II SA/Łd 1336/13

Dnia 18 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2014 roku sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania D. D., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] nr [...]. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej decyzją z dnia [...] organ I instancji po rozpatrzeniu wniosku D. D. na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na siostrę M. D.; składki na ubezpieczenie społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad M. D. W odwołaniu od tej decyzji D. D. wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że w myśl art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek, których powstało pokrewieństwo (art. 61 K.r.i.o.). Z akt sprawy wynika, że D. D. w dniu 29 lipca 2013 r. złożyła w organie I instancji wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą M. D. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że M. D. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze złożonego w dniu 29 lipca 2013 r. oświadczenia strony, wynika, iż D. D. opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą M. D. i nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej. W skład rodziny D. D. wchodzi matka G. D. oraz siostra M. D. Matka jest osobą chorą, inwalidką o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ma 77 lat, wymaga opieki osoby drugiej i nie jest w stanie sprawować opieki nad córką M. D. Zdaniem Kolegium D. D. nie spełnia przesłanek wynikających z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą M. D., ponieważ jak wynika z treści art. 17 ust. 1a ustawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego muszą być spełnione łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według organu II instancji w tej sytuacji D. D. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ matka M. D. żyje, legitymuje się tylko umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i nie jest pozbawiona praw rodzicielskich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. D. zarzuciła naruszenie art. 10 § 1 K.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy podkreślając, iż wcześniej miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne na siostrę M. D., które otrzymywała do końca czerwca 2013 r. Według skarżącej Kolegium w zaskarżonej decyzji nie ustosunkowało się do wszystkich zarzutów odwołania. Strona podkreśliła, że jej matka G. D. jest osobą schorowaną, ma 77 lat, w 2012 r. przebyła udar mózgu i sama wymaga opieki innych osób. Matka wiele lat wcześniej uzyskała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i z racji wieku otrzymuje dodatek pielęgnacyjny, jednak nie jest w stanie zaopiekować się córką. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. o odmowie przyznania D. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w związku z opieką nad siostrą M. D. Problematyka świadczeń pielęgnacyjnych została unormowana w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "ustawa". W myśl art. 17 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a). Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że w stosunku do osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, ustawodawca w art. 17 ust. 1a ustawy nałożył dodatkowe warunki, które muszą zostać spełnione łącznie, ażeby możliwe było przyznanie im prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że w przypadku niespełnienia przez wnioskodawcę któregokolwiek z warunków dodatkowych wykluczona zostaje prawna możliwość przyznania rozważanego świadczenia. Taka sytuacja miała właśnie miejsce w rozpoznawanej sprawie. D. D. ubiegała się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w związku z opieką nad siostrą M. D., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga całodobowej opieki ze strony innych osób. Skarżąca, co nie budzi wątpliwości opiekuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą M. i co istotne nie podejmuje w związku z tym żadnego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z poczynionych przez organy obu instancji niekwestionowanych przez strony ustaleń wynika jednak, że skarżąca D. D. zamieszkuje wraz siostrą M. D. oraz 77-letnią matką G. D. Matka skarżącej jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, która nie jest w stanie sprawować opieki względem córki M. Ustalony stan faktyczny sprawy w zestawieniu z brzmieniem art. 17 ust. 1a ustawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione łącznie wszystkie warunki, o których mowa w przywołanym na wstępie rozważań przepisie. Mianowicie jak trafnie wywiodło Kolegium, matka osoby wymagającej opieki, a więc M. D. żyje, nie została pozbawiona prawa rodzicielskich i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo oceniły, że brak jest podstaw prawnych do przyznania D. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo tego, że sprawuje ona faktyczną opiekę nad swoją niepełnosprawną siostrą i nie podejmuje z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odnosząc się w tym miejscu do argumentów skargi, a konkretnie zarzutu, że skarżąca miała wcześniej przyznane świadczenie pielęgnacyjne na siostrę, godzi się zauważyć, że art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2013 r. został znowelizowany, poprzez doprecyzowanie przez ustawodawcę warunków, które muszą zostać dodatkowo spełnione, ażeby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogło zostać przyznane innym osobom spokrewnionym niż w stopniu pierwszym, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Znowelizowany art. 17 ust. 1a ustawy w obecnym brzmieniu w odróżnieniu od art. 17 ust. 1a ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. bez wątpienia nie przewiduje prawnej możliwości przyznania rozważanego świadczenia osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (czyli w tej sytuacji skarżącej), w przypadku gdy wprawdzie żyje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu (w tym wypadku matka skarżącej), niemniej jednak z takich, czy innych względów (w realiach tej sprawy z powodu choroby i wieku) nie jest ona w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną córką. W ocenie składu orzekającego sytuacja, w jakiej znajduje się skarżąca D. D. bez wątpienia jest bardzo trudna, jednakże wobec jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a ustawy, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Nieskuteczny - w ocenie sądu - jest również zarzut naruszenia art. 10 K.p.a., ponieważ w orzecznictwie ugruntowało się stanowisko, że może on odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Wspomniany warunek w niniejszej sprawie nie został jednak spełniony. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że organy administracyjne zobligowane są zgodnie z zasadą praworządności (art. 6 K.p.a.) działać na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że nie mogą one samodzielnie modyfikować obowiązujących norm prawnych i przyznawać świadczeń pielęgnacyjnych według własnego uznania. W realiach tej sprawy Kolegium jak i organ I instancji prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy i na tej podstawie podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie. Z tych wszystkich względów sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. m.m.