II SA/Łd 1305/11

Dnia 14 lutego 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G.M. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 1305/11 Uzasadnienie G.M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący zamieszkuje w domu jednorodzinnym wspólnie z matką, bratem, siostrą i jej rodziną, jednak jedynie matka i brat pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący utrzymuje się wynagrodzenia za pracę w wysokości 2700 zł netto, jego matka otrzymuje 680 zł netto emerytury, a brat uzyskuje dochód z umowy zlecenia w kwocie 1000 zł netto. Wnioskodawca jest ponadto współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,2 ha, jednak nie wykazał z tego tytułu żadnego dochodu, podnosząc, że z tej nieruchomości rolnej utrzymuje się siostra (współwłaścicielka) z rodziną. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że zaciągnął kredyty na odbudowę sieci melioracyjnej i remont domu, których miesięczne raty wynoszą 1000 zł miesięcznie. Koszty związane z utrzymaniem oraz opłacaniem wspólnych rachunków za energię elektryczną i opał skarżący określił na 700-800 zł miesięcznie. Dodał także, że musi dojeżdżać do pracy (50 km w obie strony), a charakter zajmowanego stanowiska służbowego wymaga stałego przemieszczania się prywatnym autem. W związku z tym koszty związane z dojazdem wynoszą około 600 zł miesięcznie. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. G.M. otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2700 zł netto, a pozostałe dwie osoby wchodzące w skład jego gospodarstwa domowego (matka i brat) kolejne 1700 zł netto. Łączny ich dochód wynosi zatem około 4400 zł netto. W ocenie referendarza sądowego jest to dochód w zupełności wystarczający na pokrycie kosztów sądowych (wpis do skargi w niniejszej sprawie wynosił 100 zł i został uiszczony przez skarżącego, opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem wynosi 100 zł, tyle samo ewentualny wpis od skargi kasacyjnej), a także na wynajęcie we własnym zakresie profesjonalnego doradcy. Tym bardziej, że skarżący nie wskazał we wniosku na szczególne okoliczności świadczące o wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, jak też na inne fakty przemawiające za zwolnieniem skarżącego od kosztów sądowych, jak i za ustanowieniem mu pełnomocnika z urzędu. Skarżący zasadność swojego wniosku upatruje między innymi w fakcie ponoszenia wysokich kosztów spłaty kredytów, których raty określił na 1000 zł. Podkreślić jednak należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytu o znacznej wysokości wskazuje na zdolności płatnicze skarżącego, gdyż w innym wypadku banki nie przyznałyby kredytu. Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżącego kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego – m.in. kredyty bankowe - nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Skarżący jest ponadto współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, które stanowi potencjalne źródło dochodów. Wprawdzie w uzasadnieniu wniosku podał, że z gospodarstwa tego utrzymuje się siostra, nie oznacza to jednak, że majątek ten może zostać pominięty przy ocenie złożonego wniosku w kontekście sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Rezygnacja z potencjalnych dochodów z gospodarstwa rolnego oznacza w istocie chęć przerzucenia na Państwo obowiązku ponoszenia w niniejszej sprawie kosztów prowadzonego przez sądem sporu. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf