II SA/Łd 112/19

Dnia 4 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2019 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] roku nr [...]. MR Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] r. Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że po rozpoznaniu wniosku strony, organ I instancji decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na I. S. na okres od 1 października 2018 r. do dnia 30 września 2019 r. z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Organ I instancji wyliczył, iż miesięczny dochód w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł 822,01 zł, zaś kryterium dochodowe ustawodawca ustalił na kwotę 800 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji M.S. wyjaśniła, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,5975 ha przeliczeniowego i użytkownikiem 1,8410 ha przeliczeniowego. Za ziemię, którą użytkuje płaci dzierżawę, w 2017 roku było to 2400 zł. Strona dodała, iż gospodarstwo jest jedynym źródłem utrzymania rodziny, a w czerwcu 2017 r. uprawy zniszczył grad, w 70% na działkach użytkowanych, a w całym gospodarstwie w 42 %. Strona wniosła o pozytywne załatwienie sprawy, załączyła kopie umowy dzierżawy, oświadczenie właściciela dzierżawionych działek, oświadczenie producenta rolnego oraz protokół z oszacowania szkód w gospodarstwie. Przywołaną a wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy, wskazując w szczególności na zapisy art. 2 pkt 5, pkt 14 i pkt 19, art. 4 ust. 2 i ust. 3, art. 5, art. 7 ust. 5, art. 18 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 – dalej jako: ustawa) świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1892 oraz z 2018 r. poz. 1588 i 1669). Przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2017 r. - 3.399 zł (tj. 283,25 zł miesięcznie) - obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2018 r. (M.P. z 2018 r., poz. 911). W przypadku, gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się. Dochód rodziny oznacza zaś sumę dochodów członków rodziny, a dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Organ odwoławczy zauważył, iż rodzina skarżącej składa się z 3 osób i stanowi ją M. S., P. S. i (mąż) oraz córka I. S. W roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego lub po tym roku, jak skarżąca zaznaczyła we wniosku, nie nastąpiła utrata, jak i nie nastąpiło uzyskanie dochodu przez członka rodziny. Jak wynika z akt sprawy dochód rodziny w 2017 r., stanowił: - dochód wnioskodawczyni z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 8,4385 ha przeliczeniowego wyliczony na kwotę 28.682,46 zł (w tym: 6,5975 ha przeliczeniowego grunty własne i 1,8410 ha przeliczeniowego grunty dzierżawione - powierzchnie wynikające z kopii decyzji: Wójta Gminy K. z dnia [...].01.2017 r. ustalającej wymiar podatku rolnego na 2017 r., Wójta Gminy R. z dnia [...].02.2017 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r., Wójta Gminy R. z dnia [...].02.2017 r. w sprawie podatku rolnego na 2017 r.); - zasiłek chorobowy z KRUS w kwocie 910,00 zł (zaświadczenie z dnia 17.09.2018 r.). Miesięczny dochód rodziny strony za 2017 r. organ wyliczył na kwotę 2.466,04 zł [(28.682,46 zł + 910,00 zł = 29.592,46 zł) : 12 miesięcy], na osobę w rodzinie wyniósł zatem 822,01 zł (2.466,04 zł : 3 osoby). Organ podsumował, iż niewątpliwie kwota ta przekracza kwotę określoną w art. 5 ust. 3 ustawy, tj. kwotę 800,00 zł uprawniającą do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Odpowiadając na zarzuty odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, iż przy obliczeniu dochodu rodziny należy uwzględnić, zgodnie z dyspozycją ustawy m.in. dochód z gospodarstwa rolnego, w tym także uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 6 art. 7 ustawy, tj. (pkt 1) na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z przedstawioną przez skarżącą kopią umowy dzierżawy z dnia 30 stycznia 2016 r. umowa ta została zawarta na okres 10 lat i zgłoszona do ewidencji gruntów. Wydzierżawiający zawarł niniejszą umowę w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (§ 8 umowy). Skarżąca złożyła oświadczenie, że nie jest małżonkiem wydzierżawiającego, jego zstępnym lub pasierbem, ani małżonkiem zstępnego lub pasierba, jak też osobą pozostającą z wydzierżawiającym we wspólnym gospodarstwie domowym lub małżonkiem takiej osoby. Jednocześnie, zdaniem organu, strony nie ustaliły czynszu dzierżawnego (§ 5), lecz świadczenie w postaci 3t zboża. W ocenie organu wobec takiego zapisu nie znajduje w sprawie zastosowania przepis art. 7 ust. 7 ustawy, w myśl którego dochód rodziny uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 6, pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy. Przedstawiona przez skarżącą kopia oświadczenia wydzierżawiającego potwierdza jedynie, iż za 2017 r. otrzymał tytułem umowy pszenicę stanowiącą równowartość 2.400,00 zł, zatem brak jest, w opinii organu, podstaw do pomniejszenia dochodu rodziny z dzierżawionego gospodarstwa rolnego o czynsz dzierżawny, bowiem takiego umowa nie przewiduje. Organ dodał, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, tzn. czy czerpie się z niego korzyści materialne. Tym samym okoliczność strat poniesionych w gospodarstwie rolnym, na którą skarżąca powołuje się w odwołaniu, nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy. M.S. nie podzielając stanowiska organu odwoławczego, zawartego w ww. decyzji z dnia [...] r., złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżąca wskazując na zapis art. 693 k.c. podkreśliła, iż czynsz dzierżawny może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju, zatem świadczenie w zbożu i podpisane oświadczenie właściciela użytkowanych działek powinno być uwzględnione w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do pomniejszenia dochodu rodziny z dzierżawionego gospodarstwa rolnego o czynsz dzierżawny, bowiem takiego umowa nie przewiduje. Fakt, iż czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju nie oznacza, w ocenie organu, że w niniejszej sprawie odliczeniu od dochodu uzyskanego przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego powinna podlegać podana w oświadczeniu przez wydzierżawiającego kwota, stanowiąca równowartość otrzymanej w 2017 roku pszenicy. Organ zaznaczył, iż w treści art. 7 ust. 7 ustawy wyraźnie wskazano na "zapłacony czynsz", a zatem na czynsz wyrażony w pieniądzu, wyrażenie czynszu w naturze powoduje, że nie poddaje się on weryfikacji w sposób pozwalający na bezsporne określenie w pieniądzu jego wartości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Badając zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Konieczne było zatem wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przechodząc do oceny merytorycznej przypomnieć należy, iż przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] r. odmawiającą stronie skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na córkę I. S. na okres od 1 października 2018 r. do dnia 30 września 2019 r. z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Okolicznością sporną jest kwestia ustalenia dochodu w rodzinie skarżącej, jako że przekroczenie kryterium dochodowego legło u podstaw kwestionowanej decyzji, którą to okoliczność strona neguje. Z uwagi na powyższe koniecznym jest przypomnienie, iż stosownie do art. 5 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200,00 zł. Przy czym, dochód oznacza dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220), tj. dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody (wymienione w ustawie o świadczeniach rodzinnych) niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym zasiłki chorobowe określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Co istotne w sprawie, w myśl przepisu art. 7 ust. 5 ustawy - w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1892 oraz z 2018 r. poz. 1588 i 1669). Przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2017 r. 3.399 zł (tj. 283,25 zł miesięcznie) - obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2018 r. (M.P. z 2018 r., poz. 911). W przypadku gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się (art. 7 ust. 10 ustawy). Dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy), a dochód członka rodziny (art. 2 pkt 2 ustawy) to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Mając na uwadze przywołane normy prawne, w niniejszej sprawie organ wyliczył dochód trzyosobowej rodziny strony skarżącej, a następnie miesięczny dochód na członka rodziny skarżącej, przyjmując jako składniki tegoż dochodu: - dochód strony z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 8,4385 ha przeliczeniowego (w tym: 6,5975 ha przeliczeniowego grunty własne i 1,8410 ha przeliczeniowego grunty dzierżawione) w kwocie 28.682,46 zł; - zasiłek chorobowy z KRUS w kwocie 910,00 zł (zaświadczenie z KRUS). Czyniąc stosowne wyliczenia organ ustalił, iż miesięczny dochód rodziny za 2017 rok wyniósł 2.466,04 zł [(28.682,46 zł + 910,00 zł = 29.592,46 zł) : 12 miesięcy], zatem na osobę w rodzinie wyniósł 822,01 zł. W ocenie Sądu czyniąc powyższe wyliczenia organ bezpodstawnie odmówił stronie skarżącej zastosowania w ustalonym stanie faktycznym przepisu art. 7 ust. 7 ustawy, w myśl którego dochód rodziny uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 6, pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy. Organ odmówił odliczenia od dochodu rodziny kwoty uiszczonej tytułem czynszu dzierżawnego wywodząc, iż z § 5 umowy dzierżawy zawartej w dniu 30 stycznia 2016 r. nie wynika, aby strony umowy określiły czynsz dzierżawny, który zdaniem organu winien być wyrażony w pieniądzu, wskazując jedynie na świadczenie w naturze określone jako 3t zboża. Organ nie uwzględnił oświadczenia wydzierżawiającego, z którego wynika, iż w 2017 roku za dzierżawę działek otrzymał pszenicę o równowartości 2400 zł. Podkreślić należy, iż umowa dzierżawy jest umową dwustronnie zobowiązującą, konsensualną i wzajemną, której istota wynika z przepisu art. 693 Kodeksu cywilnego. Stosownie do przywołanej normy prawnej przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju (art. 693 § 2 k.c.). Zdaniem Sądu, umowa dzierżawy zawarta przez skarżącą z wydzierżawiającym w dniu 30 stycznia 2016 r., na warunkach określonych w art. 7 ust. 6 ustawy, spełnia wszelkie wymagania stawiane umowie dzierżawy określone w art. 693 § 1 k.c. Nie sposób podzielić stanowiska organu, iż przedmiotowa umowa nie zawiera zapisów dotyczących czynszu dzierżawnego, takie zapisy widnieją w pkt 2 § 5 umowy i wskazują na świadczenia innego rodzaju, w tym wypadku 3 tony zboża. Skoro ustawodawca konstruując umowę dzierżawy dopuścił, aby strony kształtując jej warunki mogły pominąć rozliczenie w pieniądzach, to nie jest dopuszczalne, aby organ administracji wprowadzał takie ograniczenie. W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ bezpodstawnie odmówił skarżącej odliczenia od dochodu kwoty odpowiadającej przekazanemu wydzierżawiającemu świadczenia innego rodzaju. Tym bardziej, iż na tę okoliczność strona przedłożyła oświadczenie tegoż wydzierżawiającego, z którego wynika, iż skarżąca przekazała mu w 2017 r. za dzierżawę 3 tony pszenicy o równowartości 2400 zł. Co więcej, nie sposób podzielić poglądu organu, iż w treści art. 7 ust. 7 ustawy wyraźnie wskazano na "zapłacony czynsz", a zatem na czynsz wyrażony w pieniądzu. Trudno dostrzec powiązanie pomiędzy przedmiotowym sformułowaniem a oceną organu, iż odnosi się wyłącznie do płatności w pieniądzu. Wręcz przeciwnie, jeżeli przepis ten dotyczy rozliczeń związanych z umową dzierżawy, a regulacja Kodeksu cywilnego dopuszcza w przypadku tego rodzaju umowy rozliczenie w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju, to niedopuszczalne jest wprowadzanie dodatkowych, sztucznych ograniczeń, które nie znajdują oparcia w przepisach prawa. Z uwagi na powyższe, ponownie rozpatrując wniosek skarżącej organ obowiązany będzie uwzględnić przedstawione stanowisko Sądu, okoliczność zawarcia umowy dzierżawy oraz wynikające z niej świadczenia uiszczane tytułem czynszu dzierżawnego, w stosunku do którego zastosuje zapis art. 7 ust. 7 ustawy. W następstwie powyższego, organ - ustalony dochód rodziny skarżącej uzyskany z gospodarstwa rolnego - pomniejszy się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy. Reasumując, wobec naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego błędną wykładnię, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji wyroku. dc