I SA/Łd 835/17

Dnia 25 października 2017 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Teresa Porczyńska po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego Referendarza Sądowego z dnia 27 września 2017 r. w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...], UNP: [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego Referendarza Sądowego z dnia 27 września 2017 r. W dniu 31 lipca 2017 roku S. M. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] roku określającą mu zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok. W skardze zawarty był wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego D. D. reprezentującego skarżącego w postępowaniu podatkowym. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżący wskazał, że wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.000 zł brutto oraz wynagrodzenie za prace jego żony w wysokości 1.500 zł miesięcznie, działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę do maja 2017 roku zbankrutowała. Wnioskodawca nie zadeklarował posiadania żadnego majątku. Oświadczył jedynie, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawcy zamykają się kwotą ok. 2.750 zł (energia elektryczna, woda, gaz, leki, wyżywienie, ubrania). Zarządzeniem z 6 września 2017 roku skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego oraz jego żony stanowiących źródło utrzymania rodziny (np.: wyciąg bankowy, zaświadczenie o zarobkach), udokumentowanie wysokości ponoszonych wydatków na mieszkanie oraz innych stałych obciążeń gospodarstwa domowego na które wskazują we wniosku o prawo pomocy, nadesłanie odpisu zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz jego żony za 2015 i 2016 rok, nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 2 miesiące w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych. Nadesłał zeznania podatkowe wyłącznie za rok 2016 , z których wynika, że uzyskiwał dochody ze stosunku pracy w wysokości 20.531 zł oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z której przychód za ten rok wyniósł 40.541 zł koszty 40,598 zł co dało stratę w wysokości 57 zł. Wbrew oświadczeniu skarżącego jego żona także prowadzi działalność gospodarczą rozliczaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. W 2016 roku zadeklarowała z jej tytułu przychód w wysokości 49.480 zł. Jej przychody do końca lipca 2017 roku wyniosły 23.256 zł. Z postępowania przeprowadzonego przez referendarza sądowego wynika, że w A. spółce z o.o. będącej pracodawcą skarżącego pozostaje on Prezesem Zarządu oraz większościowym udziałowcem bowiem posiada w niej 47 udziałów o wartości 14.100 zł, zaś 45 udziałów tej spółki należy do A. sp. z o.o. w której wnioskodawca pełni także funkcję Prezesa zarządu oraz posiada 47 udziałów o wartości 4.700 zł. Postanowieniem starszego Referendarza Sądowego z dnia 27 września 2017 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano, że w swoim oświadczeniu złożonym na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy wnioskodawca niezgodnie z prawdą oświadczył, że jego żona utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę podczas gdy prowadzi ona działalność handlową rozliczaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, które do końca lipca 2017 r. wyniosły ok. 23.000 zł. Przemilczał także fakt prowadzenia działalności gospodarczej w postaci dwóch spółek prawa handlowego, w których jest on Prezesem Zarządu, przy czym w A.sp. z o. o. pozostaje on także większościowym udziałowcem tej spółki. Wnioskodawca mimo wezwania nie udokumentował też w żaden sposób wysokości ponoszonych kosztów swojego niezbędnego utrzymania. W kontekście powyższego oraz pozostawania przez skarżącego biznesmenem uzasadnione wątpliwości budzi też oświadczenie wnioskodawcy o nieposiadaniu rachunków bankowych. Niewiarygodność oświadczenia skarżącego powoduje, że stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. Od ww. postanowienia strona skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu podniesiono, że wydatki niezbędne na życie w gospodarstwie domowym, gdzie żyją dwie dorosłe osoby w wysokości 3000 zł miesięcznie to wydatki przeciętne. Połowę tej kwoty przeciętna rodzina wydaje na wyżywienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 t.j.), dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy wynika, że skarżący wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.000 zł brutto oraz wynagrodzenie za prace jego żony w wysokości 1.500 zł miesięcznie, działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę do maja 2017 roku zbankrutowała. Wnioskodawca nie zadeklarował posiadania żadnego majątku. Oświadczył jedynie, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawcy zamykają się kwotą ok. 2.750 zł (energia elektryczna, woda, gaz, leki, wyżywienie, ubrania). Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych. Nadesłał zeznania podatkowe wyłącznie za rok 2016, z których wynika, że uzyskiwał dochody ze stosunku pracy w wysokości 20.531 zł oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z której przychód za ten rok wyniósł 40.541 zł koszty 40,598 zł co dało stratę w wysokości 57 zł. Wbrew oświadczeniu skarżącego jego żona także prowadzi działalność gospodarczą rozliczaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. W 2016 roku zadeklarowała z jej tytułu przychód w wysokości 49.480 zł. Jej przychody do końca lipca 2017 roku wyniosły 23.256 zł. Z postępowania przeprowadzonego przez referendarza sądowego wynika, że w A. spółce z o.o. będącej pracodawcą skarżącego pozostaje on Prezesem Zarządu oraz większościowym udziałowcem bowiem posiada w niej 47 udziałów o wartości 14.100 zł, zaś 45 udziałów tej spółki należy do A. sp. z o.o. w której wnioskodawca pełni także funkcję Prezesa zarządu oraz posiada 47 udziałów o wartości 4.700 zł. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, że oświadczenia składane przez skarżącego są niewiarygodne. Trafnie podkreślił przy tym, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, wiarygodnego wykazania ponoszonych wydatków niezbędnego utrzymania oraz takiegoż wykazania rzeczywiście posiadanych środków finansowych służących ich pokryciu z podaniem źródła ich pochodzenia. Postawa skarżącego, wyrywkowość oraz niewiarygodność oświadczeń złożonych na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy czyni jego twierdzenia o braku środków umożliwiających pokrycie kosztów postępowania całkowicie gołosłownymi. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący prowadził indywidulaną działalność gospodarczą stosunkowo znacznych rozmiarów, obecnie jest udziałowcem dwóch spółek prawa handlowego, w których pełni też funkcje Prezesa Zarządu, działalność gospodarczą prowadzi także jego żona powyższe w zestawieniu z nieudokumentowaniem wysokości ponoszonych kosztów niezbędnego utrzymania oraz niewiarygodnym oświadczeniem o braku rachunków bankowych przeczy oświadczeniom wnioskodawcy o braku jakichkolwiek środków z których możliwe byłoby poniesienie kosztów procesu. Mając na uwadze powyższe, jak również fakt, że w złożonym sprzeciwie skarżący nie przedstawił jakichkolwiek informacji odnoszących się do jego sytuacji majątkowej, które mogłyby wpłynąć na kierunek rozstrzygnięcia Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. Na marginesie wskazać należy, że stwierdzone przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (brak rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej strony) odnoszą się również do ewentualnej możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Niniejsze rozstrzygnięcie nie uniemożliwia jednak stronie złożenia nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W takim przypadku rolą Sądu będzie zbadanie, czy skarżący powołał nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska (zob. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, LEX Omega nr 1492988). Na mocy bowiem art. 165 p.p.s.a. istnieje możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje zatem możliwość zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięć nawet prawomocnych pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia. AKE.