II SA/Łd 1140/13

Dnia 16 stycznia 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla budynku gospodarczego postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 1140/13 Uzasadnienie T.M. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla budynku gospodarczego. Ze złożonego oświadczenia, a także z dodatkowych dokumentów i wyjaśnień złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest współwłaścicielem 70-metrowego domu, położonego na działce o powierzchni 552 m2. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1700 zł. Dodatkowo wynajmuje dom, z czego jako współwłaściciel uzyskuje 160 zł dochodu. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że spłaca również kredyt, którego rata wynosi 449 zł oraz opłaca składkę ubezpieczenia na życie w wysokości 56 zł. Skarżąca wyjaśniła również, że w czerwcu 2013 r. sprzedała posiadane papiery wartościowe (łącznie na kwotę 122 152,84 zł), jednakże pieniędzy tych już nie posiada, przekazała je bowiem córce, która spłaciła kredyt zaciągnięty na zakup mieszkania. Dodała także, że córka przeprowadziła szereg prac remontowych w ich domu, a także opłaciła pobyt w sanatorium oraz zagraniczną wycieczkę. Zachowała przy tym kwotę 24 000 zł na podatek (mniej więcej tyle powinien wynieść), przelewając ją na konto córki. Kwotę 7500 zł otrzymała od syna na wcześniejszą spłatę kredytu zaciągniętego w 2011 r. Z kolei przelew 6000 zł, który otrzymała od córki, to było oddanie pożyczonych pieniędzy syna. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). Ustosunkowując się do wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, należy stwierdzić, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że deklarowane przez skarżącą dochody kształtują się na poziomie ok 1600 zł netto (emerytura i dochód z wynajęcia domu). Jednakże wysokość dochodu nie może stanowić jedynej okoliczności branej pod uwagę przy rozważaniu zasadności przyznania prawa pomocy. Podstawowe znaczenie dla negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej ma fakt, że skarżąca w czerwcu 2013 r. uzyskała kwotę ponad 122 000 zł z tytułu sprzedaży posiadanych przez nią papierów wartościowych. Fakt gospodarowania tak dużą kwotą nie daje podstaw do twierdzenia, że wnioskodawczyni jest osobą ubogą. W ocenie referendarza sądowego wymagany na obecnym etapie postępowania wpis sądowy w kwocie 500 zł, jak również przyszłe i ewentualne koszty sądowe (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienie wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a ewentualny wpis od skargi kasacyjnej – 250 zł), w zestawieniu z kwotą otrzymaną za zbycie papierów wartościowych, uprawniają do twierdzenia, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na koszty postępowania. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy w niniejszej sprawie nie może być podnoszona przez skarżącą okoliczność przekazania córce kwoty uzyskanej ze sprzedaży, czy też wydatkami na remont domu bądź wcześniejszą spłatę jednego i konieczność uiszczania rat drugiego kredytu. Przede wszystkim w dniu składania skargi (24 października 2013 r.), a więc gdy skarżąca już powinna spodziewać się konieczności poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowym, wciąż dysponowała znacznymi środkami. Na jej koncie w tym dniu saldo wynosiło ponad 35 000 zł. Co więcej – w dniu otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego (26 listopada 2013 r.), saldo na jej koncie wynosiło ok. 25 000 zł. Nie można zatem przyjąć w żaden sposób, że nie posiadała środków na pokrycie kosztów sądowych. Po drugie - obowiązek spłaty zobowiązań finansowych (kredytów) ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową wnioskodawczyni, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o pozytywnym załatwieniu jej wniosku. Sama okoliczność spłacania pożyczki nie przesądza bowiem o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Po trzecie wreszcie, skarżąca wciąż dysponuje kwotą 24 000 zł, którą wprawdzie przeznaczyła, jak twierdzi, na podatek od przychodu ze sprzedaży papierów wartościowych, jednak nie oznacza to, że nie może zadysponować tą kwotą na potrzeby postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżąca ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf