I SA/Łd 794/12

Dnia 10 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za czerwiec 2010 roku p o s t a n a w i a: 1/ przyznać skarżącej - A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 (sto) złotych; 2/ odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 26 października 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał A. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 złotych (pkt 1 sentencji) i w pozostałym zakresie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy (pkt 2 sentencji). W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy, nie dając wiary twierdzeniom skarżącej o braku jakichkolwiek środków pieniężnych, z których mogłaby ponieść koszty sądowe, stwierdził, że Spółka co miesiąc generuje przychód na poziomie 7.500-15.000 zł, posiada również znacznej wartości majątek trwały, a ponadto nie przedstawiła wyciągu z rachunku bankowego potwierdzającego brak jakichkolwiek środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty procesu. Jednocześnie Referendarz sądowy podkreślił, że postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy, jakim jest skarżąca, stanowi element prowadzonej działalności gospodarczej i także w tym zakresie musi się on liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, którymi są koszty sądowe. Przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań priorytetowo traktowanych przez stronę. Od powyższego postanowienia w dniu 22 listopada 2012 roku skarżąca złożyła sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 243 § 1, art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez przyjęcie, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść części kosztów postępowania oraz błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na przyjęciu, że Spółka posiada znacznej wartości majątek trwały. Oświadczyła przy tym, że powyższe postanowienie Referendarza sądowego zaskarża w części oddającej wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego (pkt 2 sentencji postanowienia). W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że nie przesłała w terminie wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, ponieważ nie było to możliwe przy zachowaniu terminu. Oświadczyła przy tym, że wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, iż nie posiada środków nawet na pokrycie części kosztów sądowych, załącza do sprzeciwu. Jednocześnie skarżąca stwierdziła, że Referendarz sądowy, oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych, oparł się na dwóch okolicznościach, tj. nieprzesłaniu przez skarżącą wyciągów z posiadanego rachunku bankowego oraz wskazaniu, że Spółka posiada znacznej wartości majątek trwały. Zdaniem skarżącej, ta okoliczność nie jest zgodna ze stanem faktycznym sprawy. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych. Ponadto z faktu obrotów, jakie Spółka osiąga, nie można wnosić, jakie są przychody czy dochody z prowadzonej przez nią działalności, tj. czy kontrahenci Spółki w terminie regulują należności. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że wobec przedstawionych okoliczności powinno być jej przyznane prawo pomocy w całości. Z uwagi na fakt, że skarżąca nie załączyła do sprzeciwu deklarowanego wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2012 roku, wydanym na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wezwał skarżącą do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 2 stycznia 2013 roku oświadczyła, że aktualnie nie posiada otwartych rachunków bankowych. Zostały one zamknięte przez bank prowadzący z powodu braku obrotów. Wskazała przy tym, że aktualnie jest na etapie zakładania nowych kont, czeka na korzystne oferty z banków, dotyczące prowadzenia rachunków. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił powyższy sprzeciw jako spóźniony, wskazując w uzasadnieniu, że w okolicznościach zachodzących w niniejszej sprawie (późniejszy odbiór przesyłki w urzędzie pocztowym) skarżąca jest uprawniona do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 26 października 2012 roku. Zażalenie skarżącej na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 maja 2013 roku, sygn. akt II FZ 248/13. Następnie postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od wskazanego na wstępie postanowienia Referendarza sądowego z dnia 26 października 2012 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Wobec treści sprzeciwu, a przede wszystkim z uwagi na sformułowane w nim zarzuty naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego oraz żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, należy przypomnieć, że sprzeciw, o którym stanowi art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", nie jest typowym środkiem odwoławczym, który może być traktowany analogicznie jak zażalenie. Zgodnie bowiem z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dopuszcza przy tym możliwości częściowego zaskarżenia postanowienia referendarza sądowego. Wniesiony sprzeciw powoduje, że traci ono moc w pełnym zakresie, a więc obejmującym w tej sprawie zarówno przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 złotych i oddalenie wniosku w pozostałym zakresie. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej określa natomiast przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić przy tym należy, iż zawarty w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy podkreślić, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być ono stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru kosztów sądowych dotyczących danej osoby na pozostałych obywateli. Przystępując do oceny merytorycznej wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z oświadczeń skarżącej zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy, w tym nadesłanych przez nią dodatkowych dokumentów i informacji, wynika w szczególności, że skarżąca Spółka ostatni rok obrotowy (2011) swojej działalności zakończyła stratą na poziomie 11.595 zł, wartość jej kapitału zakładowego wynosi 124.000 zł, wartość środków trwałych zamyka się kwotą 87.222 zł, jej miesięczne obroty w okresie od maja do sierpnia 2012 roku wahały się w granicach 7.661 – 15.259 zł. Uwagę zwraca przy tym fakt, że skarżąca, wbrew własnym deklaracjom i wezwaniu Sądu, nie przedstawiła wyciągów z rachunku bankowego potwierdzających, że rzeczywiście nie posiada bieżących środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w tej oraz trzech innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach. Z całą pewnością za spełnienie powyższego wymogu nie można uznać oświadczenia skarżącej zawartego w piśmie z dnia 2 stycznia 2013 roku. Przede wszystkim skarżąca twierdząc, że nie posiada takiego rachunku, zaprzecza swoim wcześniejszym oświadczeniom i tą drogą w istocie zmierza, z tylko sobie znanych powodów, do uniknięcia realizacji obowiązku przedstawienia tychże wyciągów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, iż wniosek skarżącej zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie i przyznał jej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 100 złotych. W pozostałym zaś zakresie z wyżej wskazanych powodów należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. W tym bowiem zakresie skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd zwraca przy tym jeszcze raz uwagę na fakt, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa nie na Sądzie, lecz na stronie wnoszącej o jego przyznanie. Niewątpliwie skarżąca posiada majątek trwały znacznej wartości, a wykazane obroty gwarantują możliwość pokrycia tychże kosztów. Jednocześnie podkreślić należy, że postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy, jakim jest skarżąca, stanowi element prowadzonej działalności gospodarczej i także w tym zakresie musi się on liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, którymi są koszty sądowe. Natomiast przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań priorytetowo traktowanych przez stronę, na co słusznie zwrócił już uwagę skarżącej Referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 26 października 2012 roku. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. t.n.