II SA/Łd 1407/10

Dnia 15 kwietnia 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K.D. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.D. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie dotyczącej sposobu otwierania bramy pomiędzy działkami postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. lf II SA/Łd 1407/10 Uzasadnienie K.D. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie dotyczącej sposobu otwierania bramy między działkami. Wprawdzie na urzędowym formularzu wniosku, złożonym w dniu 12 stycznia 2011 r., skarżący nie zakreślił w części 4 formularza, w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy (czy domaga się zwolnienia do całości kosztów, czy tylko w części, jak również czy wnosi o przyznanie pełnomocnika z urzędu), jednak z treści pisma pełnomocnika skarżącego B.D., złożonego wraz z urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika wprost, że chodzi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od wszelkich ewentualnych opłat sądowych i wydatków w całości – pkt 6 pisma. Wobec tego należało przyjąć, że wniosek skarżącego obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także z wyjaśnień pełnomocnika skarżącego złożonych w dniu 22 lutego 2011 r., skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego dochód miesięczny wynosi ok. 300 zł, uzyskiwany na podstawie umowy najmu. Ponadto skarżący otrzymuje od pozostających w separacji rodziców 400 zł (po 200 zł od każdego z nich). Skarżący nie mieszka faktycznie z żadnym z rodziców. Przebywa u koleżanki lub u znajomych ze studiów. Wielokrotnie podejmuje dodatkową pracę na podstawie umów zlecenia, co pozwoliło mu zgromadzić oszczędności w wysokości 2000 zł. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a także z uwagi na stwierdzenie zawarte w pkt 6 pisma z dnia 10 stycznia 2011 r., że K.D. pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców, zarządzeniem referendarza sądowego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 marca 2011 r. skarżący został wezwany do złożenia: - odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez rodziców skarżącego w 2009 r., a także w 2010 r. (w przypadku ich złożenia), - zaświadczenia o wysokości aktualnych dochodów osiąganych przez rodziców skarżącego, - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego rodziców rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - informacji o nieruchomościach oraz o innych przedmiotach o wartości powyżej 3000 euro należących do rodziców skarżącego (w sytuacji ich rozdzielności majątkowej – należących do każdego z rodziców), w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Do dnia dzisiejszego skarżący nie złożył wymaganych dokumentów i informacji, mimo, że stosowne wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 14 marca 2011 r. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Ustosunkowując się do wniosku skarżącego stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, iż spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). Tymczasem oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznać należało za niewystarczające, jako że nie zawierało praktycznie żadnych danych pozwalających na zbadanie jego sytuacji materialnej. Z uwagi na ten fakt zasadne było wezwanie wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jego realnych możliwości płatniczych. Jednakże po pierwszym wezwaniu, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2001 r., do wskazania osób, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i wykazania ich majątku i dochodów, pełnomocnik skarżącego złożył jedynie pismo z dnia 22 lutego 2011 r., w którym zawarł stwierdzenie, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami i praktycznie z nimi nie mieszka, przebywając wciąż u znajomych. W piśmie tym pełnomocnik skarżącego stwierdził również, że skarżący podejmuje dorywcze prace, co pozwoliło mu na zgromadzenie oszczędności w wysokości 2000 zł. Już sam ten fakt pozwalał na podjęcie rozstrzygnięcia o odmowie zwolnienia skarżącego od obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Posiadanie bowiem środków finansowych przewyższających kwotę kosztów sądowych jest wystarczającą przesłanką oddalenia wniosku. Tymczasem w sprawie niniejszej wpis sądowy w wysokości 500 zł został już uiszczony (zaksięgowany w dniu 9 grudnia 2010 r., pod pozycją 3980), a pozostałe inne i ewentualne koszty sądowe (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a ewentualna skarga kasacyjna – 250 zł) byłyby niewątpliwie rozłożone w czasie, co niewątpliwie pozytywnie wpływa na możliwości płatnicze strony. Jednakże w piśmie z dnia 22 lutego 2011 r. referendarz sądowy dopatrzył się nieścisłości, które w jego ocenie wymagały wyjaśnienia. Przede wszystkim składając w dniu 12 stycznia 2001 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych matka skarżącego, będąca jednocześnie jego pełnomocnikiem, stwierdziła, że K.D. studiuje i wobec tego pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców. Całkowicie kłóci się to z wyjaśnieniami złożonymi w piśmie z dnia 22 lutego 2011 r. Ponadto nawet w tym ostatnim piśmie pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący wciąż otrzymuje od rodziców kieszonkowe (łącznie 400 zł). Stwierdzenie to również nie da się pogodzić z następnymi wywodami o samodzielności skarżącego, który jest sam w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne. Równocześnie z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 k.r.o.). Pojęcie wzajemnego wspierania się jest na tyle ogólne i pojemne, aby pozwalało na objecie nim różnorakich form i sposobów pomocy stosownej do sytuacji życiowej osoby, której ta pomoc jest potrzebna – w tym do pomocy w pokryciu kosztów związanych z prowadzeniem sporu przed sądem administracyjnym. Wobec powyższego referendarz sądowy uznał za stosowne, zarządzeniem z dnia 3 marca 2011 r., wezwanie pełnomocnika skarżącego do wykazania sytuacji majątkowej rodziców skarżącego, poprzez złożenie stosownych dokumentów i informacji. Jednakże skarżący nie przedstawił żadnej z żądanych informacji, na skutek czego pozbawił referendarza możliwości oceny jego ogólnej sytuacji majątkowej (w tym sytuacji jego rodziców, co było usprawiedliwione treścią art. 87 k.r.o., jak i sprzecznymi informacjami składanymi w toku postępowania wyjaśniającego stan majątkowy strony), co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Podkreślić należy, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę jego możliwości płatniczych, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf