II SA/Łd 1054/12

Dnia 7 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant Pomocnik sekretarza sądowego Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 15, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r., nr 86 poz. 732 ze zm.), art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003r. nr 139 poz. 992 ze zm.), w związku z art. 42 ustawy z dnia 7 września 2003r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., nr 1 poz. 7 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...], którą uznano za nienależnie pobrane prze M. K. świadczenie w postaci zaliczki alimentacyjnej, na dziecko A. D., za okres od dnia 1 lipca 2007r. do dnia 31 lipca 2008r. w kwocie 250,00 zł. miesięcznie, jednocześnie nakazując zwrot owego nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, iż w/w decyzją z dnia z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o zwrocie zaliczki alimentacyjnej nienależnie pobranej przez M. K. na dziecko A. D., a łączna wysokość należności podlegających zwrotowi stanowi kwotę 3 250 złotych. Jednocześnie zobowiązano M. K. do zwrotu tejże kwoty wraz z należnymi odsetkami. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. K. wyjaśniając, iż w okresie od dnia 1 lipca 2007r. do dnia 31 lipca 2008r. jej córka A. D. uczęszczała do szkoły zawodowej przy ul. A w Ł., co potwierdza kserokopia zaświadczenia, zatem sporne świadczenia były należne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uzasadniając podjęte rozstrzygniecie wyjaśniło, iż wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2006r. M. K. wystąpiła do Prezydenta Miasta Ł. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz A. D.. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał wnioskowane świadczenie na okres od dnia 1 września 2006r. do dnia 31 sierpnia 2007r. w kwocie 250 zł. miesięcznie. Następnie w dniu 21 sierpnia 2007r. M. K. wystąpiła do Prezydenta Miasta Ł. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz A. D. na okres zasiłkowy 2007/2008. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał zaliczkę alimentacyjną na okres od dnia 1 września 2007r. do dnia 31 sierpnia 2008r. w kwocie 250 zł. miesięcznie. W dniu 10 sierpnia 2012r. do organu pierwszej instancji wpłynął odpis postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] [...] w Ł. z dnia [...], nr [...] o umorzeniu na wniosek wierzyciela postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika alimentacyjnego P. D.. Zgodnie z powyższym dokumentem wierzycielka złożyła wniosek o umorzenie postępowanie z dniem 30 czerwca 2007r. Kolegium podkreśliło, iż warunkiem korzystania ze świadczeń w postaci zaliczki alimentacyjnej jest bezskuteczność egzekucji świadczeń alimentacyjnych prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego, zaś skoro w przedmiotowej sprawie egzekucja prowadzona wobec dłużnika alimentacyjnego została z dniem 30 czerwca 2007r. umorzona na wniosek wierzyciela, to przesłanka bezskuteczności egzekucji nie jest spełniona, a zatem z dniem 30 czerwca 2007r. przestała istnieć podstawa do pobierania przedmiotowego świadczenia przez M. K. na dziecko A. D., co musiało skutkować uznaniem spornego świadczenia za nienależnie pobrane. Dodatkowo organ wyjaśnił, iż sam fakt kontynuowania przez córkę nauki w szkole zawodowej nie ma wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Każde bowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego niezależnie od jego przyczyn powoduje, że brak jest podstaw do wypłaty świadczenia, nie jest bowiem spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji. Powyższą decyzję M. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, podtrzymując zarzuty podniesione w odwołaniu. Do skargi dołączyła zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] – [...] w Ł. z dnia [...] o wszczęciu egzekucji w zakresie należności od dnia 30 czerwca 2007r. do dnia 30 czerwca 2008r. przeciwko dłużnikowi P. D. na wniosek wierzyciela A. D.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi w zaś grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 270 z 2012r. ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.) Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji o uznaniu za nienależnie pobraną oraz o zwrocie przez M. K. zaliczki alimentacyjnej nienależnie pobranej w okresie od dnia 1 lipca 2007r. do dnia 31 sierpnia 2008r. wykazała, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż jak słusznie zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r., nr 786, poz. 732 ze zm.), która wprawdzie utraciła moc obowiązującą w związku z wejściem w życie z dniem 1 października 2008r. przepisów ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.), jednakże przepisy przejściowe nowej ustawy expressis verbis w art. 42 ust. 1 nałożyły na osobę, która nienależnie pobrała zaliczki alimentacyjne obowiązek ich zwrotu, odsyłając w tym zakresie w ust. 2 tego przepisu, do stosowania przy rozpatrzeniu spraw o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne do zasad i trybu określonych w przepisach dotychczasowej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. W rozpoznawanej sprawie okolicznością niekwestionowaną zarówno przez skarżącą, jak i organ pozostaje fakt, iż decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał skarżącej zaliczkę alimentacyjną na dziecko A. D. w kwocie 250 złotych miesięcznie na okres od dnia 1 września 2006r. do dnia 31 sierpnia 2007r., podobnie jak to, że decyzją [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał skarżącej na dziecko A. D. zaliczkę alimentacyjną w kwocie 250 złotych miesięcznie na okres od dnia 1 września 2007r. do dnia 31 lipca 2008r. Ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w art. 15 nakłada na osobę, która pobrała nienależnie zaliczkę alimentacyjną obowiązek jej zwrotu, nie definiując jednak pojęcia nienależnie pobranego świadczenia oraz zasad i trybu dochodzenia przez organ zwrotu nienależnie pobranych zaliczek, wobec czego Kolegium trafnie oceniło, kierując się dyspozycją art. 18 ust. 2 ustawy, iż w niniejszej sprawie należało zastosować odpowiednio przepisy art. 30 ust. 2 i następne ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.).. W rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 wskazanej ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne (w tym wypadku zaliczki alimentacyjne) uważa się świadczenia rodzinne (zaliczki alimentacyjne) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych (zaliczek alimentacyjnych) albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych (zaliczek alimentacyjnych) w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ustawa postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w treści art. 2 pkt 1 zawiera legalną definicję bezskutecznej egzekucji, za którą uznaje się m.in. egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich trzech miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, co oznacza brak możliwości wyegzekwowania w okresie poprzedzających trzech miesięcy pełnej sumy przypadających od dłużnika alimentacyjnego świadczeń na rzecz osoby uprawnionej należnych za wszystkie nieuregulowane okresy świadczeniowe. Powołując się na powyższą definicję organ odwoławczy uznał, że skoro postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] [...] w Ł., z dnia [...] nr [...] umorzono, na wniosek wierzyciela postępowanie egzekucyjne, prowadzone wobec dłużnika alimentacyjnego P. D., to nie została spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji, a w konsekwencji, z dniem 30 czerwca 2007r., przestała istnieć podstawa do pobierania przedmiotowego świadczenia przez M. K. na dziecko A. D., co musiało skutkować uznaniem spornego świadczenia za nienależnie pobrane. Powyższe twierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest w ocenie sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, co najmniej przedwczesne. Skarżąca złożyła bowiem do akt sprawy zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] [...] w Ł., z dnia [...] o wszczęciu egzekucji przeciwko dłużnikowi P. D. na wniosek wierzyciela A. D., w zakresie należności od dnia 30 czerwca 2007r. do dnia 30 czerwca 2008r. Wprawdzie owo zawiadomienie zostało złożone na etapie postępowania przed sądem administracyjnym, jednakże już w odwołaniu skarżąca wskazywała, iż wydając postanowienie z dnia [...] które stanowiło podstawę działania organów w niniejszej sprawie Komornik nie wziął pod uwagę okoliczności , iż A. D. w roku szkolnym 2007/2008, a więc w okresie którego dotyczy kwestionowana decyzja, uczęszczała do szkoły zawodowej. Zestawiając zatem daty zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego - 25 września 2012r. i wydania zaskarżonej decyzji, tj. [...], należy dojść do wniosku, iż Kolegium wydając decyzję winno wziąć pod uwagę okoliczność wszczęcia przez Komornika postępowania egzekucyjnego wobec P. D. w zakresie należności od dnia 30 czerwca 2007r. do dnia 30 czerwca 2008r. i wyjaśnić, czy faktycznie przestała istnieć przesłanka bezskuteczności, a w konsekwencji podstawa do pobierania spornego świadczenia przez M. K. na dziecko A. D., co ostatecznie warunkowało nakaz zwrotu zaliczki alimentacyjnej, jako nienależnie pobranej. Brak ustaleń organu odwoławczego, co do faktycznego zaistnienia bezskuteczności egzekucji za okres od dnia 1 lipca 2007r. do dnia 31 lipca 2008r., stanowi w realiach niniejszej sprawy naruszenie ogólnych zasad postępowania, obligujących organy do wyjaśnienia wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wynik postępowania, wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego niezbędnego dla prawidłowego rozstrzygnięcia (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.). Z akt administracyjnych nie wynika, aby organ odwoławczy wzywał skarżącą do wyjaśnienia wskazanej wyżej okoliczności, którą sygnalizowała w toku postępowania odwoławczego. Tymczasem obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego niewątpliwie należy do podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Organy winny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Należy podkreślić, iż szczególnie rygorystycznie zasada informowania stron musi być przestrzegana w postępowaniu, w którym - tak jak w niniejszej sprawie - uczestniczą podmioty nieprofesjonalne. Takie zachowanie organu służy także realizacji wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Zasada ta nie może być rozumiana jedynie jako postulat określonego zachowania, lecz stanowi ona obowiązującą normę prawa, z której wynikają konkretne dyrektywy wiążące organy administracji publicznej w toku podejmowanych przez nie czynności procesowych (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 października 2009r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 476/09 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 8 grudnia 1992r., w sprawie o sygn. akt SA/Lu 694/92, "Wspólnota" nr 44/1993, str. 18). Konkludując należy wskazać, iż skoro z dniem 25 września 2012r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] – [...] w Ł. zawiadomił o wszczęciu egzekucji przeciwko dłużnikowi P. D. na wniosek wierzyciela A. D., w zakresie należności od dnia 30 czerwca 2007r. do dnia 30 czerwca 2008r., to Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobligowane było wskazanymi wyżej regulacjami Kodeksu postępowania administracyjnego, do wyjaśnienia, czy przesłanka bezskuteczności egzekucji warunkująca przyznanie przedmiotowego świadczenia faktycznie nie istniała w momencie orzekania przez organ odwoławczy, bowiem skarżąca, choć w nie w bezpośredni sposób, to jednak wskazywała na fakt, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...] nie odzwierciedlało intencji strony, o czym świadczy złożone wraz z odwołaniem zaświadczenie z dnia 31 sierpnia 2012r., iż A. D. w roku szkolnym 2007/2008 uczęszczała do zasadniczej szkoły zawodowej, a co znalazło odzwierciedlenie w złożonym da akt sądowych zawiadomieniu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] [...] w Ł. o wszczęciu egzekucji przeciwko dłużnikowi P. D., na wniosek wierzyciela A. D.. Brak poczynionych przez organ odwoławczy ustaleń we wskazanym zakresie, musiał skutkować stwierdzeniem, iż organ odwoławczy uchybił wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, a także oceny tego materiału w sposób przewidziany w art. 80 k.p.a., w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a.. Powyższe z kolei obligowało sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. a.bł.