II SA/Łd 1029/18

Dnia 29 stycznia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski, Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] znak [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. M., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.tp. Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania A. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko B. K. za okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. oraz o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z należnymi odsetkami za opóźnienie. Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że na wniosek strony Prezydent Miasta Ł. uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm. – dalej jako: ustawa) orzekł o przyznaniu stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko B. K., w wysokości po 500,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. W dniu 19 października 2017 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z firmy A Sp. z o.o. Sp.k. z dnia 11 października 2017 r., z treści którego wynika, iż strona była zatrudniona w spółce na podstawie umowy zlecenia w okresie od dnia 28 listopada 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach w firmie B Sp. z o.o. Sp.k. z dnia 11 października 2017 r., które wskazuje, iż strona była zatrudniona na umowę zlecenie w okresie od dnia 6 grudnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. Organ I instancji po zapoznaniu się z dokumentami uznał, iż zaszły podstawy do ponownego przeliczenia dochodu strony. W następstwie, decyzją z dnia [...] r., orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko B. K. w wysokości 500,00 zł. miesięcznie za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r. oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami. A. K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazując na zapisy art. 2 pkt 19 i 20, art. 7, art. 18 ust. 6, art. 25, art. 48 ust. 1 i ust. 2 ustawy podkreślił, iż podziela ocenę organu I instancji, iż podjęcie przez stronę zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia w firmie A od dnia 28 listopada 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r. oraz w firmie B od dnia 6 grudnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. daje podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego i ponownego przeliczenia dochodu rodziny. Organ odwoławczy wskazał, iż zasadnie uwzględniono dochód uzyskany strony za miesiąc grudzień 2016 r. w wysokości 1503,50 zł jako dochód uzyskany za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu w spółce A oraz za miesiąc styczeń 2017 r. w wysokości 356,49 zł jako dochodu uzyskanego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu w spółce B. Ponownie przeliczając dochód na osobę w rodzinie strony w okresie od stycznia 2017 r. do sierpnia 2017 r. organ wyliczył kwotę 1330,00 zł, która przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W następstwie powyższego oraz z uwagi na zapis art. 18 ust. 6 ustawy organ stwierdził, iż świadczenie wychowawcze na dziecko B. K. nie przysługuje stronie od dnia 1 stycznia 2017r. Organ uwzględnił także, iż jak wynika z dokumentów zarówno w firmie A jak i B strona była zatrudniona do dnia 31 sierpnia 2017 r. Mając zatem na uwadze zapis art. 18 ust. 5 ustawy dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodu utraconego. Wyliczył, iż dochód na osobę w rodzinie w okresie od dnia 1 września 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. wyniósł 400 zł i nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W następstwie organ ustalił, iż stronie ponownie przysługuje świadczenie od dnia 1 września 2017 r. A. K. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 18 ust. 6 ustawy poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym doszło do spełnienia przesłanek stanowiących podstawę do utraty prawa do świadczenia wychowawczego; - art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym. Nadto, strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w szczególności przepisów: - art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, podczas gdy dokładna analiza sprawy i materiału dowodowego doprowadziłaby do konkluzji uzasadniającej uchylenie zaskarżonej decyzji, - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] r., podczas gdy w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W konkluzji strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. pełnomocnik strony skarżącej poparł skargę i wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentów na okoliczność uzyskiwanego przez skarżącą dochodu. Pełnomocnik złożył dokumenty w postaci umów zlecenia, zaświadczeń o zarobkach, wyciągu z rachunku bankowego należącego