dniem 28 czerwca 2007 r. prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą "B" [...] oraz zawartą w formie aktu notarialnego umowę ustanawiającą z dniem 23 kwietnia 2004 r. ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej, a także kopię wyroku z dnia 27 września 2007 r. zobowiązującego wnioskodawcę do łożenia alimentów na poczet swojej żony oraz córki w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Ponadto oświadczył, iż jest w stanie faktycznej separacji z żoną i dlatego nie jest w stanie przedłożyć zaświadczeń dotyczących wielkości jej dochodów względnie jej zeznań podatkowych za ubiegłe lata ani dokumentów potwierdzających wysokość wydatków eksploatacyjnych, czy też wyciągów z jej rachunków bankowych. Sam nie posiada rachunków bankowych. Oświadczył także, że w roku 2007 nie osiągał żadnych dochodów, zaś w roku 2008 osiągnął jedynie dochód w spółce "A". Postanowieniem z dnia 16 września 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem, motywując rozstrzygnięcie niemożnością przeprowadzenia całościowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego w celu ustalenia, czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący zanegował ocenę referendarza sądowego, iż nie dopełnił obowiązku złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, które przedstawiałyby pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Wyjaśnił, że w miarę możliwości złożył dokumenty poświadczające wysokość miesięcznego wynagrodzenia, wysokość dochodów z lat 2007-2008 oraz zaświadczenie o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej. Stwierdził, że nie mógł przedstawić wyciągów z kont bankowych, gdyż nie posiada żadnych rachunków bankowych i lokat. Wyjaśnił, że nie mógł również przedstawić informacji dotyczących dochodów żony, gdyż pozostaje z żoną w faktycznej separacji. Powołując się na umowę małżeńską majątkową podniósł, iż z uwagi ustaloną rozdzielność majątkową nie uczestniczy w dochodach swojej żony. W związku z tym nie przedstawił zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości jej dochodów. W zakresie wydatków na utrzymanie rodziny przedstawił wyrok zasądzający na rzecz żony alimenty w wysokości 1.000 zł. W konkluzji wniosku stwierdził, że w miarę swoich możliwości dołożył wszelkich starań by przedstawić Sądowi pełną dokumentację, która obrazuje jego sytuację majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych została uregulowana w rozdziale 3 Dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Zawarty w przepisie art. 246 § 1 ppsa zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie tych wszystkich okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., sygn. akt II FZ 498/07). Zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że skarżący nie wykazał spełnia przesłanki uzasadniającej udzielenie prawa pomocy, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny (art. 246 § 1 ppsa). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie wniosku zawierającego stosowne oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym, a wskazane przez skarżącego we wniosku okoliczności faktyczne dotyczące tej sytuacji budzą liczne zastrzeżenia co do ich wiarygodności, przede wszystkim z uwagi na rozbieżności nie tylko pomiędzy oświadczeniami samego wnioskodawcy, zawartymi w pierwotnym wniosku, jego uzupełnieniu i sprzeciwie, ale i złożonymi przez niego dokumentami, mającymi potwierdzać te okoliczności. Daje się nadto zauważyć unikanie przez skarżącego złożenia wszystkich dokumentów, do przedstawienia których został wezwany, a które miały nie tylko ustalić rzeczywiste okoliczności faktyczne niezbędne do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. dotyczące rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a które pozwalałyby także na wyeliminowanie sprzeczności w twierdzeniach wnioskodawcy co do tej sytuacji. Rozbieżności te dotyczą przede wszystkim do miejsca zamieszkania skarżącego i związanego z tym kręgu osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika wszak, że skarżący posiada dom o powierzchni 200m2 w Gminie B, która jednocześnie, według oświadczenia, stanowi jedyną nieruchomość będącą własnością wnioskodawcy. Jednocześnie jako miejsce zamieszkania skarżący wskazuje adres Ł., ul. [...], pomijając jednocześnie tytuł prawny do tego lokalu. Skarżący oświadczył też, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci oraz jest jedynym żywicielem rodziny, a jednocześnie stwierdza, że pozostaje w faktycznej separacji z żoną i nie uczestniczy w dochodach swojej żony. Skarżący podnosi też, iż jego żona nie osiąga dochodów, a w kolejnym piśmie stwierdza, że z uwagi na separację nie jest w stanie wykazać jej dochodów. Te rozbieżne oświadczenia skarżący składa, co istotne, w roku 2009, podczas gdy umowa o rozdzielności majątkowej i wyrok zasądzający alimenty są datowane odpowiednio na 2004 i 2007r. Nie sposób wyobrazić sobie by skarżący o tych okolicznościach zapomniał. Zwrócić należy uwagę także na fakt, iż skarżący przemilczał kwestię pełnych wydatków na utrzymanie. Jedynym wydatkiem jaki skarżący udokumentował, zresztą dopiero na wezwanie referendarza, są alimenty zasądzone wyrokiem sądu. Nie wyjawił natomiast, kwestii wydatków na utrzymanie domu w A Gmina B i mieszkania w Ł. oraz jaka jest wysokość tych wydatków. Przemilczał także kwotę wysokości rat kredytu zaciągniętego na budowę domu w A. Wątpliwości Sądu budzi także wysokość wykazanych przez skarżącego dochodów. Nie sposób dać wiary, iż jedynym źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny jest wynagrodzenie w wysokości 1.120 zł netto. Ale nawet zakładając, iż skarżący osiąga dochody w tej wysokości i jednocześnie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego i płaci miesięcznie 1.000 zł, to nie sposób przyjąć, by z pozostałej części wynagrodzenia wynoszącej 120 zł miesięcznie był w stanie pokryć wydatki na własne utrzymanie i mieszkanie, a tym bardziej na spłatę kredytu zaciągniętego na zakup domu. Okoliczności te czynią prawdopodobnym przypuszczenie, iż dochody skarżącego nie ograniczają się wyłącznie do wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji prezesa zarządu Spółki, a skarżący najprawdopodobniej posiada też oszczędności, których nie ujawnił we wniosku. Hipoteza ta jest tym bardziej prawdopodobna, iż skarżący, mimo wyraźnego wezwania, nie przedłożył ani zeznań podatkowych o wysokości dochodu osiągniętego w latach 2007-2008, ani zaświadczeń z urzędu skarbowego w tej sprawie. Nie sposób dać też wiary, iż skarżący byłby w stanie przy wykazanych wyżej dochodach ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru, którego minimalne wynagrodzenie, biorąc wartość zaskarżenia, wynosi 7.200 zł. W świetle powołanych wyżej okoliczności, niewiarygodne wydają się też twierdzenia skarżącego, iż nie był w stanie przedłożyć żądanych przez Sąd dokumentów i że dołożył należytej staranności w ich dostarczeniu, tym bardziej, że skarżący w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności jego sytuacji materialnej i rodzinnej, akcentując przy tym te z nich, które mają świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej, np. wysokość alimentów, ignorując natomiast wezwania Sądu do udokumentowania pełnej wysokości wydatków. Postawa taka nie zasługuje na aprobatę także dlatego, że wykazanie istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży w świetle przytoczonych wyżej przepisów na wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu. t.n.