I SA/Łd 944/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie: (spr.) Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Rybicki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi Ł. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W., jako wierzyciel, wystosował do Ł. W. upomnienia, wzywające do uregulowania objętych nimi należności, wraz z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji. Następnie wierzyciel wystawił wobec Ł. W. tytuły wykonawcze, o numerach [...] z dnia [...], obejmujący zaległość w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r., oraz [...] z dnia [...] obejmujące zaległości w podatku od towarów i usług za styczeń i wrzesień 2005 r. W dniu 22 czerwca 2006 r. pełnomocnik Ł. W. zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc brak uprzedniego doręczenia pełnomocnikowi strony przedmiotowych upomnień. Pełnomocnik Ł. W. wskazał, iż od chwili doręczenia organowi pełnomocnictwa, pełnomocnik powinien być zawiadamiany o wszystkich czynnościach egzekucyjnych, i wzywany do udziału w nich na równi ze stroną. Pełnomocnik podniósł również, że pełnomocnictwo udzielone mu przez mocodawcę kreuje obowiązek doręczania pełnomocnikowi upomnień wzywających do uregulowania należności. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. uznał zarzuty zgłoszone przez pełnomocnika Ł. W. za niezasadne. Organ podniósł, że upomnienie skierowane jest do zobowiązanego i nie wszczyna ono postępowania podatkowego, jak również egzekucyjnego, ponadto z obowiązującej regulacji prawnej nie wynika, że upomnienie winno być przesłane do pełnomocnika. Na powyższe postanowienie pełnomocnik Ł. W. w dniu 25 lipca 2006 r. wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. W zażaleniu podniósł, że w kwestii doręczeń pełnomocnik winien być uznawany jako podmiot podstawowy, a jego pominięcie w czynnościach procesowych traktuje się tak samo jak pominięcie strony. W dniu [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wydał postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia [...] nr [...]. W jego uzasadnieniu podniósł, że upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229 poz. 1954 ze zm.) warunkuje możliwość wszczęcia egzekucji, a brak takiego upomnienia stanowi negatywną przesłankę jej wszczęcia. Powołany przepis wyraża wprost zasadę upomnienia (zagrożenia) i stanowi o dopuszczalności wszczęcia egzekucji dopiero po uprzednim przesłaniu zobowiązanemu upomnienia. Zgodnie natomiast z treścią art. 40 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi, zatem organy postępowania egzekucyjnego w administracji mają obowiązek doręczania wszystkich pism, w tym także upomnień wynikających z art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pełnomocnikowi strony. Organ uznał jednak, iż treść pełnomocnictwa udzielonego przez Ł. W. wskazuje wyraźnie, iż obejmuje ono umocowanie, do reprezentowania go we wszystkich sprawach podatkowych i egzekucyjnych prowadzonych przez organy podatkowe, zatem jest to pełnomocnictwo rodzajowe, dotyczące dwóch rodzajów spraw, tj. podatkowych oraz egzekucyjnych. Zdaniem organu, ponieważ przesłanie zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 powołanej ustawy, stanowi jedynie przesłankę wszczęcia egzekucji, wydaje się wątpliwym uznanie tej czynności jako "sprawy egzekucyjnej". Dopiero bowiem niezastosowanie się dłużnika do wezwania zawartego w w. w. upomnieniu powoduje uruchomienie egzekucji dochodzonych należności, a więc dopiero wówczas mówić można o sprawie egzekucyjnej. Upomnienie to nie jest ponadto czynnością podejmowaną w toku postępowania podatkowego. Reasumując organ stwierdził, że udzielone przez Ł. W. pełnomocnictwo nie obejmuje umocowania do reprezentowania go na etapie zagrożenia egzekucją, a przed jej wszczęciem, tj, na etapie wysyłania przez wierzyciela upomnień wynikających z art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. jako organ egzekucyjny wydał postanowienie w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów wniesionych na przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Ł. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jego uchylenie i zarzucając naruszenie art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 34 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący podniósł, iż pojęcie czynności egzekucyjnej zawarte w art. 1 a powołanej ustawy jest pojęciem węższym iż pojęcie sprawy egzekucyjnej, rozumianej jako całokształt wszelkich podejmowanych przez organ egzekucyjny działań, zmierzających do zastosowania lub realizowania środka egzekucyjnego, co wynika z wykładni celowościowej. Skarżący zarzucił ponadto, że systematyka powołanych aktów prawnych wskazuje, iż upomnienie o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest czynnością egzekucyjną i winno zostać – stosownie do treści art. 40 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego doręczone pełnomocnikowi strony. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sąd administracyjny wyposażony został w funkcje kontrolne, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji (postanowienia), Sąd ogranicza się do zbadania zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm./). Przy czym, stosownie do treści art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 34 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 – 7, 9 i 10 tej ustawy, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym – także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. W rozpatrywanej sprawie skarżący zgłosił zarzuty na podstawie art. 33 pkt 7. Wierzycielem w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym jest Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. Równocześnie ten sam organ jest także organem egzekucyjnym prowadzącym postępowanie egzekucyjne. Zachodzi więc tożsamość podmiotów. Należy stwierdzić, że w wypadku, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie postępowania procedowania przewidzianego w art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005 r. nr 229 poz. 1954 ze zm.) jest oczywiście bezprzedmiotowe, gdyż nie tylko nie chroni uprawnień zobowiązanego, ale narusza nadto interesy wierzyciela, prowadząc do oczywistego przedłużenia czasu trwania postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z 7 czerwca 2007 r., II FSK 775/05, LEX nr 270329). Ponadto nie jest celowe i dopuszczalne, aby ten sam podmiot (wierzyciel będący równocześnie organem egzekucyjnym) sam przedstawiał sobie swoje stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów. Organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem, wyraża swoje stanowisko co do zgłoszonych zarzutów w postanowieniu wydanym na podstawie art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (postanowieniu w sprawie zgłoszonych zarzutów), a nie w postanowieniu w sprawie stanowiska wierzyciela. Postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela może mieć miejsce jedynie, gdy wierzyciel nie jest równocześnie organem egzekucyjnym. Takie postanowienie jest bezprzedmiotowe, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to ta sama jednostka organizacyjna – ten sam podmiot ("Postępowanie egzekucyjne w administracji – komentarz" R. Hauser, Z. Leoński, wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003 r., str. 105). Analogiczne stanowisko przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 25 czerwca 2007 r. w sprawie o sygn. I FPS 4/06. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za słuszne stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Sz 359/05: "oczywistym jest, iż potrzeba uzyskania stanowiska wierzyciela przed rozpatrzeniem przez organ egzekucyjny zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji nie występuje w sytuacji, gdy egzekucja została wszczęta z urzędu przez organ egzekucyjny będący zarazem wierzycielem, na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, a więc przez jeden i ten sam podmiot, co oznacza też, iż nie zachodzą podstawy prawne do oddzielnego wypowiadania się przez ten podmiot o zasadności zgłoszonego zarzutu – najpierw jako wierzyciel i oddzielnie - jako organ egzekucyjny. Przyjmowanie stanowiska odmiennego – a więc przyjmowanie, że stanowisko w formie podlegającego zaskarżeniu postanowienia wierzyciel obowiązany jest zajmować także wtedy, gdy jest on równocześnie organem egzekucyjnym wskazywać musiałoby na to, że ustawodawca jest nieracjonalny, skoro temu samemu podmiotowi (wierzycielowi będącemu zarazem organem egzekucyjnym) w tejże samej kwestii (zasadność zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego) nakazuje wypowiadać się dwukrotnie, przyjmując przy tym zasadę, że jako organ egzekucyjny podmiot ten związany jest swoją wypowiedzią wyrażoną w odpowiedniej formie w roli wierzyciela, i że każde z tych stanowisk wyrażone przez ten sam podmiot występujący w różnej roli, podlega odrębnej kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej. Przeciwnie, za w pełni racjonalne uznać należy takie stanowisko w rozpatrywanej kwestii, które kierując się z jednej strony potrzebą sprawnego funkcjonowania organu egzekucyjnego, z drugiej zaś strony niczym nie ograniczając prawa zobowiązanego do obrony jego interesu prawnego, przyjmuje brak podstawy prawnej do wydawania postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji wówczas, gdy tym wierzycielem jest sam organ prowadzący tę egzekucję". W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez kierownika statio fisci –naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe. W tym stanie rzeczy, podzielając powyższe stanowisko, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. A.B.