do matki skarżącej, który został wskazany jako rachunek do rozliczeń dochodów uzyskiwanych przez skarżącą z tytułu dochodów umów zlecenia oraz PIT-y 11 za lata 2016 i 2017. Umowy zlecenia dotyczą okresu od stycznia 2017 do sierpnia 2017 roku. Złożone dokumenty dotyczą okresu od stycznia 2017 do sierpnia 2018 roku i zostały złożone na okoliczność wykazania, iż skarżąca nie uzyskiwała dochodów przekraczających kryterium dochodowe w weryfikowanym okresie oraz celem wykazania, że nie wystąpiła ciągłość w przekroczeniu kryterium dochodowego. Pełnomocnik strony precyzując stanowisko oświadczył, iż sprowadza się ono do wykazania, iż skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe tylko dwukrotnie w weryfikowanym okresie, co w konsekwencji nie może mieć wpływu na prawo do uzyskiwania świadczenia przez skarżącą, ponieważ nie przekraczała ona kryterium dochodowego w sposób ciągły. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu opisanym w powołanych przepisach prawa, co tym samym uzasadnia ich uchylenie w całości. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W świetle art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zgodnie zaś z zapisem art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Dochód ustalany jest z uwzględnieniem instytucji uzyskania i utraty dochodu (art. 7 ustawy). Jednocześnie z definicji "dochodu członka rodziny" (art. 2 pkt 2 ustawy) wynika, że jest nim wynik podzielenia rocznego dochodu przypadającego na członka rodziny przez liczbę miesięcy w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, czyli uśredniony arytmetycznie, w takiej samej wysokości w każdym miesiącu. Jednocześnie osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 25 ust. 1 ustawy). W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Stosownie zaś do treści art. 18 ust. 6 ustawy, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy przypomnieć trzeba, iż decyzją z dnia [...]r. na wniosek skarżącej, organ I instancji przyznał prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Z kolei u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legło ponowne przeliczenie dochodu rodziny skarżącej wobec ustalenia, iż skarżąca w okresie, na jaki przyznano świadczenie wychowawcze, podjęła zatrudnienie, z którego dochód spowodował przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W dniu 19 października 2017 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z firmy A Sp. z o.o. Sp.k. z dnia 11 października 2017 r., z treści którego wynika, iż strona była zatrudniona w spółce na podstawie umowy zlecenia w okresie do dnia 28 listopada 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach w firmie B Sp. z o.o. Sp.k. z dnia 11 października 2017 r., które wskazuje, iż strona była zatrudniona na umowę zlecenie w okresie od dnia 6 grudnia 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. Mając powyższe na uwadze organy dokonały ponownego przeliczenia dochodu rodziny, w wyniku którego ustaliły, iż przekroczone zostało kryterium dochodowe. Sąd podziela ocenę organów administracji publicznej, iż powzięcie informacji o dochodzie uzyskiwanym przez stronę w okresie na jaki przyznane zostało świadczenie wychowawcze obligowało organ do ponownego przeliczenia dochodu rodziny strony. Jednakże Sąd staje na stanowisku, iż organy dokonały tegoż przeliczenia w sposób nieprawidłowy. Jak wynika z akt sprawy organy zakwalifikowały dochód uzyskany przez skarżącą z tytułu opisanych umów zlecenia jako dochód uzyskany, o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy. Czytamy w nim, iż w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Zdaniem Sądu, analizując zapis przytoczonej normy prawnej podzielić należy interpretację tutejszego Sądu, przestawioną w wyroku z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 436/18 (dostępny, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Z zapisu art. 7 ust. 3 ustawy wywieść zatem należy, iż dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a tak otrzymana całkowita kwota podzielona przez 12 miesięcy oraz liczbę członków rodziny. Podstawową przesłanką do przyznania świadczeń wychowawczych jest bowiem spełnienie kryterium dochodowego rozumianego jako przeciętny miesięczny dochód uzyskany w skali roku kalendarzowego. Jednocześnie przyjmuje się, że zasada ta ma również zastosowanie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc dochód ten również należy liczyć w stosunku rocznym (por. wyroki WSA w Krakowie: z dnia 5 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 789/14, z dnia 31 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 280/14). W innym wypadku jednorazowe doliczenie kwoty dochodu uzyskanego w roku następującym po roku, z którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczenia, decydowałoby w sposób znaczący o przyznaniu takiego świadczenia i pozbawiałoby wsparcia rodzinę o stosunkowo niskich dochodach. Praktyka taka stałaby w sprzeczności z art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.) stanowiącym, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 1202/14). Tymczasem organy, jak wynika z uzasadnień zaskarżonych decyzji, ponownie przeliczając dochód rodziny skarżącej doliczyły dochód strony uzyskany za miesiąc grudzień 2016 r. w wysokości 1503,50zł jako dochód uzyskany za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu w spółce A oraz za miesiąc styczeń 2017 r. w wysokości 356,49 zł jako dochód uzyskany za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu w spółce B. Organy ograniczyły się do analizy dochodu uzyskanego w ww. dwóch miesiącach, a zdaniem Sądu okresem, który powinny brać pod uwagę jest okres od miesiąca po uzyskaniu dochodu do końca okresu świadczeniowego. Zatem dochód uzyskany z umów zlecenia winien być podzielony w stosunku miesięcznym przez ww. okres, a nie doliczony tak, jak gdyby był osiągany co miesiąc. Dodatkowo organy winny rozważyć i mieć na uwadze kwestię występowania owych dochodów w okresie na jaki przyznano świadczenie w kontekście sformułowania ustawowego "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia". Według strony skarżącej oznacza to, iż dochód uzyskany za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu ma być uzyskiwany w kolejnych okresach i musi mieć charakter ciągły, aby mogło to mieć wpływ na zastosowanie art. 7 ust. 3 ustawy w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego. Zdaniem Sądu trudno nie zgodzić się z taką interpretacją ww. przepisu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, dostrzec bowiem trzeba, iż w przypadku umowy zlecenia dochód może mieć charakter zmienny, co za tym jednorazowa zmiana sytuacji dochodowej w całym okresie na jaki została zawarta umowa nie powinna pociągać za sobą negatywnych następstw dla uprawnionej. Głównym bowiem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym związanych z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Oznacza to zatem, że podstawowym obowiązkiem organów stosujących przepisy tej ustawy jest poszukiwanie takiej wykładni przepisów, która w jak najpełniejszy sposób wpisze się w realizację tego celu i w możliwie najbardziej adekwatny sposób będzie odzwierciedlała aktualny poziom dochodów osoby wnioskującej i członków jej rodziny (vide wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt. II SA/Rz 210/18). Z art. 7 ust. 3 ustawy wynika wprost, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, albowiem doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Tak więc dochód uzyskany w jednym miesiącu w ogóle nie wpływa na prawo do świadczeń wychowawczych, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (por. odpowiednio np. wyrok z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 99/18 dotyczący świadczeń rodzinnych i dochodu ustalonego zgodnie z art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych odpowiadającym treścią art. 7 ust. 3 ustawy). Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, iż celowe jest uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w kontekście wystąpienia przesłanek określonych w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, co czyni zasadnym zarzuty skargi w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które niewątpliwie ma istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracyjny zastosuje się do powyższej oceny prawnej, przeprowadzi rzetelne postępowanie wyjaśniające w kontekście wystąpienia w sprawie przesłanki zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej i podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie. Organ podda pod rozwagę dane wynikające z dokumentów przesłanych przez Centrum Świadczeń Socjalnych w zestawieniu z dokumentami przedłożonymi przez stronę. W przypadku rozbieżności w wysokości wskazywanych dochodów poczyni kroki celem jednoznacznego wyjaśnienia ich wysokości. Przede wszystkim zaś argumenty swego rozstrzygnięcia, sposób wyliczenia dochodu rodziny strony, którego wynik ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, poszczególne elementy równania przedstawi w sposób umożliwiający stronie samodzielną weryfikację. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), c) oraz art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie o przyznanym pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzeniu (pkt 2 sentencji wyroku) znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.). A.B.