II SA/Łd 1023/12

Dnia 22 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA: Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia NSA: Anna Stępień Protokolant Pomocnik sekretarza sądowego Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - oddala skargę. m.ch. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., w dalszej części uzasadnienia, jako K.p.a.), art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm., wskazywana także, jako ustawa) po rozpatrzeniu odwołania P. R., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak [...], w sprawie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 lutego 2011r. do dnia 30 września 2011r. w wysokości 2.214zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji oraz kosztami upomnienia, łącznie kwotę 2.484,98zł. Ze zgromadzonych w sprawie akt administracyjnych wynika, iż decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. rozstrzygnął o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych na dziecko – S. R. za okres od 1 lutego 2011r. do 30 września 2011r. oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – K. R. za okres od 1 lutego 2011r. do 30 września 2011r., dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko – S. R. za okres od 1 lutego 2011r. do 30 września 2011r., łącznie kwotę 2.350,13zł. W dniu 16 marca 2012r. na poczet należności zobowiązany P. R. uiścił kwotę 40,76zł, zaś w dniu 23 kwietnia 2012r. do organu wpłynął wniosek o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 lutego 2011r. do 30 września 2011r.. W uzasadnieniu wskazał, iż jak wynika z dokumentów sprawy, P. R. mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie wnioskodawcy z tytułu umowy o pracę w wysokości około 1.470zł netto miesięcznie, żona jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nadto na okres od 1 stycznia 2012r. do 30 czerwca 2012r. rodzina strony otrzymywała dodatek mieszkaniowy w wysokości 137,27zł, zaś stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania zamykają się w kwocie około 488zł. Wyjaśniając brak możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia organ podkreślił, iż kwota zadłużenia jest w istocie kwotą już pobraną przez stronę w przeszłości i niewątpliwie znajdowała się w jej dyspozycji. Obowiązek zwrotu nie powinien być natomiast postrzegany jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ponieważ na mocy decyzji z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. rozstrzygnął o uznaniu za nienależnie pobrane przedmiotowego świadczenia. A skoro tak, to strona jest obowiązana zwrócić całą kwotę uznaną za nienależnie pobraną wraz z ustawowymi odsetkami. Umorzenie tych kwot jest natomiast sytuacją nadzwyczajną, zgodnie bowiem z art. 30 ust. 1 i ust. 8 ustawy – osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu z odsetkami. Organ podkreślił, iż o umorzeniu rozstrzyga organ administracji w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Następnie organ stwierdził, iż mając na uwadze cały zgromadzony materiał i obowiązujące przepisy prawa, należało dojść do przekonania, iż na przeszkodzie do pozytywnego załatwienia wniosku stoi niebudzący wątpliwości interes społeczny. Pozostawienie w dyspozycji strony nienależnie pobranych świadczeń prowadziłoby do nieuzasadnionego obarczenia obowiązkiem spłaty jego osobistego długu wszystkich obywateli. W terminie prawem przewidzianym odwołanie złożył P. R., który zarzucił nierzetelne rozpatrzenie sprawy i nie uwzględnienie, że najstarszy syn S. R. uczęszczał do szkoły pełny drugi semestr. Nadto, iż składając podanie w dniu 9 lutego 2012r. o ponowne przywrócenie terminu do odwołania, przedstawił odpowiednie zaświadczenie, w świetle którego nie jest prawidłowe stwierdzenie organu, iż nastąpiło nienależne pobranie świadczenia za okres od 1 lutego 2011r., skoro syn strony był słuchaczem do dnia 30 czerwca 2011r.. W ocenie strony okres ten powinien zamykać się na dniu 1 lipcu 2011r. i wówczas kwota powyżej 2.000zł byłaby adekwatnie pomniejszona, jako dodatek na trzecie dziecko. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., podzielając stanowisko wywiedzione przez organ I instancji utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium scharakteryzowało przepis art. 30 ust. 9 ustawy w kontekście uznania administracyjnego. Podkreśliło, iż korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, ale wybór ten nie może być dowolny, musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi umorzyć nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami, co oznacza możliwość negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. W dalszej części rozważań Kolegium przywołało ustalony w sprawie stan faktyczny i stwierdziło, iż jego analiza uzasadnia utrzymanie w mocy decyzji organu I Instancji. Organ zgodził się, iż sytuacja materialna rodziny strony jest trudna, ale nie zachodzą żadne szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Rodzina posiada stałe dochody, które w ocenie organu pozwalają na spłatę zadłużenia, choćby w ratach. W odpowiedzi na argumentację odwołania Kolegium wskazało, iż podniesione w nim okoliczności pozostają bez wpływu na wynik niniejszego postępowania. Dotyczą bowiem postępowania zakończonego decyzją organu I instancji z dnia [...], która wraz z upływem terminu do wniesienia odwołania stała się ostateczna i jej postanowienia są wiążące. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. R. podtrzymał stanowisko przedstawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podkreślił, iż w jego ocenie organ winien uwzględnić fakt, iż syn S. R. był słuchaczem roku szkolnego do dnia 30 czerwca 2011r., a co za tym, kwota do zwrotu winna być naliczona od dnia 1 lipca 2011r. wraz z dodatkiem na trzecie dziecko. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., podzielając swoje dotychczasowe stanowisko wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej w uzasadnieniu przywoływana jako P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, mając na względzie regulację art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Przedmiotem oceny legalności w niniejszej sprawie jest decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, odmawiająca skarżącemu umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Przepis ten stanowi, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Nie ulega wątpliwości w realiach niniejszej sprawy, iż wydana została w dniu [...] ostateczna decyzja orzekająca o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Okoliczność ta ma dla niniejszego postępowania decydujące znaczenie co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze, w decyzji tej organ administracji publicznej uznał, że określone świadczenie rodzinne pobrane przez skarżącego było świadczeniem nienależnie pobrane, a nadto ustalona została wysokość owego świadczenia. Ponadto dla uzasadnienia stanowiska przesądzającego zasadę obowiązku zwrotu powyższego świadczenia, jak i dla wykazania wysokości kwoty podlegającej zwrotowi organ przywołał określone okoliczności usprawiedliwiające działania organu w powyższym zakresie. Wobec tego, iż decyzja z dnia [...] stała się ostateczna, nie jest możliwe odnoszenie się przez Sąd w toku niniejszego postępowania do przesłanek uzasadniających samą zasadę obowiązku zwrotu, jak i do zakresu tego obowiązku. W niniejszym postępowaniu Sąd kontroluje wyłącznie prawidłowość decyzji odmawiającej skarżącemu umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Dla możliwości ubiegania się o takie umorzenie konieczne jest istnienie obowiązku zwrotu takiego świadczenia, orzeczonego decyzją ostateczną. Tym samym postępowanie sądowe wywołane skargą na decyzję odmawiającą umorzenia nienależnie pobranych świadczeń nie może rozciągać się na postępowanie chronologicznie wcześniejsze, w którym zapadło już ostateczne rozstrzygnięcie określające zakres obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Po drugie, ograniczony ramami zaskarżonej decyzji jest także zakres argumentacji mogącej usprawiedliwiać potrzebę wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego. Skarżący odwołując się do okoliczności, które – w jego ocenie – winny uzasadniać skrócenie okresu, w którym pobierane było nienależne świadczenie, a tym samym zmniejszenie kwoty takiego świadczenia, w żadnym razie nie wskazuje okoliczności mogących podważać legalność rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Jak już była o tym mowa, przepis art. 30 ust. 9 ustawy pozwala na: umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie termin płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Odwołując się do przesłanek określonych w powyższym przepisie organy administracji w sposób prawidłowy konkludowały, iż przesłanka szczególnie uzasadnionych okoliczności ma charakter wyjątkowy. Nie może być zatem interpretowana rozszerzająco i rozciągana na stany faktyczne, które pozbawione są cech szczególnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że użyty w art. 30 ust. 9 ustawy zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin (vide: wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 września 2010r., w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 298/10, LEX nr 759130; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 26 października 2010r., w sprawie sygn. akt II SA/Bd 775/10; wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 października 2010r., w sprawie sygn. akt II SA/Łd 742/10 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Ponadto wykładnia przepisu art. 30 ust. 9 ustawy wskazuje, iż instytucja umorzenia należności czy to w całości, czy też w części winna być stosowana wyjątkowo, i to jedynie w sytuacjach gdy realnie nie jest możliwe odzyskanie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w drodze postępowania egzekucyjnego, bądź gdy takowe dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę zobowiązaną albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania (vide: wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 marca 2012r., w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 768/11, LEX nr 1146158) Organy przed wydaniem zaskarżonej decyzji ustaliły, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci w wieku 14 i 10 lat. Rodzina skarżącego utrzymuje się z jego wynagrodzenia za pracę w kwocie około 1500zł netto miesięcznie, a jego żona jest bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponadto rodzina skarżącego w okresie od stycznia do czerwca 2012r. otrzymywała dodatek mieszkaniowy w kwocie około 137zł, zaś wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynosiły 488zł. Rodzina skarżącego nie korzystała z pomocy społecznej, a dzieci nie otrzymywał stypendiów. Analizując powyższe okoliczności z punktu widzenia treści art. 30 ust. 9 ustawy, organy obu instancji doszły do prawidłowego wniosku, iż nie wypełniają one przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Owszem sytuacja rodziny skarżącego jest trudna, o czym może świadczyć chociażby wysokość uzyskiwanych dochodów. Nie jest ona jednak wyjątkowa i nie znamionuje szczególnych okoliczności. Rodzina skarżącego dysponuje bowiem środkami, które mogą służyć do pokrycia świadczeń pobranych w nienależny sposób. Nawet jeśli nie może to nastąpić jednorazowo, to możliwy i realny jest zwrot owych świadczeń w częściach. Rozmiar takiego świadczenia, uwzględniając sytuację rodziną i majątkową skarżącego, nie musi w ujęciu miesięcznym podkopać podstaw egzystencji rodziny skarżącego, a już tylko ta okoliczność w sposób przekonywujący uzasadnia wydane rozstrzygnięcie. Niespełnienie przez skarżącego przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących jego rodziny pozwala pominąć ocenę zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z art. 7 K.p.a.. Skoro uznaniowy charakter owej decyzji zawarty w słowach "organ może", pozwala organowi odmówić umorzenia nienależnie pobranego świadczenia nawet w razie spełnienia wskazanej powyżej przesłanki, to jej niespełnienie przez skarżącego czyni bezprzedmiotowym rozważania na temat tego czy wydając zaskarżoną decyzję organ miał na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. a.bł.