II SA/Łd 133/18

Dnia 7 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda –Lenczewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2018 roku sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi T. M. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] roku, nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. R., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta R. z dnia [...] roku, znak: [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Burmistrz Miasta R. decyzją z dnia [...] roku, odmówił M. R. umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej – K. R. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2008/2009, tj. od dnia 1 października 2008 roku do dnia 30 września 2009 roku w kwocie 2191,20 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 2 pkt 10, art. 27 ust. 1 – 3 oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 489 ze zm., dalej jako: "ustawa"). W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż decyzją z dnia [...] roku przyznano K. R. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na ww. okres w kwocie 200 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] roku M. R. został poinformowany o obowiązku zwrotu ww. należności wraz z odsetkami. W dniu 13 września 2017 roku zobowiązany wystąpił o umorzenie tych należności. W dniu 21 września 2017 roku organ wszczął postępowanie oraz wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego w P. z wnioskiem o ustalenie sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. W ocenie organu, nie zachodzą podstawy do umorzenia wypłaconych świadczeń, bowiem dłużnik do chwili obecnej nie wykazywał dostatecznego zainteresowania oraz zaangażowania i starań w kierunku spłaty zaległości, nie podejmował inicjatywy w podjęciu pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Umorzenie należności byłoby nieuzasadnionym przerzucaniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dziecka dłużnika. Dłużnik jest osobą zdolną do pracy. Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniósł M. R., który wskazał, iż obecnie przebywa w zakładzie karnym, gdzie pracował i były mu potrącane pieniądze na spłatę alimentów. Po przetransportowaniu do innego zakładu stracił szanse na zatrudnienie i płatną pracę. Będąc w zakładzie karnym wziął ślub, ma 3 letniego syna. Jego sytuacja jest trudna, on jak i jego żona nie mają żadnych oszczędności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i przedstawiając treść regulacji prawnych wskazał, iż odwołujący wniosek o umorzenie świadczeń uzasadnia tym, że od 17 lat przebywa w zakładzie karnym, gdzie był zatrudniony nieodpłatnie i płatnie. Z powodu przetransportowania go do innych jednostek stracił pracę i nie spłacał zadłużenia. Obecnie jest w związku z kobietą, ma syna. Podnosi, że nie ma żadnych oszczędności. W toku postępowania organ pierwszej instancji wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego w P. o udzielenie informacji na temat sytuacji dochodowej, rodzinnej oraz zdrowotnej odwołującego. W odpowiedzi organ uzyskał informację, że osadzony nie podejmował inicjatywy w podjęciu pracy w Areszcie Śledczym w P. Ponadto z akt wynika, że wnioskodawca jest żonaty, ma wykształcenie podstawowe, nie ma zawodu wyuczonego. Przewidywany termin zakończenia kary pozbawienia wolności to 3 marca 2018 roku, po opuszczeniu zakładu karnego zamierza prowadzić wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Aktualnie nie ma żadnego źródła dochodu. Jako przyczynę niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej do alimentów wskazał długoletnie osadzenie w zakładzie karnym. Oceniając wskazane okoliczności Kolegium stwierdziło, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia wypłaconych świadczeń. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym. Odbywanie kary pozbawienia wolności stanowi efekt zabronionych działań i nie może stanowić okoliczności uzasadniających umorzenie. Przebywając w zakładzie karnym ma się zapewnione wyżywienie na co najmniej minimalnym poziomie, miejsce do spania, a także podstawową opiekę lekarską. Nie jest się zmuszonym do samodzielnego ponoszenia wydatków na zaspokojenie swoich najniezbędniejszych potrzeb życiowych. Odwołujący będąc w Zakładzie Karnym w Ł. pracował, a z wynagrodzenia były potrącane pieniądze na spłatę alimentów. Oznacza to, że jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia, jednocześnie nie wykazał problemów zdrowotnych, które uniemożliwiałyby mu podjęcie zatrudnienia. Jednak będąc już w Areszcie Śledczym w P. nie podejmował inicjatywy w podjęciu pracy. Tak więc pomimo osadzenia, mógł w dalszym ciągu podjąć pracę a tym samym spłacać zadłużenie. Po stronie wnioskodawcy należało wykazanie, że podjęcie pracy w zakładzie karnym jest faktycznie niemożliwe i to z przyczyn nie leżących po jego stronie. Jak dowodzą akta sprawy, tego nie uczynił. Ponadto odwołujący jest osobą młodą, nie można również wykluczyć w przyszłości podjęcia przez niego pracy, w tym po opuszczeniu zakładu karnego. Brak przeciwwskazań zdrowotnych umożliwia aktywizację zawodową odwołującego. Jak podkreśliło Kolegium, obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. A ponadto, każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W sprawie, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy. Reasumując powyższe rozważania organ odwoławczy stwierdził, że wskazane przez odwołującego okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego, a w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym. Ponadto odwołujący nie podejmował dostatecznych starań w kierunku spłaty zadłużenia, w tym poprzez podjęcie pracy. W stanie faktycznym sprawy umorzenie należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Skargę do sądu administracyjnego wniósł M. R. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 powołanej wcześniej ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten wskazuje, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 ustawy). Z treści tego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Jego wydanie musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji art. 30 ust. 1 ustawy, oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1257 ze zm., dalej jako: "K.p.a."), który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak by nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 K.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. W ocenie Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przez niego przedstawionej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Skarżący zresztą ustaleń tych nie kwestionuje, ani też nie twierdzi, że jakichś dowodów nie przeprowadzono, a jedynie w treści skargi wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zauważyć przy tym trzeba, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Nadto skład orzekający, podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką nie jest natomiast odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż jak już wyżej wskazano, stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja, będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Należy podkreślić, że skarżący po opuszczeniu Zakładu Karnego i podjęciu życia na wolności będzie miał możliwość ponowienia swego wniosku o umorzenie należności, który może zostać uwzględniony, o ile jego sytuacja materialna, osobista i rodzinna w warunkach życia na wolności uzasadniać będzie udzielenie mu tego rodzaju ulgi. Z informacji uzyskanych w toku rozprawy od pełnomocnika skarżącego wynika, że nie podjął on pracy po opuszczeniu zakładu karnego w marcu bieżącego roku. W konkluzji podkreślić należy, iż mimo że skarżąca nie podnosiła argumentów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych Sąd, który nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zobligowany był także rozważyć ewentualne naruszenia w tym zakresie. Sąd jednak nie dopatrzył się uchybień w tym zakresie, gdyż postępowanie w sprawie było przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło swoje potwierdzenie w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Reasumując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku o oddaleniu skargi. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi w osobie adwokata orzeczono, jak w punkcie drugim wyroku, na mocy art. 250 P.p.s.a. oraz § 3, § 4 ust. 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1714). A.B.