I SA/Łd 93/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A spółki cywilnej w Ł. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A spółki cywilnej w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za styczeń, marzec i maj 2006 roku, uchylenia decyzji w części dotyczącej określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za wyżej wymienione miesiące i umorzenia postępowania w sprawie oraz określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń, marzec i maj 2006 roku postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Skargą z [...] r. A. spółka cywilna w Ł. zakwestionowała decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] wydaną w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu za styczeń, marzec i maj 2006 r., uchylenia decyzji w części dotyczącej określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za wyżej wymienione miesiące i umorzenia postępowania w sprawie oraz określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń, marzec i maj 2006 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi (13.866 zł) spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W załączonym do akt oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że prowadzi działalność gospodarczą (handel artykułami przemysłowymi), wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 1.000 zł, w ostatnim roku podatkowym nie osiągnęła zysku (ani też straty), nie posiada również środków trwałych, a stan jej rachunku bankowego wynosi -1.205,40 zł (stan na 30 kwietnia 2012 r.). W piśmie wyjaśniającym skarżąca ujawniła między innymi, że wynajmuje pomieszczenia biurowe i magazynowe, łącznie za 500 zł, jednak obecnie nie ponosi kosztów wynajmu, ponieważ zgodnie z umową zostaną one uiszczone globalnie z końcem 2013 r. Z kolei w uzupełnieniu wniosku przesłała wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, analogiczne wyciągi z rachunków bankowych posiadanych przez wspólników spółki (tj. B. Sp. z o.o. i C. Sp. z o.o.), przedstawiła aktualny bilans oraz rachunek zysków i strat, dokumenty wskazujące na kwotę osiąganego dochodu (przychodu) wspólników z ostatnich 3 miesięcy oraz złożyła odpisy zeznań podatkowych za 2011 r. wspólników spółki (nie przedstawiła jednak bilansów wspólników). Referendarz sądowy, powołując się na treść art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 2 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270; dalej "P.p.s.a."), postanowieniem z 29 czerwca 2012 r. odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że spółka C. w okresie między marcem a czerwcem 2012 r. dysponowała sumami przewyższającymi wpis. Z kolei spółka B. 19 stycznia 2012 r. dysponowała na rachunku kwotą 28.920 zł. W ocenie referendarza, wobec przedstawionej sytuacji majątkowej, w tym zwłaszcza kwoty wypłat dokonywanych z rachunku bankowego przez spółkę C. w okresie objętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżąca spółka ponownie wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazała, że zebrany materiał dowodowy w sposób jednoznaczny pozwalał na stwierdzenie, że przez ostatnie kilka lat nie uzyskiwała przychodów oraz, że jej sytuacja finansowa nie pozwalała na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Podobnie przedstawiała się sytuacja finansowa wspólników. Wypłaty dotyczące spółki C. zostały przeznaczone na jej funkcjonowanie. Natomiast spółka B. w ostatnich 3 miesiącach uzyskała ok. 34.000 zł przychodu i również przeznaczyła te środki na funkcjonowanie, w tym na płace, składki ZUS, telefon itp. Pełnomocnik poinformował jednocześnie, że widniejąca na rachunku spółki B. 19 stycznia 2012 r. kwota 28.920 zł została zajęta i odprowadzona na rachunek Urzędu Skarbowego. Powyższe informacje wskazywały, że wspólnicy skarżącej spółki również nie posiadali środków finansowych i nie mogli pokryć kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz przyznania profesjonalnego pełnomocnika – a tego dotyczy wniosek skarżącej spółki – określa art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w tym także spółce cywilnej, może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Podkreślić należy także, że w świetle wskazanego powyżej art. 246 § 2 P.p.s.a. rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w tym także spółce cywilnej, prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to zatem, że nawet jeżeli zostałby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać jej prawo pomocy, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba z uwagi na wspomnianą już konieczność zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Wniosek skarżącego nie sprostał tak postawionym wymogom. Z analizy dokumentów