II SA/Łd 1342/11

Dnia 9 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2012 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat B. A.-C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącej A. S. Decyzją z dnia [...] znak [...] Prezydent Miasta [...] na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 3 pkt 2, art. 4, art. 5 ust. 1 i ust. 3, art. 6, art. 8, art. 12a, art. 14, art. 15a, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), § 3 i 3a Uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...]. w sprawie podniesienia kwot niektórych dodatków do zasiłku rodzinnego (Dziennik Urzędowy Województwa [...] z [...] Nr [...], poz.[...] ze zm.), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058), Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] w sprawie upoważnienia pracowników Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej - po rozpatrzeniu wniosku A. S. orzekł o odmowie przyznania prawa do: zasiłków rodzinnych na dzieci A. S., K. S., M. S., dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 na dzieci A. S., K. S., M. S. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko M. S. w okresie od 1 maja 2011r. W uzasadnieniu organ wskazał, że warunkiem przyznania prawa do zasiłku rodzinnego jest spełnienie kryterium dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, który wynika z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. kwoty 504,00 zł. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy prawo do zasiłku rodzinnego na w/w okres ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w 2009 roku. Na podstawie dołączonych dokumentów organ ustalił, że miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi 587,35 zł i przekracza próg dochodowy, uprawniający do uzyskania wnioskowanych świadczeń. W odwołaniu od przywołanego rozstrzygnięcia A. S. wnosiła o uchylenie decyzji i przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z przysługującymi dodatkami, kwestionując sposób wyliczenia dochodu rodziny w 2009r. poprzez uwzględnienie dochodu nieopodatkowanego w kwocie 3 587,04 zł, która wynika z przeliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego o pow. 1,42 ha (1,88 ha przelicz. x 159 zł x 12), gdy tymczasem faktyczny dochód za 2009r. zgodnie z umową dzierżawy z dnia 3 marca 2009r. wynosi 400 kg zboża za 1 ha, co stanowi kwotę 284 zł (1,42 ha x 4q x 50 zł). Dodatkowo wskazała, że oboje z mężem od wielu lat są inwalidami z uwagi na niepełnosprawność psychiczną. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.856 ze zm.), art. 6 ust. 1 i ust. 2, art.8, art. 5 ust. 1 i ust. 3, art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz.992 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, przytoczywszy treść wspomnianych wyżej przepisów podkreślił, że dochód rodziny A. S. za 2009 r. został ustalony w oparciu o zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 22 września 2010 r. o dochodzie A. S. w kwocie 9724,21 zł. netto oraz małżonka M. S. w kwocie 21929,64 zł. netto, jak również w oparciu o oświadczenie – A. S. z dnia 25 maja 2011r. o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który został uzyskany z tytułu dochodu z gospodarstwa rolnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy w kwocie 3587,04 zł. netto (obliczony na podstawie zaświadczenia Urzędu Gminnego w R. w wyniku pomnożenia powierzchni przeliczeniowej gospodarstwa rolnego 1,88 ha (przeliczeniowego) przez kwotę 159,00 zł. miesięcznego dochodu z ha x 12 = 3587,04 zł. W przeliczeniu na członka rodziny dochód ten stanowi kwotę 587,35 zł. a kwota ta przekracza kwotę 504,00 zł. uprawniającą rodzinę do zasiłku rodzinnego o 83,35 zł. (587,35 zł. - 504,00 zł.). Kwota ta jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego przysługującego w okresie na który jest ustalany, czyli od kwoty 68,00 zł. zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych), zatem nie jest spełniona przesłanka do uzyskania prawa do świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2010/2011. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, iż wniosek został rozpatrzony zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym i z uwzględnieniem stanu faktycznego mającego miejsce na dzień wydania decyzji. Nadto organ zaznaczył, że przyznanie świadczeń wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, lecz rozstrzyga się o nich w oparciu o kryteria przewidziane w tejże ustawie. Wyrażając zrozumienie dla trudnej sytuacji materialnej strony Kolegium zaakcentowało jednak, że decydujące znaczenie w sprawie ma wynik obliczeń matematycznych, który nie stwarza możliwości uwzględnienia innych okoliczności np. sytuacji życiowej strony zwłaszcza, że organ stosujący prawo nie dokonuje oceny słuszności rozstrzygnięć podejmowanych przez ustawodawcę. Odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu od zaskarżonej decyzji, iż przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy został naliczony dochód z gospodarstwa rolnego, nie pokrywa się w odczuciu odwołującej się z faktycznie uzyskiwanym dochodem, ponieważ grunty rolne są w dzierżawie, Kolegium zaznaczyło, że z załączonej do akt sprawy kserokopii umowy dzierżawy gruntów rolnych wynika, iż umowa ta spełnia wymogi pozytywne do zastosowania artykułu 8a powołanej powyżej ustawy, czyli wliczenia do dochodu z powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego obszarów rolnych oddanych w dzierżawę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. S. wniosła w istocie o uchylenie wydanych w sprawie decyzji, powtarzając w zasadzie zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji akcentując, że organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów zawartych w odwołaniu, w szczególności dotyczących błędów popełnionych przy wyliczaniu dochodu rodziny uzyskanego w 2009r. poprzez nie uwzględnienie w zaskarżonej decyzji dochodu wynikającego z umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego w sytuacji gdy dochód ten faktycznie stanowił kwotę 284,00 zł nie zaś, jak przyjęły to organy, kwotę 3587,04 zł. Skarżąca zaznaczyła również, że z uwagi na stan zdrowia zmuszona była oddać ziemię w dzierżawę, nie mogła uprawiać gospodarstwa a więc i osiągać wyliczonych dla rolników dochodów. Akcentowała swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w kwestionowanej decyzji. Na rozprawie w dniu 9 marca 2011r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu popierał skargę i wnosił o zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych przy czym, zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ); albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). W przeciwnym wypadku, stosownie do treści art. 151 p.p.s.a., skargę należy oddalić. W ocenie sądu, przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] odmawiającą A. S. świadczeń rodzinnych w formie zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków rodzinnych z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci A. S., K. S., M. S. a także dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko M. S. w okresie od 1 maja 2011r. Podstawę prawną rozstrzygnięcia organów stanowią przepisy art. 5 ust. 1, 3, 8, 8 a i ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). W myśl art. 5 ust. 1 powołanej ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 tej ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł. Z kolei dochód rodziny w myśl definicji zawartej w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W przedmiotowej sprawie organ prawidłowo przyjął, że rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest rok 2009, skoro wniosek wpłynął 25 maja 2011r.( art. 24 ust. 1 i 2 w/w ustawy), a stosownie do art. 3 pkt 10 wskazanej ustawy, okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy nie budzą wątpliwości. Organ wyjaśnił niezbędne dla rozstrzygnięcia okoliczności. W rodzinie skarżącej A. S., poza nią samą pozostaje mąż M. S. oraz małoletnie dzieci: A. S., K. S., M. S.. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają ustalenia organu, że w 2009r. A. S. uzyskała dochód podlegający opodatkowaniu w kwocie 9724,21 zł. zaś jej małżonek M. S. w kwocie 21929,64 zł. Z akt sprawy wynika i niespornym jest, że w dniu 3 marca 2009r. A. S. stała się właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 1,42ha(1,88 ha przeliczeniowego) i tegoż samego dnia wydzierżawiła te grunty na okres 10 lat. Zgodnie z powołanym wyżej art. 5 ust. 8 i 8a ustawy w przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Podstawę odmowy przyznania świadczeń rodzinnych w przedmiotowej sprawie, a tym samym kwestię sporną, stanowi ustalenie przez organy, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę wymienioną w art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a to z uwagi na zsumowanie dochodów uzyskiwanych przez rodzinę z gospodarstwa rolnego oraz pozarolniczych ( art. 5 ust. 9 ), przy przyjęciu przez organy dochodu z gospodarstwa rolnego wedle reguły przewidzianej w art. 5 ust. 8 wymienionej ustawy. Wbrew stanowisku skarżącej, odwołującej się do faktycznie uzyskiwanego ekwiwalentu z dzierżawy, organ co do zasady prawidłowo oparł się na sposobie wyliczania dochodu z gospodarstwa rolnego przewidzianego w przywołanym art. 5 ust. 8. Zaznaczyć przy tym należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia ( por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2007r., sygn. akt I OSK 321/07, dostępny Lex nr 401679 ). W myśl art. 5 ust. 8 a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Przyjmuje się przy tym, że umowa dzierżawy zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników to taka, która jest zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach ( art. 28 ust. 4 ), w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista rolniczy, dlatego że wypłata emerytury lub renty rolniczej ulega zawieszeniu, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą ( art. 28 ust. 1), natomiast zawarcie przez emeryta lub rencistę umowy dzierżawy pozwala na uznanie, iż zaprzestał tej działalności (art. 28 ust. 4) (por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 603/06, dostępny Lex nr 320063 ). Słusznie więc organ przyjął, iż umowa dzierżawy zawarta przez skarżącą spełnia przesłankę pozytywną zapisaną w art. 5 ust. 8 a, nie spełnia zaś zasadniczej przesłanki wymienionej art. 5 ust. 8 a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych a tym samym brak jest podstaw dla stosowania wyłączenia przewidzianego w omawianym przepisie, niezależnie od trudnej sytuacji skarżącej czy też jej poczucia krzywdy. Stosownie do art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód z gospodarstwa rolnego wylicza się ryczałtowo według hektarów przeliczeniowych i takiego też wyliczenia zgodnie z powołanymi wyżej przepisami organ dokonał, uwzględniając 1,88 ha przeliczeniowego x 159 zł przeciętnego miesięcznego dochodu z gospodarstwa x 12 miesięcy = 3587,04 zł. I choć zdaniem sądu zastosowanie przelicznika 12 miesięcy nie jest w okolicznościach przedmiotowej sprawy właściwe, bowiem skarżąca nabyła gospodarstwo rolne dopiero w marcu 2009r., to jednak nie ma to wpływu na wynik sprawy, co obrazuje poniższe wyliczenie: dochód z gospodarstwa 1,88 ha x 159 zł x 10 miesięcy = 2989,20 zł + 9724,21zł (dochód A. S.) + 21929,64 zł (dochód M. S.) łącznie dochód rodziny 34 643,05 zł, co daje miesięczny dochód na członka rodziny w kwocie 577,38 zł (34 643,05 zł : 12 miesięcy : 5 osób). Wskazana kwota przekracza kryterium dochodowe 504 zł a różnica (577,38 zł - 504 zł = 73,38 zł) przekracza również najniższy zasiłek rodzinny wymieniony w art. 5 ust. 3 ustawy tj. 68 zł. Dla porządku wskazać należy również, iż przyjęta dla wyliczeń kwota 159 zł wynika z Obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2010r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2009r. ( M.P. z 2010r. Nr 68, poz.858 ), gdzie wskazano, że tenże dochód wyniósł 1 908 zł. Mając na uwadze powyższe motywy, nie podzielając argumentacji skargi, w szczególności co do proponowanego przez stronę sposobu wyliczenia dochodu, należało zdaniem sądu oddalić skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej sąd orzekł jak w punkcie drugim wyroku, na mocy art. 250 p.p.s.a. przy zastosowaniu § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 19 ust. 1, § 20 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). n.k.