II SA/Łd 1555/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części samowolnie rozbudowanego budynku gospodarczego postanawia: - odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. A.D. J. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części samowolnie rozbudowanego budynku gospodarczego. W związku z tą skargą złożyła również wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, zięciem oraz ich dorosłymi dziećmi. Na dochody rodziny składają się emerytura skarżącej w wysokości 1.532 zł, wynagrodzenia za pracę córki i zięcia w łącznej wysokości 3.517 zł oraz dochody wnuka z tytułu realizacji zleceń w kwocie 780 zł i wnuczki w wysokości około 300 zł. Łączny dochód brutto skarżącej i osób wskazanych we wniosku wynosi 6.129 zł. W rubryce dotyczącej stanu majątkowego wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowy majątku skarżąca wymieniła dwie działki o łącznej powierzchni 3.314 m2, dom o powierzchni 194,5 m2 oraz samochód osobowy marki [...]. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jest osobą w podeszłym wieku (78 lat), schorowaną i po przebytych operacjach, "utrzymuje się wyłącznie z emerytury, a leki są bardzo drogie". Z emerytury płaci podatek od nieruchomości, a także ponosi inne wydatki związane z utrzymaniem tej nieruchomości. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia J. B. zarzuciła, iż ustalenia faktyczne dotyczące stanu zarobków jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie odzwierciedlają stanu rzeczywistego. Podane przez nią dochody łącznie w wysokości 6.129 zł to kwota brutto, a w rzeczywistości są niższe. Dorosłe wnuczęta uczą się dalej. Jej wnuk jest na niestacjonarnych, płatnych studiach. Czesne wynosi miesięcznie 500 zł. Oprócz wydatków na leki, ponosi stałe wydatki na leczenie wnuka chorującego od dzieciństwa na astmę. Samochód nie jest jej. Dochody rodziny wystarczają na skromne życie. Po opłaceniu wszystkich mediów, podatków, wywozu śmieci, itp. niewiele pozostaje na zakup żywności. W wykonaniu zarządzenia sędziego z dnia 24 marca 2011r. wezwano skarżącą w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do udokumentowania wysokości otrzymywanej emerytury za ostatnie 3 miesiące, wysokości wskazanych we wniosku wynagrodzeń otrzymywanych przez pozostałych członków rodziny pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenia stosownych zaświadczeń o aktualnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, rachunków w celu udokumentowania wydatków wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wydatków związanych z leczeniem swoim i wnuka oraz udzielenia wyjaśnień, co do obecnego stanu prawnego wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy samochodu osobowego poprzez wskazanie osoby jego właściciela oraz rocznika produkcji. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca złożyła trzy odcinki swojej emerytury za styczeń, luty i marzec 2011r., kserokopie: swojego badania EKG z dnia 6 stycznia 2006r., badania endoskopowego z dnia 30 listopada 2009r., wynik badania echokariologicznego z dnia 30 sierpnia 2010r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego w okresie od 28 sierpnia do 10 września 2010r. oraz informacji dla lekarza kierującego POZ z dnia 4 marca 2011r., wystawionej przez lekarza z Poradni A w Ł., dokumentacji lekarskiej K. R. dotyczącą przebiegu leczenia astmy oskrzelowej, zaświadczenia o średnich zarobkach M. R. z ostatnich trzech miesięcy z dnia 4 kwietnia 2011r., karty przychodów P. R. w okresie od grudnia 2010r. do lutego 2011r., dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego marki A z 2002r., stanowiącego własność P. R., 3 dowody wpłat rat w wysokości 700 i 600 zł za studia niestacjonarne na kierunku logistyka na Uniwersytecie A, umowy zlecenia A. R. oraz umowy o pracę K. R. Skarżąca wyjaśniła również, iż nie może udokumentować przebiegu obecnego leczenia K. R. ani wydatków ponoszonych na leki, gdyż nie żądała dotychczas faktur, a rachunków fiskalnych nie gromadziła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącą sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie z dnia 10 lutego 2011r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Należy również wyjaśnić, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje natomiast w drodze wyjątku i odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo. Z tych też względów instytucja przyznania prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko względem osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a więc rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i umożliwiają zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącej żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Wymogi, jakim powinien odpowiadać wniosek o przyznanie prawa pomocy określa art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a. stanowiąc, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Urzędowe formularze stanowią załączniki (odrębne dla osób fizycznych i osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej) do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. nr 227, poz. 2245), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 256 p.p.s.a. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd uprawniony jest do dokonania oceny okoliczności powołanych we wniosku jedynie w oparciu o dane zamieszczone w urzędowym formularzu oraz dodatkowych oświadczeniach i dokumentach przez nią złożonych, w tym uzupełnionych w trybie art. 255 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się, więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Ustawodawca uzależnił natomiast przyznanie prawa pomocy wyłącznie od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy musi zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. W niniejszej sprawie we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż dochód jej oraz 4 osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi łącznie 6.129 zł brutto. W wykonaniu wezwania z dnia 24 marca 2011r. skarżąca udokumentowała: średnią wysokość otrzymywanej emerytury – 1547,78 zł brutto w okresie styczeń – marzec 2011r., wysokość średniego wynagrodzenia za pracę M. R. – 2004,44 zł brutto, wysokość średniego wynagrodzenia za pracę P. R. – 1.315,5 zł brutto, wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez A. R. na podstawie umowy zlecenia w kwietniu 2011r. – 350 zł brutto oraz wysokość wynagrodzenia za pracę K. R. – 700 zł brutto. Tym samym udokumentowała, iż jej dochód oraz dochód 4 osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi 5.917,72 zł brutto, co daje kwotę 1.183,54 zł brutto na osobę w rodzinie. Skarżąca udokumentowała także okoliczność ponoszenia przez K. R. kosztów związanych z kontynuowaniem nauki na studiach niestacjonarnych. Skarżąca nie przedłożyła jednak ani stosownych zaświadczeń, ani rachunków świadczących o podnoszonych przez nią okolicznościach związanych z koniecznością ponoszenia wysokich wydatków na leczenie swoje i K. R. Przedłożyła bowiem tylko dokumentację lekarską dotyczącą przebiegu choroby i leczenia K. R, wyniki badań lekarskich jej dotyczących, informację dla lekarza POZ wystawioną przez lekarza z poradni chirurgii naczyniowej w związku ze zleconą konsultacją lekarską oraz kartę leczenia szpitalnego w okresie od 28 sierpnia do 10 września 2010r. Nie udokumentowała również ponoszenia innych wydatków wskazywanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności poparte przedłożonymi przez nią dokumentami nie pozwalają zatem przyjąć, że jej sytuacja majątkowa i osobista uzasadnia jego uwzględnienie. Wysokość dochodów rodziny skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie świadczy o jej bardzo trudnej sytuacji materialnej, o pozbawieniu środków do życia bądź ich ograniczeniu w takim stopniu, iż umożliwiają one zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. Z dochodów tych wnuk skarżącej jest w stanie opłacać czesne za studia, co raczej nie świadczy to o złej kondycji finansowej rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wykazała majątek w postaci domu o powierzchni 194,5 m2 oraz dwóch działek o łącznej powierzchni 3.314 m2. Pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym P. R. jest natomiast właścicielem samochodu osobowego marki A 1,9 TDI wyprodukowanego w 2002r., którego przeciętna wartość rynkowa wynosi około 20.000 zł. Ponadto, z przedstawionych przez skarżącą na wezwanie sądu dokumentów dotyczących stanu zdrowia jej i K. R. nie wynikają okoliczności, świadczące o potrzebie specjalistycznego i kosztownego leczenia, którego koszty musieliby ponosić osobiście, a w każdym razie, że są to koszty pochłaniające ich wspólne dochody. Jak już wyżej wskazano, skarżąca nie udokumentowała zresztą żadnych wydatków z tym związanych pomimo skierowania do niej stosownego wezwania. W tym miejscu zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż w sytuacji, gdy strona powołuje się na brak możliwości samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. np. postanowienia NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, Lex nr 552223 oraz z dnia 21 grudnia 2010r., sygn. akt II OZ 1294/10 – opublikowane w centralnej Bazie Orzeczeń Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wobec niewykazania przez skarżącą spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, należało orzec jak w postanowieniu z mocy art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. A.D.