II SA/Łd 1033/12

Dnia 24 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant pomocnik sekretarza Agata Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr SKO [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania H. W., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania zasiłku stałego. Jak ustalono w toku postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] nr [...] organ I odmówił H. W. pomocy finansowej w formie zasiłku stałego w miesiącu czerwcu 2012 r., argumentując, że dochód strony przekracza czterokrotnie ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji H. W. nie zgodził się z wyliczoną kwotą swoich dochodów, stwierdzając, że na każdą osobą niepełnosprawną zasiłki wypłacane są z budżetu państwa i jeżeli on nie otrzymuje zasiłku, to ktoś inny pobiera zasiłek zamiast niego. Odwołujący podkreślił, że aby mieć dochód z gospodarstwa rolnego, to trzeba je uprawiać. Strona nie uprawia gospodarstwa, ponieważ wydzierżawiła je nieodpłatnie. Dzierżawca natomiast uprawia pole w ramach czynu społecznego i nie ma z tego tytułu żadnych dochodów. Odwołujący podniósł, że jest w wieku produkcyjnym i żadnej emerytury nie otrzymuje. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 ust 1, art. 3 ust 4, art. 7 art. 8 ust. 1 pkt. 1 i ust. 3-13, art. 36 pkt 1 lit. a oraz art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175 , poz. 1362 ze zm.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że H. W. (urodzony [...]) mieszka sam. Ma do dyspozycji dwa pomieszczenia, z których zajmuje jedno. Mieszkanie ogrzewane jest węglem i skromnie wyposażone. Strona ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Jest w wieku poprodukcyjnym i otrzymuje emeryturę z ZUS-u. Wnioskodawca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego. Dochód strony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynosił w czerwcu 2012 r. - 2085,48 zł i na jego wysokość składały się emerytura w kwocie 399,59 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 1685,89 zł (8,1444 ha przeliczeniowego x 207 zł). W ocenie Kolegium ustalony stan faktyczny sprawy stanowił podstawę do wydania przez organ I instancji decyzji o odmowie przyznania zasiłku stałego z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego. Jednocześnie organ II instancji zauważył, że art. 8 ust. 9 ustawy z góry przyjmuje, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Przepis ten nie przewiduje jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane przez osobę ubiegającą się o pomoc społeczną, czy też nie i z jakiego powodu oraz, czy rzeczywiście przynosi ono dochody. Dochód z gospodarstwa rolnego jest obliczany jako iloczyn powierzchni gospodarstwa w hektarach przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Wprowadzając ten przepis ustawodawca przyjął fikcję prawną, według której posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H. W. wyraził swoje niezadowolenie z wydanej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy G. o odmowie przyznania H. W. zasiłku stałego stwierdził, iż odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa i brak jest jakichkolwiek podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego, a w szczególności do stwierdzenia jej nieważności. Zasadniczym problemem na tle rozpoznawanej sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy organy obu instancji zasadnie oceniły, że skarżący będąc współwłaścicielem gospodarstwa rolnego (nawet jeśli jest ono wydzierżawione bezpłatnie) osiąga z tego tytułu dochód, który przewyższa ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, uprawniające do przyznania zasiłku stałego, wobec czego brak jest podstaw prawnych do przyznania rzeczonego świadczenia. W ocenie Sąd stanowisko organów orzekających w sprawie zasługuje w pełni na aprobatę. Zasiłek stały jest świadczeniem przyznawanym w ramach pomocy społecznej, unormowanym przez ustawodawcę w art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), przywoływanej dalej w tekście jako "ustawa". Rozważany zasiłek przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 37 ust. 1 pkt 1), bądź pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 37 ust. 1 pkt 2). Wobec powyższego nie budzi wątpliwości fakt, że warunkiem przyznania zasiłku stałego jest po pierwsze - niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy i po drugie - osiąganie dochodu na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium dochodowego. Co istotne, oba warunki muszą zostać spełnione łącznie. Wysokość ustawowego kryterium dochodowego w rozumieniu § 1 pkt 1 lit. a i lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 127, poz. 1055), zwanego dalej w skrócie "rozporządzeniem", dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł, natomiast dla osoby w rodzinie – 351 zł. Z kolei, za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 i następne ustawy uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 8 ust. 4). Przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł (art. 8 ust. 9 w zw. z § 1 pkt 2 lit. e rozporządzenia). Brzmienie przywołanego wyżej przepisu art. 8 ust. 9 ustawy nie budzi - w ocenie Sądu - jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych i prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca wprowadził w tym wypadku zasadę, że właściciel gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód w określonej przepisami prawa wysokości z 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od tego, czy i w jaki sposób korzysta z tego gospodarstwa. Także w orzecznictwie sądów administracyjnym na tle art. 8 ust. 9 ustawy ukształtowała się jednolita linia orzecznicza, iż przepis ten dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje apriorycznie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia tego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz, czy rzeczywiście przynosi ono dochody (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 724/09 - Lex nr 582495, z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1154/11 - Lex nr 1149123, 17 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1103/11 - Lex nr 1149111, 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1327/10 – Lex nr 744974). Przenosząc poczynione wyżej ogólne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą z orzeczonym na stałe umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Strona jest w wieku poprodukcyjnym i otrzymuje emeryturę z ZUS-u wysokości 399,59 zł miesięcznie. Nadto skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,1444 ha, z którego dochód w miesiącu czerwcu (a więc miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku) wyniósł 1685,89 zł. Zatem dochód skarżącego w miesiącu czerwcu 2012 r. wynosił łącznie 2085,48 zł i został w przekonaniu składu orzekającego określony przez organy obu instancji w sposób zgodny z przepisami prawa. Rację ma przy tym Kolegium twierdząc, iż bez wpływu na wysokość tak ustalonego dochodu pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność bezpłatnego wydzierżawienia gospodarstwa rolnego, skoro - jak zostało to już podniesione na wstępie rozważań - niekwestionowaną zasadą jest osiąganie przez właściciela gospodarstwa rolnego określonego normami prawnymi dochodu z 1 ha przeliczeniowego. Nieistotny jest wobec tego fakt, że strona bezpłatnie wydzierżawia posiadane gospodarstwo rolne, pozbawiając się tym samym dochodu i przerzucając ciężar utrzymania siebie na podatnika, jeżeli jednym z podstawowych zadań pomocy społecznej jest usamodzielnienie osób i rodzin korzystających z tej pomocy i ich integracja ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy), a osoby korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy) (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1328/10 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Op 414/10 – Lex nr 993545). W zaistniałej sytuacji organy administracyjne trafnie oceniły, że dochód skarżącego w wysokości 2085,48 zł znacząco, bo aż czterokrotnie, przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące 477 zł, wykluczając tym samym możliwość przyznania zasiłku stałego, pomimo tego, że skarżący jest pełnoletnią osobą samotnie gospodarującą, niezdolną do pracy. W motywach zaskarżonej decyzji Kolegium rzeczowo, zgodnie z zasadami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśniło skarżącemu przesłanki, które zadecydowały o wydaniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Podsumowując, Sąd stwierdził, że kontrolowana decyzja Kolegium nie narusza przepisów prawa materialnego, ani też procedury administracyjnej w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego skargę należało oddalić. O powyższym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.151 p.p.s.a. B.A.