i wyjaśnień strony skarżącej rzeczywiście wynika, że w 2011 r. oraz w pierwszej połowie 2012 r. nie uzyskała przychodów. Nie ponosi też faktycznie kosztów działalności skoro wydatek z tytułu korzystania z lokalu biurowego i powierzchni magazynowej, ma zostać poniesiony dopiero z końcem 2013 r. Nie ma również powodów do kwestionowania oświadczenia spółki, że aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Z zebranych materiałów wynika zatem jasno, że sama skarżąca spółka obecnie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Nie oznacza to jednak – jak chce podatnik – że poniesienia tych kosztów nie można wymagać od wspólników spółki, a w konsekwencji – że zasługuje na przyznanie prawa pomocy, o które się ubiega. W doktrynie i orzecznictwie wyrażono już zasługujący na akceptację pogląd, zgodnie z którym w sytuacji, gdy stroną skarżącą jest spółka cywilna, ocena czy przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione, musi dotyczyć również finansowych i majątkowych możliwości każdego z jej wspólników. Z uwagi na specyfikę spółki cywilnej przyjąć należy, że do oceny przesłanek jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niezbędne jest złożenie przez wspólników oświadczeń o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W tym wypadku zarówno spółka, jak i wspólnicy muszą wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, str. 265, Warszawa 2007; postanowienie NSA z 16 czerwca 2010 r. I FZ 44/10). W niniejszej sprawie analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych dowodzi, że wspólnik skarżącej – spółka C. – w okresie od 9 marca do 1 czerwca 2012 r. dysponowała środkami pieniężnymi pozwalającymi na pokrycie wpisu sądowego. W tym czasie dokonała bowiem szeregu wypłat z rachunku prowadzonego przez Bank D., to jest: 13 marca wypłaciła 4.950 zł, 20 kwietnia – 1.900 zł, 11 maja – 3.000 zł i 30 maja – 9.500 zł. Wypłatom tym odpowiadały regularne miesięczne wpływy związane z prowadzoną działalnością (w marcu 5000 zł, kwietniu 2000 zł i w maju 15.500 zł). Co istotne wypłat tych spółka C. dokonała już po wniesieniu rozpatrywanej obecnie skargi, czyli w czasie gdy powinna się już liczyć z obowiązkiem poniesienia kosztów wpisu sądowego. Jako wspólnik skarżącej spółki A., musiała mieć wówczas wiedzę, że skarżąca od dawna nie posiada żadnych środków na pokrycie tych kosztów, a zatem musiała się liczyć, że wraz z drugim wspólnikiem będzie musiała o nie zadbać. Powyższe uwagi wprost należy odnieść również do środków posiadanych przez drugiego wspólnika, spółkę B. Spółka ta na swoim rachunku bankowym w dniu 19 stycznia 2012 r., miała zdeponowaną kwotę 28.920,04 zł, wystarczającą na pokrycie kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Środki te zostały wprawdzie zajęte przez komornika prowadzącego egzekucję przeciwko spółce, jednak ich obecność na rachunku świadczyła o tym, że ww. spółka prowadzi działalność (czemu zresztą strona skarżąca nie przeczy). Podatnik nie przedstawił przy tym wyciągów z rachunku spółki B. za luty i kwiecień 2012 r. (przedstawił wyciągi za styczeń, marzec i maj tego roku), nie wyjaśniając dlaczego dokonał takiego wyboru. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na wyrażony w orzecznictwie pogląd, który sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, że nie może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych strona, która bez ważnych powodów pozbawiła się wszelkich środków finansowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87). Innymi słowy rozporządzając swoim majątkiem strona powinna liczyć się z konsekwencjami takiego działania, w szczególności z tym, że świadomie pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Uwagi te odnoszą się wprost do wspólników spółki cywilnej. Dodatkowo przeciwko uwzględnieniu rozpatrywanego wniosku przemawia kwota obrotów wykazana przez spółkę B. w nadesłanych deklaracjach VAT-7. Wynika z nich bowiem, że obroty spółki w okresie od lutego do kwietnia 2012 r. wynosiły odpowiednio: 9.137 zł, 11.558 zł i 13.415 zł. Z okoliczności tej można wysnuć wniosek, że spółka ta prowadzi działalność gospodarczą, której skala pozwala pokryć koszty wpisu w niniejszej sprawie. Na marginesie wskazać wypada, że bardziej szczegółowa analiza sytuacji finansowej wspólników nie była możliwa z uwagi na niekompletne dokumenty przesłane przez podatnika. Mimo to, na podstawie przytoczonych wyżej wniosków z analizy rachunków bankowych wspólników spółki A., wywieźć należy wniosek, że skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tym stanie sprawy sąd, na podstawie art. 245 § 1–3 oraz art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. P.Pij.