II SA/Łd 1064/02

Dnia 5 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie Asesor Ewa Alberciak,, Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (spr.), Protokolant Asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2005 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Ł. J. K. sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji o rejestracji pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o rejestracji pojazdu marki RENAULT MEGANE, na który wydano dowód rejestracyjny seria [...] nr [...] i tablice rejestracyjne nr [...] dla C Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. Przedmiotowy samochód został zarejestrowany jako samochód ciężarowy-uniwersalny na podstawie przedłożonych faktur zakupu, wystawionych na C Spółka z o.o. w Ł. i zaświadczenia o przeprowadzeniu badania technicznego oraz opisu zmian dokonanych w pojeździe. Nie zostało przedstawione świadectwo homologacji, które stanowiłoby podstawę do rejestracji pojazdu jako samochodu ciężarowego-specjalnego a nie osobowego, rejestracja dokonana została jedynie na podstawie opisu technicznego sporządzonego przez uprawnioną stację kontroli pojazdów. W dniu 30 listopada 1998 r. pojazd został zbyty i przerejestrowany na P. P. i L. P., którym C sprzedało samochód. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniając stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta wskazało, iż zgodnie z treścią przepisów art. 59 ust. 1 i ust.3 ustawy z dnia 1 lutego 1983r. Prawo o ruchu drogowym – obowiązującej do dnia 31 grudnia 1997r. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 lutego 1993r. w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów (Dz.U. z 1996r., Nr 155, poz. 722) w przypadku dokonania przeróbki pojazdu, organ dokonujący rejestracji może wpisać do dowodu tylko takie dane stwierdzone przez stację kontroli pojazdów, które odnoszą się do dopuszczalnej ładowności, liczby miejsc i masy całkowitej. W przypadku zmian powodujących zmianę charakteru samochodu konieczne jest przeprowadzenie postępowania homologacyjnego, stosownie do § 55 i § 56 w/w rozporządzenia. W przedmiotowym pojeździe, posiadającym homologację jako samochód osobowy, dokonano zmian konstrukcyjnych przystosowujących pojazd do przewozu ładunków. Rejestracja tak zmienionego samochodu wymagała zatem przedłożenia świadectwa homologacji. Przedmiotowa decyzja o rejestracji została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 157 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Adresatem tej decyzji było A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. i Bank B S.A. Doręczono ją także organowi dokonującemu rejestracji i Prokuratorowi Prokuratury Okręgowej (w wyniku jego sprzeciwu zostało wszczęte postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji). A Spółka z o.o. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...], domagając się jej uchylenia i umorzenia postępowania w sprawie. Spółka wskazała, powołując się na argumenty podniesione już w piśmie złożonym przed wydaniem decyzji, iż bezpodstawne jest orzekanie o stwierdzeniu nieważności decyzji, która nie istnieje jak również decyzji, której adresat nie istnieje. Samochód został zbyty w listopadzie 1998r. i została wydana nowa decyzja – dowód rejestracyjny, brak zatem bezwzględnej przesłanki umożliwiającej stwierdzenie nieważności tj. decyzji opatrzonej kwalifikowaną wadą prawną. Organ nie odniósł się w ogóle do zarzutu braku adresata decyzji (w piśmie złożonym w toku postępowania strona informowała o wykreśleniu w grudniu 2000 r. spółki C z rejestru handlowego wskutek połączenia jej z A, przy czym ta ostatnia była spółką przejmującą). Ponadto argument organu, iż stwierdzenie nieważności jest uzasadnione rażącym naruszeniem prawa nie znajduje merytorycznego uzasadnienia, bowiem nie wystąpiła oczywista sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Warunki i tryb rejestracji pojazdów określał § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 1993 r. Ministra Transportu i Gospodarki Wodnej w sprawie rejestracji, ewidencji i oznaczania pojazdów (Dz.U. Nr 37, poz. 164), zgodnie z którym przy wniosku o rejestrację należało złożyć oryginał dowodu własności pojazdu, a jeżeli pojazd był zarejestrowany - także ostatni dowód rejestracji. Jeśli było wymagane badanie techniczne to również dowód tego badania - § 3 ust. 5 tego Rozporządzenia. Nie istniał zatem nałożony na właściciela obowiązek przedstawienia świadectwa homologacji, jeżeli zgodnie z art. 64 ust. 1 i ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym pojazd podlegał badaniom technicznym i wystawiony został odpowiedni dokument poświadczający ich wykonanie. Strona zwróciła także uwagę na niejednolitą wykładnię przepisów dotyczących konieczności przedstawienia świadectwa homologacji, dokonywaną przez sądy i organy administracji. