I SA/Łd 861/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA J. Brolik, Sędziowie NSA W. Jarzębowski, T. Porczyńska (spr.), Protokolant A.Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2004 r. sprawy ze skargi W. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Ośrodek Zamiejscowy w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie czynności egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Ośrodek Zamiejscowy w P. rzecz strony skarżącej kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt zł) tytułem kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] Urząd Skarbowy w T. uznał za nieuzasadnione zarzuty wniesione przez W. G. w dniu [...] przeciwko prowadzonemu wobec niego postępowania egzekucyjnego. Zarzuty dotyczyły nieistnienia, przedawnienia a także braku wymagalności obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego oraz braku uprzedniego doręczenia skarżącemu upomnienia. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ pierwszej instancji ustalił, że decyzją z dnia [...] Inspektor Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w Ł. Ośrodek Zamiejscowy w P określił Panu W. G. zaległość w zryczałtowanym podatku dochodowym za 1995r. Powyższą decyzję Inspektor Kontroli Skarbowej doręczyła sąsiadce skarżącego p. U. R., która zobowiązała się oddać ją adresatowi , co poświadczyła własnoręcznie na potwierdzeniu odbioru. Na drzwiach wejściowych do posesji skarżącego Inspektor umieściła zawiadomienie o doręczeniu przeznaczonej dla niego przesyłki. W dniu Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Urząd Skarbowy w T. postępowanie egzekucyjne przeciwko Panu W. G., celem wyegzekwowania należności ustalonej decyzją Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia [...]. Zawiadomieniem z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia renty skarżącego na rzecz wskazanego wyżej tytułu wykonawczego. Zdaniem organu pierwszej instancji, decyzja ustalająca zaległość podatkową została w dniu [...] doręczona skarżącemu prawidłowo, w trybie art. 149 ustawy Ordynacja podatkowa, zaś zaległość w niej określona nie uległa przedawnieniu i jest wymagalne. Ponadto podniesiono, że z uwagi na określenie należności pieniężnej w orzeczeniu brak było obowiązku doręczenia skarżącemu upomnienia. W dniu [...] skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...], żądając uwzględnienia zarzutów i jego uchylenia. Podniósł, że doręczenie zastępcze dokonane w dniu [...] nie było skuteczne, gdyż sąsiadka, Pani U. R. nigdy nie doręczyła skarżącemu decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego. O fakcie nie doręczenia decyzji skarżący informował Urząd Skarbowy pismami z dnia[...],[...] i[...], domagając się jej doręczenia, gdyż zamierzał złożyć odwołanie. Prowadzone przez organy podatkowe postępowanie wyjaśniające nie doprowadziło do ustalenia, że decyzja została faktycznie doręczona skarżącemu. W dniu [...] skarżący był nieobecny pod adresem zamieszkania (J. 29) przebywając na stałe w T., jego nieobecność nie była czasowa, nie zastał na drzwiach domu w J. zawiadomienia o doręczeniu decyzji, o pozostawieniu przesyłki u sąsiadki dowiedział się w znacznie późniejszym czasie, mąż sąsiadki p. U. R. wręczył decyzję jakiejś osobie przebywającej na terenie posesji J. 29, tą osobą nie był skarżący, a w końcu decyzja została odesłana do Urzędu Skarbowego. Te okoliczności mogły być potwierdzone dowodami z przesłuchania świadków. Ponadto składający zażalenie podniósł, że doręczenie w sposób określony w art. 149 Ordynacji podatkowej rodzi domniemanie prawne, które może być obalone przeciwdowodem, jeśli osoby o których mowa w tym przepisie nie wykonały swego obowiązku. Postanowieniem z dnia [...] Izba Skarbowa w Ł. utrzymała w mocy postanowienie Urzędu Skarbowego w T. w sprawie nie uwzględnienia wniesionych zarzutów. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja z powodu nie wniesienia w przewidzianym trybie odwołania stała się prawomocna, zaś przedłożone akta sprawy pozwalają na precyzyjne odtworzenie stanu faktycznego sprawy, który wyczerpuje wszystkie znamiona instytucji doręczenia zastępczego, przesądzając tym samym o jego prawidłowości i skuteczności. Ze względu na brak zawiadomienia przez skarżącego o zmianie adresu trafnie przyjęto czasową nieobecność skarżącego. Za niewiarygodne uznał organ odwoławczy twierdzenie o odesłaniu decyzji przez nieznaną osobę. