II SA/Łd 166/11

Dnia 26 czerwca 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K.G.-M., K.G. i E.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 166/11 Uzasadnienie K.G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie mu adwokata, w sprawie ze skargi K.G.-M., K.G. i E.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że K.G. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną M.G. i półrocznym synem W. Rodzina mieszka w 360-metrowym domu. Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej pod firmą A, z której zadeklarował 4182 zł miesięcznego dochodu. Żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1840,95 zł brutto. Skarżący jest właścicielem dwóch działek letniskowych: jedna zabudowana o powierzchni 1040 m² o wartości ok. 250 000 zł, druga niezabudowana o powierzchni 1350 zł o wartości ok. 67 500 zł. Skarżący spłaca przy tym dwa kredyty. Pierwszy zaciągnięty w 2008 r. w wysokości 6900 zł, którego spłata przypada na listopad 2014 r. Drugi kredyt zaciągnięty został na 8 lat w styczniu 2012 r. w wysokości 33 157,89 zł z przeznaczeniem na zakup pojazdu. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w lutym 2012 r. nie została z nim przedłużona umowa o dzieło, stanowiąca dotąd główne źródło utrzymania jego i rodziny. Dodatkowo w styczniu 2012 r. urodził mu się syn, co skutkowało znacznie większymi kosztami utrzymania rodziny, które obecnie pochłaniają cały jej dochód. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. K.G. oraz jego żona osiągają stałe, wysokie dochody (ok. 6000 zł na trzy osoby w rodzinie). Małżeństwo dysponuje przy tym znacznym majątkiem nieruchomym – domem o powierzchni 360 m² (którego wartości wnioskodawca nie podał, ale niewątpliwie jest ona wysoka) oraz dwiema działkami letniskowymi (w tym jedną zabudowaną) o łącznej wartości ponad 310 000 zł. W orzecznictwie sądowym dominuje tymczasem stanowisko, że posiadanie znacznego majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych, w tym kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2004 r., FZ 465/04). Skarżący zasadność swojego wniosku upatruje przy tym w fakcie ponoszenia kosztów spłaty zobowiązań zaciągniętych w instytucjach finansowych, w tym kredytu na zakup pojazdu w wysokości ponad 33 000 zł (którego to auta, co warto podkreślić, skarżący nie wykazał w oświadczeniu majątkowym, mimo istnienia obowiązku podania wszystkich przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro – rubryka 7.2.2 urzędowego formularza). Warto także dodać, że kredyt ten skarżący zaciągnął już w trakcie niniejszego postępowania sądowego, gdy nosił się już z zamiarem, jak sam twierdzi, wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Tym niemniej podkreślić należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów wskazuje na zdolności płatnicze skarżącego, gdyż w innym wypadku banki nie przyznałyby kredytów. Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżącego kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury części wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego – kredyty bankowe - nie uzasadnia twierdzenia, że były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf