II SA/Łd 1485/10

Dnia 16 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant asystent sędziego Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2011 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 104 K.p.a., art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), Prezydent Miasta Ł. odmówił przyznania K. K. pomocy w formie zasiłku celowego we wrześniu 2010r. na zakup leków. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawą do przyznania lub odmowy przyznania pomocy, oprócz przedstawionej sytuacji materialnej, życiowej i bytowej osoby lub rodziny występującej o pomoc, może być między innymi ilość środków finansowych, jakimi w danym okresie dysponuje Ośrodek. Plan finansowy na 2010r. dla MOPS Filia Ł. – W. określono na kwotę 674.891 zł. Po zabezpieczeniu środków na sprawienie pogrzebów (zadanie obligatoryjne) kwota na zasiłki celowe wynosi 574.000 zł (około 47.800 zł miesięcznie). Do Ośrodka miesięcznie zgłasza się średnio po 200 osób uprawnionych do pomocy celowej. W związku z tym zasiłek celowy może być przyznany w ograniczonym zakresie na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych głównie osobom i rodzinom nie posiadającym żadnego dochodu. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji w sprawie ustalono, że K. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe niezależnie od wspólnie mieszkającej matki. Jego dochód, na który składają się zasiłek okresowy oraz ½ dodatku mieszkaniowego, wynosi 275,49 zł. Otrzymuje on też pomoc w wysokości 120 zł miesięcznie na zakup posiłku lub żywności. Ponadto od stycznia do lipca 2010r. otrzymał on już pomoc celową w łącznej wysokości 1.290 zł. Organ pierwszej instancji zwrócił również uwagę na fakultatywny charakter pomocy w formie zasiłku celowego oraz wskazał, iż odmowa przyznania stronie pomocy na zakup leków dotyczyła kwoty 819 zł. W odwołaniu od tej decyzji wniósł o jej uchylenie w całości i przyznanie mu zasiłku celowego na zakup leków w miesiącu wrześniu 2010r. W uzasadnieniu wskazał, że od dłuższego czasu znajduje się w wyjątkowo ciężkiej sytuacji życiowej i materialnej ze względu na stan zdrowia. Aktualnie toczy się postępowanie sądowe o przyznanie mu renty rodzinnej i socjalnej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Ze względu na kolejną decyzję o odmowie przyznania mu pomocy na zakup leków i upływ terminu ważności recept oraz brak leków zmuszony był pożyczyć kwotę 144,14 zł na ich zakup od matki. Zakwestionował prawidłowość ustaleń dotyczących wysokości jego dochodu za miesiąc wrzesień 2010r., wskazując, iż wynosi on 72,65 zł, tj. ½ dodatku mieszkaniowego. Do dnia 17 października 2010r. z organu pomocowego otrzymał tylko zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 120 zł oraz decyzję w przedmiocie zasiłku okresowego w wysokości 202,18 zł, której to kwoty nie otrzymał. Jest to pomoc zwrotna, która po otrzymaniu renty będzie musiał zwrócić. Swojej matce daje 60 zł na porycie kosztów utrzymania mieszkania, resztę przeznacza na jedzenie, odzież, bilety MPK. W całości opłaca koszty wizyt lekarskich. Miesięczny koszt zakupu leków wynosi 300 – 500 zł. W miesiącu wrześniu 2010r. został pozbawiony całkowitej pomocy na zakup leków i z tego powodu jego ogólny stan zdrowia uległ pogorszeniu. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 3 ust. 4, art. 39 ust. 1 – 3 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko i ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, podkreślając uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu pomocy w formie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał, iż z uwagi na szczupłość środków Ośrodki Pomocy Społecznej udzielają pomocy osobom najbardziej potrzebującym. Powołał się na przekazaną przez organ pierwszej instancji informację dotyczącą wykorzystania środków na pomoc społeczną za okres od stycznia do października 2010r. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że w aktualnej bardzo trudnej sytuacji finansowej, w jakiej znajdują się Ośrodki Pomocy Społecznej (świadczą o tym przedkładane sprawozdania), przyznawanie pomocy wymaga niewątpliwie dokonywania trudnych wyborów, ponieważ przyznając danej osobie świadczenie bądź w większym wymiarze, należy odmówić przyznania tej pomocy innym beneficjentom, nie posiadającym żadnego dochodu, znajdującym się sferze ubóstwa bądź w innej trudnej sytuacji. Zwrócił uwagę na to, że decyzjami z dnia [...] o nr [...] i [...] organ pierwszej instancji przyznał stronie zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności na okres: wrzesień, październik 2010r. w wysokości 120 zł miesięcznie oraz zasiłek okresowy od dnia 1 września do 31 października 2010r. w wysokości 202,18 zł miesięcznie, tj. w wysokości 50% różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a posiadanym dochodem. W skardze na powyższą decyzję wniósł o jej uchylenie w całości i przyznanie mu zasiłku celowego na zakup leków w miesiącu wrześniu 2010r. W uzasadnieniu podniósł argumenty tożsame z zawartymi w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż zadaniem sądów administracyjnych jest badanie zgodności z prawem kwestionowanych aktów i czynności (bezczynności) organów administracji publicznej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż nie narusza ona prawa. Przede wszystkim należy zwrócić uwagą na to, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 ustawy ). Pomoc społeczna ma zatem na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to jedynie udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudnych sytuacji życiowych, a nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. Artykuł 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej natomiast stanowi, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 tego przepisu, stanowiącego podstawę prawną orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie budzi wątpliwości, że posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "może być przyznany" w treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, oznacza, iż zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej przez organ administracji na podstawie decyzji wydawanej w ramach uznania administracyjnego, na co trafnie zwróciły uwagę organy administracji w uzasadnieniach wydanych w niniejszej sprawie decyzji. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Orzekanie w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem, że wybór sposobu załatwienia wniosku strony zależy wyłącznie od woli organu administracji nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jest okolicznością powszechnie znaną, iż organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków ( np.vide: wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007r., I OSK 1464/06 – Lex nr 299415, wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006r., I OSK 777/05 – Lex nr 194414, wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981r., SA 820/81 – Lex 9626). Jak wskazano wyżej, kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana przez sąd ogranicza się wyłącznie do zbadania jej zgodności z prawem, a nie jej celowości, czy też słuszności. W przypadku decyzji uznaniowej kontrola ta natomiast ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy przy jej wydaniu organ administracji nie przekroczył granic uznania, czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie i wreszcie, czy postępowanie poprzedzające jej wydanie, zostało prawidłowo przeprowadzone, w szczególności zaś, czy stan faktyczny został ustalony w prawidłowy sposób. Tego rodzaju uchybień w niniejszej sprawie sąd się jednak nie dopatrzył. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego trudnej sytuacji życiowej, świadczącej o tym, że jest on osobą uprawnioną do otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej. Z akt administracyjnych wynika, że w okresie, którego dotyczył wniosek skarżącego inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie - wrzesień 2010r. skarżący otrzymał taką pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłku w wysokości 120 zł miesięcznie oraz zasiłku okresowego w wysokości 202,18 zł (decyzje z dnia 21 września 2010r.). Poza sporem pozostaje również sam stan zdrowia skarżącego oraz otrzymania przez niego pomocy w formie zasiłków celowych w okresie od stycznia do lipca 2010r. w łącznej wysokości 1.290 zł. W uzasadnieniach wydanych w niniejszej sprawie decyzji organy administracji w sposób przekonujący przedstawiły swoje stanowisko w sprawie, wskazując przy tym na ograniczoną wysokość środków finansowych, jakimi w 2010r. dysponował organ pomocowy na zasiłki celowe oraz ilość osób uprawnionych do jej otrzymania, które zgłaszały się po tę formę pomocy. W tych okolicznościach, mając na względzie w szczególności to, że w miesiącu wrześniu 2010r. skarżący skorzystał także z pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłku w wysokości 120 zł stwierdzić należy, iż decyzja o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego we wrześniu 2010r. na zakup leków w wysokości 819 zł nie przekroczyła granic uznania administracyjnego i nie narusza prawa. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 1 i 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). A.D.