I SA/Łd 879/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w opłacie targowej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania J. G. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. J. G. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w opłacie targowej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia [...] skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł. W odpowiedzi, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. Uzasadniając ów wniosek podał, że działalność gospodarcza, którą prowadzi przyniosła w bieżącym roku stratę w wysokości 11.626 zł, podobnie jak w latach ubiegłych. Skarżący oświadczył, że wyprzedaje towary poniżej ceny zakupu. Podniósł również, że pomimo kategorycznego zalecenia lekarzy nie poddał się leczeniu w szpitalu, ponieważ wiązałoby się to z koniecznością faktycznej likwidacji działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że z przyczyn finansowych zatrudnia jednego pracownika na pół etatu. Jednocześnie zły stan zdrowia powoduje, że skarżący osiąga zbyt niski obrót w stosunku do kosztów, które jest zobowiązany ponosić. Zdaniem skarżącego, zakończenie wykonywanej działalności nie jest możliwe, bowiem wiązałoby się to z koniecznością odprowadzenia wysokiego podatku od towarów i usług od towarów posiadanych "na stanie magazynowym". Z uzasadnienia wniosku wynika nadto, że skarżący jest zadłużony i nie posiada żadnych oszczędności. Zarządzeniem z [...] skarżący został wezwany do złożeniu wniosku na urzędowym formularzu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wobec braku złożenia wniosku o przyznania prawa pomocy na urzędowym formularzu zarządzeniem z [...] referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Na powyższe zarządzenia skarżący złożył sprzeciw wraz z wypełnionym formularzem o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnianiu sprzeciwu wskazał, że wysłał na adres Sądu wypełniony formularz wniosku w dniu 22 grudnia 2009 r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący rozszerzył swoje żądanie, wnosząc o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że wykonywana działalność gospodarcza przynosi straty, których wysokość wynosi miesięcznie średnio 1.312,50 zł. Wskazał również na zły stan zdrowia, który utrudnia wykonywanie działalności zawodowej. Nadto skarżący oświadczył, że utrzymuje dwie córki w wieku 20 i 10 lat, z którymi, jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, nie mieszka. Z danych zawartych w formularzu wynika, że majątek wnioskodawcy stanowi wyłącznie mieszkanie o powierzchni 81 m2. Według oświadczenia wnioskodawcy jego jedynym źródłem utrzymania pozostaje działalność gospodarcza, która nie przynosi dochodu. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia wniosku przez nadesłanie szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący w piśmie z dnia [...] . wyjaśnił, że jest osobą samotną, a na utrzymanie swojej córki M. G. przeznacza 500 zł miesięcznie, co czyni dobrowolnie, gdyż nie jest zobowiązany do płacenia alimentów. Oświadczył, że miesięcznie ponosi wydatki "domowo-eksploatacyjne" w wysokości 750 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada prawa jazdy i nie może użytkować samochodu, który jest "własnością firmy" podobnie jak inne środki trwałe i towary handlowe. Stwierdził, że niezadowalające wyniki prowadzonej działalności gospodarczej nie pozwalają mu na zatrudnienie kierowcy, nie posiada żadnych lokat bankowych ani osobistych ani związanych z działalnością gospodarczą. Do pisma tego skarżący załączył szereg dokumentów. Według zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 r. skarżący wykazał stratę w wysokkosci89.555. 11 zł. Natomiast według zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 (PIT-36), skarżący osiągnął dochód z działalności gospodarczej w wysokości 12.314 zł, zaś dochód ze wszystkich źródeł wyniósł 24.339 zł. Natomiast z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 (PIT-36), wynika, że skarżący poniósł stratę w wysokości 184.566 zł. Z nadesłanych kwartalnych deklaracji dla potrzeb podatku od towarów i usług wynika, że w pierwszym kwartale 2009 r. skarżący osiągnął obrót w wysokości 31.653 zł, w drugim 46.345 zł, w trzecim 71.687 zł, zaś w czwartym 67.117 zł. W kwartale pierwszym, drugim i czwartym skarżący dokonał zakupu towarów o wartości przekraczającej wysokość obrotów (deklaracja za trzeci kwartał jest niekompletna i nie zawiera stosownych danych). W kwartale trzecim i czwartym skarżący dokonał wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów. Z wyciągów bankowych dotyczących rachunku o nazwie A prowadzonego przez bank A wynika, że saldo operacji za luty i styczeń 2010 r. było ujemne, natomiast za grudzień 2009 r. było dodatnie. Z przedstawionych wyciągów wynika, że rachunek ten jest przez skarżącego zasilany z innego należącego do niego rachunku o nr [...] wyciągu z tego ostatniego rachunku skarżący nie przedstawił. Nadto skarżący posiada rachunek w banku B , na którym posiada odnawialną linię kredytową z limitem 2.000 zł oraz kartę kredytową z limitem 5.