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 11 czerwca 2003r. skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Izby Skarbowej w Ł., zarzucając obrazę przepisu art. 149 Ordynacji podatkowej, przez przyjęcie, że doręczenie decyzji jest skuteczne także w przypadku gdy sąsiad faktycznie nie dokonał doręczenia przesyłki adresatowi. Podniósł, że nigdy nie ma gwarancji, ze sąsiad otrzymane pismo przekaże adresatowi, oraz że tzw. doręczenie zastępcze rodzi domniemanie doręczenia z wszelkimi, także ujemnymi dla nabywcy konsekwencjami procesowymi. To domniemanie może zostać obalone, jeśli osoby wymienione w przepisie art. 149 Ordynacji podatkowej, nie wykonały swego obowiązku (celowo lub z powodu zaniedbania) a adresat nie miał możności temu zapobiec. Ponownie wskazał, że Pani U. R. nigdy nie doręczyła mu decyzji ustalającej zobowiązanie. Okoliczności na to wskazujące wynikają z dokumentów ale mogły i mogą być udowodnione w drodze przesłuchania świadków. Zdaniem skarżącego doręczenie zastępcze w przedstawionych okolicznościach należy uznać za bezskuteczne, w żadnym momencie nie miał on możliwości zapoznania się z treścią decyzji aby mógł złożyć odwołanie. Obowiązek podatkowy zatem nie powstał i nie istnieje, a decyzja jest nieprawomocna. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w Ł. wniosła o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz.1271 ze zm./ stanowiącym, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa /Dz. U. nr 137, poz. 926 z późn. zm/ w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu , pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Przepis ten statuując tzw. doręczenie zastępcze określa w jakich warunkach prawidłowo wykonane jest równoważne w skutkach z doręczeniem, gdzie dokument doręczany rzeczywiście trafia do rąk adresata, tak aby ten mógł się z nim zapoznać. W niniejszej sprawie, z uwagi na czasową nieobecność i niemożność doręczenia decyzji wymiarowych skarżącemu w miejscu jego zamieszkania, przesyłkę pozostawiono u sąsiadki p. U. R., która zobowiązała się doręczyć ją skarżącemu. Zawiadomienie o takim sposobie doręczenia pozostawiono na drzwiach domu skarżącego. Tym samym stwierdzić należy, że organy dokonały doręczenia zastępczego w trybie art. 149 ustawy Ordynacja podatkowa w sposób określony w tym przepisie, a więc z punktu widzenia ustalonych w nim przesłanek - prawidłowy. Spełnione zostały formalne warunki prawidłowego doręczenia zastępczego. Jednakże prawidłowość doręczenia przesyłki nie wyłącza wykazania, że faktycznie przesyłka nie została doręczona adresatowi w taki sposób, aby mógł on się zapoznać z jego treścią. Doręczenie przewidziane w art. 149 Ordynacji podatkowej oparte jest bowiem na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata i że w ten sposób doręczenie zostało dokonane prawidłowo. Jest klasyczną fikcją mającą niewątpliwie rację bytu z punktu widzenia sprawności obrotu. Jednakże fikcja ta jest o tyle zasadna, że u jej podstawy spoczywa założenie, iż co do zasady adresat otrzyma dokument doręczony zastępczo i będzie mógł się z nim zapoznać. Powstaje jednak problem, gdy to założenie nie zostaje spełnione. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę godzi się z poglądami tej linii orzecznictwa ( np. post. SN z 12.01.1973 r. I CZ 157/72, OSNC1973/12/215, post. SN z 4. 09.1970, I PZ53/70 OSNC 1971/6/100), że domniemanie wynikające z art. 149 Ordynacji podatkowej może zostać przez stronę obalone. Strona może dowodzić, że nie otrzymała przesyłki i o nim nie wiedziała, gdyż osoba, której pismo doręczono zastępczo nie oddała jej pisma. Musi mieć możliwość dowodzenia, że faktyczne doręczenie nie miało miejsca. Skoro zaś na organie podatkowym spoczywają obowiązki pełnego i wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy to powinien on rozstrzygnąć także i ten aspekt doręczenia. Jeśli więc skarżący wskazuje, że sąsiadka nie przekazała mu przesyłki i powołuje na tę okoliczność dowody ( w szczególności dowód z przesłuchania osoby), to nie przeprowadzenie tych dowodów, jest uchybieniem procesowym mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ podatkowy powinien przesłuchać p. U. R. na okoliczności doręczenia lub powodów nie doręczenia przesyłki i dopiero wtedy podjęć decyzję co do prawidłowości doręczenia. Dopiero przeprowadzenie tego dowodu umożliwi sądowi ocenę prawidłowości prowadzenia postępowania w celu wyegzekwowania należności wynikającej z doręczonej w taki sposób decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § l ust. l pkt. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 póz. 1270), orzekł jak w pkt. 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.