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. . Utrzymując w mocy własną decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło argumentację w niej zawartą. Uznało za niezasadne twierdzenie strony, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest bezprzedmiotowe, z uwagi na brak adresata i decyzji, fakt zbycia pojazdu nie powoduje bowiem w ocenie Kolegium automatycznie utraty bytu prawnego decyzji. Eliminacja aktu administracyjnego z obrotu jest możliwa jedynie na skutek okoliczności określonych w przepisach prawa. Organ odniósł się również do zarzutu, iż merytoryczne rozpoznanie sprawy także nie ma uzasadnienia i wskazał, iż zmiany dokonane w pojeździe mogły stwarzać możliwość wykorzystania go jako samochodu ciężarowego-uniwersalnego i skutkowały konkretnymi zmianami w dowodzie rejestracyjnym, który w przeciwieństwie do świadectwa homologacji nie stwierdza, jaki typ samochodu występuje w obrocie. Wskazało także, iż obecnie, w dacie wydawania decyzji stwierdzającej nieważność, wykładnia przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym i przepisów powołanego rozporządzenia w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów jest już ugruntowana, a odmienny od prezentowanego w niniejszej decyzji pogląd strony i Rzecznika Praw Obywatelskich nie został podzielony przez Sąd Najwyższy. Sąd ten uznał, iż przeróbki zmieniające charakter pojazdu wymagają każdorazowo uzyskania świadectwa homologacji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi strona - A spółka z o.o.- wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zarzuciła naruszenie przepisów art. 7 k.p.a.- poprzez brak wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym, art. 8 k.p.a.- poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do organów Państwa, art. 77 i art. 78 k.p.a. - przez nieuwzględnienie wniosku dowodowego i art. 30 § 4 k.p.a. przez przyjęcie, iż A ma przymiot strony. Ponadto w jej ocenie nastąpiło naruszenie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym i rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów oraz rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Wodnej w sprawie rejestracji, ewidencji i oznaczania pojazdów poprzez przyjęcie, iż w tym przypadku niezbędne było uzyskanie świadectwa homologacji. W uzasadnieniu strona przedstawiła zarzuty zaprezentowane we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniosła ponadto, iż nie może ona obecnie ponosić konsekwencji błędnego działania organów administracji, dokonujących rejestracji pojazdu na podstawie przedstawionych przez stronę dokumentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył o następuje: Skarga w niniejszej sprawie została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego –Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie w sprawie nią wszczętej nie zostało do tego dnia zakończone. Zgodnie z art. 97 § 1 i art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1271 z późn.zm.) i art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawa ta podlegała zatem rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga jest zasadna. Sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. nr 153, poz. 1269). Kontrolują zarówno zgodność zaskarżonego aktu z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami postępowania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami i podstawą prawną skargi, nie może jedynie (poza wypadkiem wady powodującej konieczność stwierdzenia nieważności decyzji) orzekać na niekorzyść strony (art. 134 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Szczegółowa analiza akt niniejszej sprawy wykazała, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie stanowi - zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a.- podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W postępowaniu nie brała bowiem udziału – bez swej winy - jedna ze stron. Podkreślić należy, iż przez "brak udziału" należy rozmieć zarówno sytuację, w której strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu jak również taką, gdy nie brała udziału w istotnych czynnościach podejmowanych na etapie postępowania przygotowawczego. Co istotne, skonkretyzowana w treści art. 10 §1 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym nakłada na organ to postępowanie prowadzący obowiązek zapewnienia stronie prawnych możliwości podejmowania przez podmiot wszelkich czynności, które mogą przyczynić się do obrony jej interesów (Sąd podziela w tym zakresie pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 1998r. sygnatura akt I SA/Lu 652/97, opublikowanym w Systemie Informacji Prawnej LEX Wydawnictwa Prawniczego LEX pod nr 34721). Zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję stwierdzającą nieważność decyzji w przedmiocie rejestracji pojazdu. Przed wszczęciem postępowania pojazd ten został zbyty przez C P. P. i L. P. którym to zgodnie z art. 61 ustawy Prawo o ruchu drogowym zbywca wydał dowód rejestracyjny. Stwierdzenie nieważności decyzji o rejestracji pojazdu ma więc wpływ na ewentualną sytuację prawną nabywcy rzeczy i byt prawny wydanej na jej rzecz decyzji w przedmiocie rejestracji pojazdu. Nie ma zatem wątpliwości, iż aktualny właściciel przedmiotowego pojazdu posiada interes prawny – w rozumieniu art. 28 k.p.a. - w występowaniu w toczącym się postępowaniu administracyjnym jako strona tego postępowania. Organy administracji winny dołożyć wszelkich starań, by w toku wszystkich etapów postępowania zarówno poprzedni, jak i aktualny właściciel pojazdu brał w nim udział. Tymczasem w decyzji stwierdzającej nieważność wskazano Bank B jako adresata, zaś w postanowieniu o wszczęciu postępowania w przedmiocie stwierdzenie nieważności jako adresaci zostali wymienieni P. P. i L. P.. Brak jest jednak dowodu doręczenia tych aktów adresatom. W zaskarżonej decyzji, jako adresatów decyzji nie wskazano P. P. i L. P., z akt administracyjnych nie wynika także, aby brali oni udział w tym etapie postępowania. Wskazane wyżej uchybienie procesowe nie może zostać w żaden sposób konwalidowane, prowadzenie postępowania bez niezawinionego przez stronę braku udziału stanowi bezwarunkową podstawę wznowienia tego postępowania i to niezależnie od tego, czy to naruszenie procedury ma wpływ na treść decyzji czy też nie (Sąd podziela w tym zakresie pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 1 lipca 1999r. sygnatura akt IV SA 595/99, opub. w LEX pod nr 47888). Zaskarżone decyzje zostały także wydane z naruszeniem art.7, 77, 80, 11 i 107 § 3 k.p.a. Wbrew wymogom, wynikającym z powołanych przepisów organ administracji nie odniósł się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Nie wyjaśnił bowiem, na jakiej podstawie uznał stronę skarżącą za następcę prawnego C spółki z o.o. w rozumieniu art. 30 § 4 k.p.a. W aktach sprawy brak jest dokumentów, dotyczących połączenia C ze skarżącą spółką, nie oceniono też – mimo zarzutu strony skarżącej - ewentualnego przejścia na skarżącą uprawnień wynikających z decyzji Prezydenta Miasta Ł. w przedmiocie rejestracji pojazdu i dopuszczalności takiego przejęcia w świetle art. 283 i 284 § 1 k.h. To uchybienie mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji winien zapewnić udział aktualnego właściciela pojazdu i wykazać dostateczną aktywność, aby zapewnić tej stronie czynny udział we wszystkich czynnościach całego postępowania. Winien także przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy skarżąca stała się, w wyniku połączenia z C spółką z o.o., następcą prawnym tej ostatniej w przedmiocie uprawnień wynikających z rejestracji pojazdu. Wynik oceny dowodów winien zostać przedstawiony w uzasadnieniu decyzji. Dopiero wykonanie powyższych zaleceń umożliwi dokonanie oceny, czy decyzja o rejestracji pojazdu dotknięta jest wadą skutkującą konieczność stwierdzenia jej nieważności. Z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego dającego podstawę do wznowienia postępowania i mogących mieć wpływ na wynik postępowania na podstawie przepisu art. 145 §1 pkt 1 lit. b i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Uchybienia dotyczyły bowiem całego postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym. Czyniło to celowym, dla końcowego załatwienia sprawy, uchylenie obu decyzji na podstawie art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Każda ze stron ponosi we własnym zakresie koszty postępowania (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), strona skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego nie złożyła bowiem do chwili zamknięcia rozprawy wniosku o zwrot kosztów postępowania.