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 ppsa. Istotne przy tym jest, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. ,Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przenosząc analizowane przepisy na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, iż skarżący, zakres pierwotnego wniosku o zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi, na złożonym na urzędowy formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych rozszerzył na wszystkie koszty postępowania sądowego. Skoro bowiem z art. 252 § 2 ppsa wynika, że wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, to zakres żądania strony wyznacza żądanie wynikające z wniosku złożonym na formularzu PPF. Z wniosku tego wynika zaś, że skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, nie zaś tylko od wpisu sądowego. Dodatkowo podnieść należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje także zwolnienie od wpisu od skargi. Rozpoznając z kolei merytorycznie wniosek J. G. o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem istnienia przesłanek we wskazanych przepisach, tj. że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie. Ze złożonego oświadczenia, wniosku, kolejnych pism oraz przedłożonych dokumentów wynika wprawdzie, iż prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi straty, co oznacza, iż nie osiąga on dochodów, a na utrzymanie córki skarżący przeznacza 500 zł oraz ponosi wydatki własnego utrzymania w wysokości 750 zł, nie posiada żadnego majątku, poza mieszkaniem, ani też środków pieniężnych. Wyjaśnienia te Sąd uznaje jednakże za niewiarygodne, nadto jako pozostające we wzajemnej sprzeczności. Przede wszystkim podnieść należy, iż działalność gospodarcza skarżącego stanowiąca, jak twierdzi, jedyne źródło utrzymania skarżącego, nie jest, jak twierdzi skarżący, tak dalece niedochodowa, że jedynym powodem dla którego skarżący ją wykonuje, jest obawa zapłaty wysokiego podatku od towarów i usług, od towarów objętych tzw. spisem z natury. Gdyby tak było, nie byłby w stanie pokrywać z tego jedynego bądź zasadniczego źródła dochodów wydatków na utrzymanie mieszkania w wysokości przekraczającej 700 zł oraz dobrowolnie opłacanych alimentów w wysokości 500 zł, tym bardziej że działalność ta przynosi dość znaczne straty, a skarżący dokonuje zakupów towarów. Wyjaśnienia skarżącego są rozbieżne co do wysokości straty z działalności gospodarczej, raz bowiem skarżący podnosi, iż strata ta wynosi rocznie 11.626 zł, co stanowi kwotę 968,83 zł miesięcznie, innym razem twierdzi, iż wynosi ona średnio miesięcznie 1.312,50 zł, natomiast z zeznania podatkowego PIT 36 wynika kwota– 89.555 zł. Oświadczenie co do osiąganych dochodów budzi wątpliwości także dlatego, iż skarżący w 2009r. dokonywał zakupu towarów o wartości przekraczającej obrót, dokonywanie tych zakupów zaś byłoby niemożliwe gdyby skarżący nie posiadał wolnych środków finansowych. Podnieść należy, iż mimo że na gruncie rozliczeń w zakresie podatku dochodowego działalność ta w ostatnich latach przynosiła straty, to stanowi ona realne źródło utrzymania dla strony. Podkreślić należy, że strata jako wynik rozliczenia podatku dochodowego nie dowodzi nierentowności działalności gospodarczej. Strata świadczy, że podatnik poniósł wyższe koszty od osiągniętych w danym roku przychodów. Wysokość kosztów zależy bezpośrednio od wartości (ilości) nabywanych przez podatnika towarów. Wbrew twierdzeniu zawartemu we wniosku o przyrannie prawa pomocy z dnia [...]., skarżący nie utrzymuje na rynku firmy jedynie dzięki "permanentnym wyprzedawaniem stanu magazynowego poniżej ceny zakupu". Przeczy temu towarzysząca dokonywaniu wyprzedaży towaru okoliczność jednoczesnego jego nabywania. Jak bowiem wynika z deklaracji składanych dla potrzeb podatku od towarów i usług, skarżący nabywa towary, a ich wartość przekracza wysokość sprzedaży. Przykładowo według deklaracji VAT-7K za czwarty kwartał 2009 r. skarżący dokonał dostawy towarów o wartości 48.100 zł i zakupił towary oraz usługi o wartości 67.951 zł oraz dokonał wewnątrzwspolnotowego nabycia towarów o wartości 19.017 zł. Powyższe prowadzi do wniosku, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, wnioskodawca nie zamierza wyprzedawać stanów magazynowych, a co istotniejsze posiada środki na zapłatę za zakupione towary. Niewiarogodne, w ocenie Sądu, są również twierdzenia skarżącego, iż prowadzona działalność polega na wyprzedaży towarów poniżej ceny ich nabycia. Zakładając bowiem, iż skarżący jako przedsiębiorąca działa racjonalnie to nie nabywałby nowego towaru, by sprzedawać go poniżej ceny nabycia, a koncentrowałby się na faktycznej wyprzedaży towaru już posiadanego. Wiarygodności oświadczeniom skarżącego przeczy również fakt, iż analogiczne argumenty podnosił we wnioskach o przyznanie prawa pomocy, składanych w sprawach toczących się w przeszłości przed tutejszym Sądem, m.in. w sprawie oznaczonej sygn. akt [...]ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] . znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania. W postępowaniu tym również podnosił, że wykonywana działalność handlowa od kilku lat ogranicza się do wyprzedaży towarów z magazynów, zaś likwidacja działalności nie jest możliwa z uwagi na konieczność zapłaty podatku od towarów i usług, od stanu magazynowego, no co go nie stać. W tych okolicznościach wątpliwe jest, że działalność gospodarcza skarżącego sprowadza się tylko do wyprzedaży towarów magazynowych. Nie sposób też uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącego o prowadzeniu działalności dzięki zaufaniu kontrahentów, udzielających kredytów kupieckich w sytuacji, gdy skarżący, jak twierdzi, nie dokonuje płatności terminowo, co, jak dowodzi doświadczenie życiowe, z pewnością podważa to zaufanie. Sąd nie dał również wiary oświadczeniom strony co do posiadanego majątku. Według tego oświadczenia zawartego we wniosku jedynym składnikiem majątkowym skarżącego jest mieszkanie. Skarżący przemilczał całkowicie fakt, iż posiada samochód ciężarowy ciężarowy marki C. , nabyty w 2004 r. za cenę przekraczającą 70.000 zł. Niewątpliwie wartość tego samochodu w dacie składania formularza PPF, przekraczała 3.000 euro, zatem skarżący winien wykazać ów samochód we wniosku. Podkreślić również należy, iż ów samochód stanowi majątek skarżącego, mimo iż służy do prowadzonej działalności gospodarczej i stanowi jak określił to skarżący "majątek firmy". Ustalenie faktu, iż skarżący posiada samochód ciężarowy ma istotne znaczenie, bowiem jak podkreśla się w orzecznictwie podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie, chociaż części kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., II FZ 80/09, LEX nr 550323 oraz internetowa baza orzeczeń NSA). Sytuację majątkową strony bez wątpienia poprawiłaby sprzedaż bądź wynajęcie posiadanego samochodu, skoro na skutek utraty prawa jazdy nie może go osobiście używać i nie zatrudnia kierowcy. Działanie takie pozwoliłoby z pewnością na pozyskanie dodatkowych środków, chociażby na pokrycie wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Biorąc powyższe pod uwagę, a także fakt, iż wnioskodawca nabywał w ostatnim kwartale 2009 r. znaczne ilości towaru, przekraczające wartość sprzedaży, Sąd uznał, że strona nie poczyniła wszelkich działań celem zgromadzenia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżący na wezwanie nadesłał wyciąg z konta Banku B i konta w banku A z którego wynika, iż w miarę potrzeby jest on zasilany z innego rachunku [...] należącego do skarżącego z którego wyciągu jednak już nie przedstawił. Dokonana powyżej ocena okoliczności faktycznych nie pozostaje, w ocenie Sądu, w kolizji z treścią postanowienia z dnia [...][...] na mocy którego skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Przede wszystkim zauważyć należy, iż łączna wartość wpisów od skarg we wszystkich wszczętych przez skarżącego postępowaniach uległa wobec podjęcia tego postanowienia obniżeniu i wynosi obecnie 1.000 zł. Nie można też zapominać i o tym, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę i korzystający z niezawisłości sędziowskiej, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (postanowienie NSA z [...] , [...] , LEX nr 551930). Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu. TF